Cô Gái Vô Danh Ở Ninh Bình Mở Lại Câu Hỏi Tổ Tiên Người Việt — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Gần 4000 năm trước, ở một vùng đất thấp
3. 0:13thuộc huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình ngày
4. 0:15nay, người ta đào [âm nhạc] một ngôi mộ
5. 0:18và đặt xuống đó một người phụ nữ. Chúng
6. 0:20tôi không biết tên cô, không biết cô
7. 0:22thích ăn gì, hát bài gì hay đã từng
8. 0:25thương ai. Những gì còn lại của cô là
9. 0:28phần hài cốt nằm trong lòng đất. Và gần
10. 0:314000 năm sau, các nhà khoa học đưa một
11. 0:34mũi khoan nhỏ xíu chạm vào phần xương
12. 0:36cứng nhất nằm sâu trong hộp sỏi.
13. 0:37[âm nhạc]
14. 0:38Từ chỗ xương cứng như đá, họ đọc ra một
15. 0:41điều khiến cả nghĩa địa bỗng có chuyện
16. 0:43để kể. Trong tám người ở mán bạc mà các
17. 0:46nhà khoa học đọc được vật liệu di truyền
18. 0:48phần lớn khá giống nhau về tổ tiên. Chỉ
19. 0:51có một người khác biệt rõ nhất. Người
20. 0:53phụ nữ mà trong các bảng số liệu chỉ
21. 0:56được gọi bằng con số 29. Trong người cô
22. 0:59có nhiều hơn những người hàng xóm một
23. 1:01thứ. Dòng máu của những người đi rừng
24. 1:03một con số trong bảng tính thì có gì
25. 1:07đáng để làm cả một chương trình? Đáng vì
26. 1:10cô là mảnh bằng trứng nhỏ bé làm sáng
27. 1:13lên một câu hỏi rất lớn. Câu hỏi mà
28. 1:14người Việt tự hỏi suốt hơn một thế kỷ.
29. 1:17Chúng ta đến từ đâu? Trong suốt hơn một
30. 1:19thế kỷ ấy có ít nhất ba câu trả lời. Mỗi
31. 1:23câu được kể bằng một giọng rất tự tin và
32. 1:26mỗi câu có những người tin tha thiết.
33. 1:29Rồi năm 2018, dữ liệu DNA cổ trên toàn
34. 1:33hệ gen từ những bộ hài cốt ở Việt Nam
35. 1:35được công bố và cả ba câu chuyện cùng
36. 1:38gặp một loại bằng chứng mà trước đó
37. 1:40không ai có. Kết quả không phải là một
38. 1:42người thắng và hai người thua. Kết quả
39. 1:45thú vị hơn thế nhiều và nếu được phép
40. 1:47nói còn ấm áp hơn thế nhiều. Nhưng muốn
41. 1:50hiểu vì sao ta phải gặp ba người kể
42. 1:53chuyện trước. Và chúng tôi hứa người
43. 1:55cuối cùng trong số họ sẽ khiến bạn phải
44. 1:58xem lại một vài điều từng đọc trên mạng.
45. 2:05Người kể chuyện thứ nhất là một học giả
46. 2:07người Pháp Leonard Oros, nhà hãng học
47. 2:11làm việc cho viện viễn đông bác cổ Pháp.
48. 2:13Năm 1923,
49. 2:16ông đăng một bài khảo luận rất dài, rất
50. 2:18dài đặc chi tiết với một cái tên nghe
51. 2:21như tiểu thuyết trinh thám, cuộc chinh
52. 2:23phục đầu tiên của Trung Hoa đối với các
53. 2:25xứ An Nam vào thế kỷ thứ ba trước công
54. 2:28nguyên. Lập luận của ông như sau: Sự
55. 2:31sách Trung Hoa ghi lại rằng ở vùng Triết
56. 2:33Giang ngày nay từng có một nước Việt và
57. 2:36nước ấy bị nước Sở đánh bại mà theo mốc
58. 2:38ông dùng là năm 333
59. 2:41trước Công Nguyên. Oros cho rằng những
60. 2:44người Việt thất trận đã tản xuống phía
61. 2:46nam theo đường biển và đường núi, qua
62. 2:49Phúc Kiến, qua Quảng Đông, qua Quảng Tây
63. 2:52và một nhánh cuối cùng dừng chân ở vùng
64. 2:54Bắc Bộ. Nhánh ấy theo giả thuyết của ông
65. 2:57chính là tổ tiên của người An Nam. Ông
66. 2:59dựng câu chuyện bằng những chứng cứ rất
67. 3:01dai dáng thám tử. Cái tên Việt xuất hiện
68. 3:05ở cả hai nơi. Những tên dòng họ giống
69. 3:08nhau, tục xăm mình và các tóc ngắn mà
70. 3:11xách cổ gán cho người Việt phương nam.
71. 3:13Mỗi chấm trên bản đồ là một chi tiết có
72. 3:16trong xử sách và đường nối giữa các chấm
73. 3:18trong rất hợp lý. Tuy vậy, đường nối ấy
74. 3:21chỉ được vẽ bằng chữ và những đối chiếu
75. 3:24văn bản ấy chưa trực tiếp chứng minh
76. 3:26cuộc di cư mà ông đề xuất sử gia Keith
77. 3:29Taylor trong khuân The Birth of Vietnam.
78. 3:33Xuất bản năm 1983,
79. 3:36thừa nhận có thể một tầng lớp cai trị đã
80. 3:39đi xuống phương Nam, nhưng điều đó không
81. 3:41có nghĩa là dân chúng họ cai trị cũng đi
82. 3:43theo. Một ông vua rời nước, chưa chắc cả
83. 3:47một dân tộc rời theo. Người kể chuyện
84. 3:49thứ hai không phải một người mà là một
85. 3:52trường phái khảo cổ. Trong nữa sau thế
86. 3:54kỷ 20, các nhà khảo cổ Việt Nam dựng nên
87. 3:58một chuỗi nối dài: Văn hóa Phùng Nguyên,
88. 4:01rồi Đồng Đậu, rồi Gò Mun, rồi đỉnh cao
89. 4:04Đông Sơn với những chiếc trống đồng.
90. 4:07Theo cách đọc của họ, nhìn từ các lớp
91. 4:10đất, những nền văn hóa ấy nối tiếp nhau
92. 4:13như các bậc thang. Từ đó nảy ra câu
93. 4:16chuyện thứ hai. Người Việt sinh ra ngay
94. 4:19tại đây, lớn lên ngay tại đây như cái
95. 4:23cây mọc lên từ chính mảnh đất của nó.
96. 4:26Hãy hiểu vì sao câu chuyện này có sức
97. 4:28mạnh. Một dân tộc từng nhiều lần bị
98. 4:30người khác kể hộ lịch sử của mình thì
99. 4:32rất tự nhiên khi muốn tự kể lấy. Và câu
100. 4:35mở đầu là chúng ta vốn ở đây, đó là một
101. 4:39niềm tự hào có lý do. Nhưng người làm
102. 4:41khảo cổ nào cũng biết một điểm yếu của
103. 4:43cách kể ấy. Đồ gốm và công cụ có thể nối
104. 4:46tiếp nhau trong khi những người làm ra.
105. 4:49Chúng đã đổi khác chiếc bá truyền từ đời
106. 4:51này sang đời khác. Không cho ta biết
107. 4:53những bàn tay cầm nó có cùng một dòng họ
108. 4:56hay không. Người kể chuyện thứ ba xuất
109. 4:58hiện muộn hơn và đến từ một hướng rất
110. 5:01khác. Di truyền học năm 1998,
111. 5:06một nhóm nhà khoa học do Chuyu dẫn đầu
112. 5:09công bố trên tạp chí của Viện Hàn lâm
113. 5:10khoa học Quốc gia Hoa Kỳ một nghiên cứu
114. 5:13về 28 nhóm dân cư ở Trung Quốc. Họ so
115. 5:16sánh những đoạn lạp rất ngắn trong DNA,
116. 5:18mỗi nhóm một cửu, giống như vân tay của
117. 5:21cả một cộng đồng. Kết luận của họ, tổ
118. 5:23tiên của cư dân Đông Á rất có thể đã đi
119. 5:26vào từ phía Đông Nam Á rồi một phần đi
120. 5:28tiếp lên [âm nhạc] phương Bắc. Có những
121. 5:30cách kể lại đã rút kết luận ấy thành một
122. 5:32câu nghe rất xướng tài. Người Việt là tổ
123. 5:35tiên của cả Đông Á. Nhưng bài báo không
124. 5:38nói vậy. Nó nói về con đường đi của loài
125. 5:40người cách đây hàng chục nghìn năm. Rất
126. 5:43lâu trước khi có bất kỳ cái tên dân tộc
127. 5:45nào gọi những con người ấy là người
128. 5:47Việt. Cũng giống như gọi ông tổ 50 đời
129. 5:50của bạn là công dân của một thành phố mà
130. 5:53lúc đó còn chưa ai nghĩ ra cái tên. Ba
131. 5:56người kể chuyện, ba hướng đi, nhưng họ
132. 5:59có chung một điểm yếu. Tất cả đều phải
133. 6:01đoán nguồn gốc từ những dấu vết gián
134. 6:03tiếp, từ chữ viết, từ đồ gốm, từ gen của
135. 6:06những người đang sống chưa ai cầm được
136. 6:09trong tay gen của chính người xưa. Điều
137. 6:11đó giống như đứng trước một bát phở đã
138. 6:14ngồi và đoán xem nồi nước dùng ban đầu
139. 6:17được ninh từ những loại xương nào. Muốn
140. 6:19nhìn tận mắt, ta phải tìm được người đã
141. 6:21đứng bên cạnh nồi nước dùng vào ngày đầu
142. 6:23tiên. Tức là DNA của chính người xưa, nó
143. 6:26không thay thế chữ viết hay đồ gốm. Nó
144. 6:29thêm vào một lớp bằng chứng mà ba người
145. 6:31kể chuyện chưa từng có.
146. 6:35[âm nhạc]
147. 6:40>> [âm nhạc]
148. 6:44>> Nhưng trước khi đi săn, ta cần biết đang
149. 6:47săn ai. Và để biết điều đó, ta cần gặp
150. 6:50một nhân vật mà không câu chuyện nào về
151. 6:52tiền xử Đông Nam Á bỏ qua được. Madeline
152. 6:55Nik Colani, một nhà khảo cổ người Pháp.
153. 6:58Vào những năm 20 của thế kỷ trước, bà
154. 7:01khai quật các hang động và mái đá trong
155. 7:03vùng núi đá vôi ở Hòa Bình. Bà tìm thấy
156. 7:05những công cụ đá cuội được ghè đẽo theo
157. 7:07một kiểu rất riêng cùng vỏ ốc và xương
158. 7:10của những người săn bắt hái lượm sống từ
159. 7:12rất lâu trước khi có nghề nông rồi vào
160. 7:14tháng riêng năm 1932
161. 7:18tại Hà Nội, hội nghị tiền xử Viễn Đông
162. 7:20lần thứ nhất chính thức thông qua cách
163. 7:22gọi văn hóa hòa bình cho những dấu vết
164. 7:24ấy. Hãy dừng lại một chút ở chi tiết này
165. 7:27vì nó đẹp. Tên của một tỉnh miền núi
166. 7:29Việt Nam trở thành cái tên mà giới khảo
167. 7:32cổ khắp thế giới dùng để gọi một truyền
168. 7:34thống chế tác công cụ trải rộng khắp
169. 7:36Đông Nam Á, vượt xa mọi đường biên giới
170. 7:39hôm nay. Nói cho đúng, văn hóa Hòa Bình
171. 7:42là tên của một truyền thống công cụ chứ
172. 7:44không phải tên một dân tộc. Và cũng vì
173. 7:46vậy, nó để lại một câu hỏi đây dứt suốt
174. 7:49gần một thế kỷ. Những người san bắt hái
175. 7:52lượm hòa bình ấy đã biến mất hay dòng
176. 7:54máu của họ vẫn đang chảy trong chúng ta?
177. 7:56Để trả lời phải đọc được gen của họ. Và
178. 7:59đó là chỗ khoa học đụng phải một bức
179. 8:02tường. Không phải vì thiếu xương mà vì
180. 8:04khí hậu. DNA là một phân tử rất mong
181. 8:07manh. Nóng ẩm, mưa nhiều, đất chua. Tất
182. 8:11cả những thứ khiến rừng nhiệt đới xanh
183. 8:13tốt lại biến mỗi chiếc xương dưới đất
184. 8:15thành một cái bếp luôn bật, ninh cho
185. 8:17những chuỗi má di truyền vỡ vụn thành
186. 8:19các mảnh liti và thường chỉ còn sót lại
187. 8:21rất ít. Vì thế cho đến gần đây, bản đồ
188. 8:25DNA cổ của Đông Nam Á gần như là một
189. 8:27khoảng trắng, lối thoát nằm ở một chỗ
190. 8:30nghe rất lạ. Phía sau tai, các nhà khoa
191. 8:33học phát hiện rằng ở nền hộp sọ quanh bộ
192. 8:36phận ốc tai có một khối xương đặc đến
193. 8:39mức như đá gọi là xương đá. Nó dày khít,
194. 8:43sinh ra để bảo vệ cơ quan nghe và thăng
195. 8:46bằng và vô tình thành chiếc két sắt giữ
196. 8:48DNA tốt hơn hầu hết những phần xương
197. 8:50khác. Nhóm của Mark Lipson làm việc
198. 8:53trong phòng thí nghiệm của David Rich ở
199. 8:54đại học Harvard đã lấy mẫu từ chiếc két
200. 8:57sắt ấy qua các bộ xương ở Mãn Bạc, núi
201. 9:00Nấp và ba địa điểm khác ở Đông Nam Á. Họ
202. 9:03sàng lọc 146 người, chuẩn bị 350 thư
203. 9:06viện giải trình tự. Trong di truyền học,
204. 9:08thư viện là một mẻ mảnh DNA đã được
205. 9:11chuẩn bị sẵn để đọc và cuối cùng chỉ có
206. 9:1318 người chịu lên tiếng. 18/146
207. 9:17giống như một lớp học mà điểm danh xong
208. 9:20chỉ có khoảng 1/8 học sinh trả lời. Gần
209. 9:23như cùng lúc, một nhóm ở bảo tàng lịch
210. 9:25sử tự nhiên Đan Mạch do Hưu Mậc con dẫn
211. 9:27đầu công bố 26 bộ genen cổ khác từ Đông
212. 9:30Nam Á và Nhật Bản. Trong nghiên cứu của
213. 9:33họ, những người Hòa Bình đọc được không
214. 9:35đến từ chính tỉnh Hòa Bình, họ đến từ
215. 9:38Fafen ở Lào và từ Wacha ở Malaysia. Kết
216. 9:42quả cho thấy họ thuộc một nhánh người cổ
217. 9:44của Đông Nam Á và lần đầu tiên xác nhận
218. 9:46một mối liên hệ mà từ lâu người ta đã
219. 9:49ngờ ngợ với những người Sô Môn ở Nhật
220. 9:51Bản. Một chi tiết thú vị, cái tên thì
221. 9:54mang từ Việt Nam ra thế giới, còn mã di
222. 9:57truyền của những người mang tên ấy thì
223. 9:58phải tìm ở các nước láng giềng. Lịch sử
224. 10:01đôi khi có những trò đùa như vậy. Hai
225. 10:04nghiên cứu ra đời cùng một mùa như hai
226. 10:06đoàn thám hiểm đi vào hai thung lũng
227. 10:08khác nhau. Mỗi đoàn mang về một nửa tấm
228. 10:11bản đồ và nửa tấm bản đồ của Lipson dẫn
229. 10:14ta thẳng vào nghĩa địa mán bạc. Hãy quay
230. 10:17lại Yên Mô. Ninh Bình khi các nhà khảo
231. 10:20cổ Việt Nam bắt đầu đào ở Mán Bạc từ năm
232. 10:241999.
233. 10:25Họ chưa biết mình đang chạm vào một
234. 10:27nghĩa địa thời đồ đá mới đặc biệt phong
235. 10:29phú của Đông Nam Á. Qua nhiều mùa khai
236. 10:32quật kéo dài đến năm 2007,
237. 10:35họ thu được khoảng 100 ngôi mộ người.
238. 10:37Cùng làm việc với họ có các nhà nhân
239. 10:39chủng học nước ngoài như Markenham ở Đại
240. 10:41học Quốc gia Australia và Hirofumi
241. 10:44Matsumura ở Nhật Bản và các nhà khảo cổ
242. 10:46Việt Nam như Nguyễn Kim Dung, Nguyễn
243. 10:48Giang Hải, Trịnh Hoàng Hiệp. Kết quả là
244. 10:52một cuốn sách chuyên khảo đồ sộ do đại
245. 10:54học quốc gia Australia xuất bản. Cuộc
246. 10:57sống ở Mán bạc ra sao? Đất vẫn giữ dấu
247. 10:59vết của lúa, của lợn nuôi và cả một thực
248. 11:01đơn săn bắt đa dạng. Một bữa ăn ở mán
249. 11:04bạc giống một mâm cơm của thời giao mùa,
250. 11:07gạo của người trồng trọt, thịt của người
251. 11:10chăn nuôi và những món của người đi săn.
252. 11:12Cả một xã hội đang đứng giữa hai cách
253. 11:15sống. Và các bộ xương dường như cũng
254. 11:18thế. Bởi vì khi các nhà nhân chủng học
255. 11:20đo sọ và đo răng, kết quả của họ không
256. 11:23thống nhất và làm họ đau đầu. Có phép đo
257. 11:26xếp các hộp sọ mán bạc gần nhóm nông dân
258. 11:29Đông Á, có phép đo xếp chúng ở khoảng
259. 11:31giữa, có phép đo lại thấy chúng chia
260. 11:33thành hai cụm, một cụm gần những người
261. 11:35săn bắt hái lượng cổ trong vùng, trực
262. 11:38giác tự nhiên là hình dung ra một cảnh
263. 11:40rất điện ảnh. Hai nhóm người, một nhóm
264. 11:43bản địa và một nhóm mới đến cùng chôn
265. 11:46chung trong một nghĩa địa rồi gen lên
266. 11:48tiếng và kịch bản đã đổi. Lipson và đồng
267. 11:51nghiệp đọc được tám người từ mán bạc,
268. 11:54sống cách đây khoảng 4100 đến 3600 năm.
269. 11:58Họ thử dựng các mô hình họ hàng và mô
270. 12:01hình mà nhóm nghiên cứu ưu tiên cho thấy
271. 12:03tổ tiên của những người ấy gồm hai
272. 12:05nguồn. Khoảng 70% đến từ những cư dân
273. 12:08nông nghiệp ở Đông Á, khoảng 30% đến từ
274. 12:12một dòng săn bắt hái lượm rất cổ, tách
275. 12:14ra từ rất sớm khỏi phần lớn các dòng
276. 12:17người Đông Á khác. Có họ hàng xa với
277. 12:19người ưng ở quần đảo Anderman. Điều bất
278. 12:22ngờ nằm ở chỗ này. Một cấu trúc tổ tiên
279. 12:25tương tự cũng được thấy ở những cộng
280. 12:27đồng nói tiếng Nam Á hôm nay như người
281. 12:29Mlabri ở Thái Lan hay người Nicobar trên
282. 12:32một quần đảo giữa Ấn Độ Dương dù không
283. 12:34giống hệt. Mô hình đơn giản nhất cho
284. 12:36thấy cuộc gặp giữa người trồng lúa và
285. 12:39người đi rừng đã xảy ra từ trước, đâu đó
286. 12:42trên con đường dài, ở miền Nam Trung
287. 12:44Quốc hay ở Đông Nam Á. Những người đến
288. 12:46mán bạc đã mang dấu vết ấy theo trong
289. 12:49người, nhưng người đi xa mang hương vị
290. 12:51quê nhà trong hành lý. Vậy còn chuyện
291. 12:54hai kiểu hộp sọ. Thước đo nhìn thấy hình
292. 12:57dáng, còn gen nhìn thấy dòng họ. Và hai
293. 13:00thứ ấy không phải lúc nào cũng kể cùng
294. 13:03một câu chuyện với phần lớn trong tám
295. 13:05người được đọc genen. Kết quả cho thấy
296. 13:07họ là một nhóm khá đồng nhất về tổ tiên.
297. 13:10Nhưng gen cũng giữ lại một ngoại lệ rõ
298. 13:12rệt. Và ngoại lệ ấy là cô gái số 29. Cô
299. 13:15nổi bật hơn cả nhóm với phần dòng máu
300. 13:18săn bắt hái lượng cao hơn hẳn mức trung
301. 13:20bình. Các tác giả giải thích rằng tổ
302. 13:23tiên gần của cô từng tiếp xúc với những
303. 13:25người đi rừng bản địa và có lẽ một người
304. 13:27nữa trong nhóm cũng vậy. Chúng tôi không
305. 13:29biết những mối quan hệ nào đã để lại dấu
306. 13:31vết đấy. Nhưng xương của cô cho ta thấy
307. 13:34trong dòng máu của một người phụ nữ nằm
308. 13:36ở Ninh Bình gần 4000 năm trước, còn
309. 13:40nguyên dấu vết của hai thế giới, thế
310. 13:42giới của những người trồng lúa và thế
311. 13:44giới của những người đi rừng. Còn những
312. 13:46người nông dân kia đến từ đâu? Dựa vào
313. 13:48cách họ có họ hàng với các nhóm người
314. 13:50ngày nay, các tác giả suy ra nguồn tổ
315. 13:52tiên nông nghiệp ấy liên hệ với miền Nam
316. 13:54của Trung Quốc ngày nay chứ không phải
317. 13:56phương Bắc. Và xin dừng một nhịp ở đây
318. 13:59vì cụm từ này rất dễ gây hiểu lầm.
319. 14:01[âm nhạc] Khi những người nông dân ấy
320. 14:03lên đường, chưa có nước nào gọi là Trung
321. 14:05Quốc và cũng chưa có nước nào gọi là
322. 14:08Việt Nam. Chỉ có những dòng sông và
323. 14:10những con người đi theo chúng. Họ có thể
324. 14:13đã mang theo cả một ngôn ngữ. Nhóm
325. 14:16Lipson cho rằng làn sóng nông dân này
326. 14:19gắn với sự lan rộng của các ngôn ngữ Nam
327. 14:21Á, họ hàng của tiếng Khơme và xa hơn của
328. 14:26tiếng Việt. Nhưng DNA chỉ đọc được dòng
329. 14:28máu chứ không nghe được tiếng nói. Nên
330. 14:30chuyện ngôn ngữ vẫn là một giả thuyết
331. 14:32hợp lý chứ chưa phải bằng chứng trực
332. 14:34tiếp. Đó là lát cắt đầu tiên mà khoa học
333. 14:38có được từ nghĩa địa ấy. Bây giờ hãy xem
334. 14:41khoảng 1500 đến 2000 năm sau mọi chuyện
335. 14:45đã đổi thế nào.
336. 14:48[âm nhạc]
337. 14:51Ta nhảy tiếp đến Thanh Hóa, tới một địa
338. 14:54điểm tên là Núi nắp. Đây là nơi chôn cất
339. 14:56những người sống cách đây khoảng 2000
340. 14:58năm vào thời đồ đồng ở Bắc Việt Nam, gần
341. 15:01thời của những chiếc chống đồng Đông
342. 15:02Sơn. Hai bộ xương ở đây, một nữ một nam
343. 15:06cũng đã được đọc gen và những gì họ cho
344. 15:08thấy khiến các nhà nghiên cứu ngồi thẳng
345. 15:11dậy. Cấu trúc tổ tiên của hai người này
346. 15:13khác đáng kể so với các mẫu mán bạc.
347. 15:16Phép kiểm tra không còn thấy tín hiệu rõ
348. 15:18của dòng san bát hái lượng cổ và họ nằm
349. 15:21rất gần người Kinh ngày nay cũng như gần
350. 15:23người giai. Một nhóm nói tiếng tai cadai
351. 15:25ở Trung Quốc Lipson và đồng nghiệp mô
352. 15:27tả. Đó là một sự thay đổi di truyền đáng
353. 15:30kể giữa thời đồ đá mới và thời đồ đồng ở
354. 15:34Việt Nam. Nhiều khả năng phản ánh một
355. 15:36làn sóng di cư mới từ phía bắc chỉ có
356. 15:39hai người ở núi nấp nên đây là một lát
357. 15:42cắt hẹp chứ chưa phải bức tranh của cả
358. 15:44Bắc Bộ. Nhóm của Hill Mcle bằng cách đọc
359. 15:4826 bộ gen, 25 từ Đông Nam Á và một từ
360. 15:52Nhật Bản đi đến cùng một hướng. Người
361. 15:54Đông Nam Á hôm nay mang tổ tiên từ ít
362. 15:57nhất bốn quần thể cổ, trong đó có cả
363. 15:59những làn sóng đến sau từ các vùng phía
364. 16:02Bắc. Và họ kết luận rằng không giả
365. 16:04thuyết nào trong hai giả thuyết lớn từng
366. 16:06thống trị ngành khảo cổ là hoàn toàn
367. 16:09đúng. Một là nông nghiệp tự phát sinh
368. 16:11tại chỗ. Hai là nông dân từ phương Bắc
369. 16:14đến thay thế những người săn bắt hái
370. 16:16lượm cũ. Đến đây, ta quay lại với ba
371. 16:18người kể chuyện và hỏi DNA bổ sung được
372. 16:22gì cho mỗi người. Or nói rằng có những
373. 16:25người từ phương Bắc đi xuống. Dữ liệu cổ
374. 16:28cho thấy nhiều khả năng điều đó đúng
375. 16:30nhưng không chỉ một lần mà nhiều lần. Từ
376. 16:33làng sóng nông dân đầu tiên cho đến làng
377. 16:35sóng của thời đồ đồng. Các ông không có
378. 16:37là bức tranh đấy. Ông gom cả hàng nghìn
379. 16:39năm di chuyển vào một cuộc chạy loạn của
380. 16:41một nước. DNA không xác nhận một cuộc
381. 16:44chạy loạn duy nhất và cũng không loại
382. 16:46trừ rằng có một đợt người nào đó đã thật
383. 16:49sự đi xuống vào đúng thời điểm ông nói.
384. 16:52Điều nó cho thấy là một bức tranh rộng
385. 16:54hơn và lâu hơn nhiều. Còn câu chuyện bản
386. 16:56địa thì sao? Lòng đất đúng là có nhiều
387. 16:59lớp văn hóa nối tiếp nhau và ngôn ngữ
388. 17:02làng xóm nối dài trên mảnh đất này.
389. 17:04Nhưng gen của người núi nấp cho thấy
390. 17:06dòng máu ở đây đã đổi trong khi đồ gốm
391. 17:08và công cụ vẫn nối tiếp nhau. Cái cây
392. 17:11vẫn đứng ở chỗ cũ nhưng nước tưới vào rễ
393. 17:14nó đã đến từ nhiều con sông. Đó chính là
394. 17:17điều chiếc bát cổ không bao giờ kể được
395. 17:19cho ta. Còn câu chuyện thứ ba, người
396. 17:22Việt là gốc của cả Đông Á. Nó nhắc rằng
397. 17:25Đông Nam Á từng là một chặng quan trọng
398. 17:27trên con đường đi của loài người. Và DNA
399. 17:30cổ cho thấy vùng này đúng là nơi gặp
400. 17:32nhau của nhiều dòng người. Nhưng gắng
401. 17:34tên một dân tộc hôm nay lên những con
402. 17:36người của hàng chục nghìn năm trước là
403. 17:38một bước nhảy mà dữ liệu không đỡ
404. 17:40[âm nhạc] nổi vì họ chưa biết rằng mình
405. 17:42sẽ sinh ra bao nhiêu dân tộc. Mỗi người
406. 17:44trong ba người kể chuyện đều nếm một
407. 17:47thìa của nồi nước dùng và mô tả cả nồi
408. 17:49[âm nhạc] theo vị của thìa ấy. Nhưng nồi
409. 17:51nước dùng còn một đoạn chưa ai nếm tới.
410. 17:54Từ hai người ở núi nấp đến người Việt
411. 17:56hôm nay vẫn còn một khoảng 2000 năm.
412. 17:59>> Còn ngày hôm nay thì sao? Genen của
413. 18:01những người đang sống kể câu chuyện gì?
414. 18:04Năm 2020, một nghiên cứu công bố trên
415. 18:08tạp chí Molecular Biology and Evolution
416. 18:12đã cố gắng trả lời. Nhóm của Giang Lưu ở
417. 18:14viện M Plank ở Đức cùng các nhà khoa học
418. 18:17Việt Nam như Nông Văn Hải ở viện Hàn Lâm
419. 18:19Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phân
420. 18:22tích dữ liệu gen của người Kinh vốn
421. 18:24chiếm hơn 80% dân số. Họ đặt người Kinh
422. 18:27cảnh 21 nhóm dân tộc khác thuộc năm ngữ
423. 18:30hệ. Trước đó, phần lớn các nghiên cứu
424. 18:33chỉ tập trung vào người Kinh, như thể
425. 18:36đất nước này chỉ có một nhóm người. Kết
426. 18:38quả cho thấy các nhóm dân tộc ở Việt Nam
427. 18:40mang nhiều nguồn di truyền khác nhau và
428. 18:42bức tranh ấy không khớp với một số kết
429. 18:44luận trước đó cho rằng gen người Việt
430. 18:47chủ yếu có nguồn gốc bản địa vì bộ mẫu
431. 18:49so sánh của những nghiên cứu ấy còn hạn
432. 18:52chế. Ngôn ngữ cũng không phải lúc nào
433. 18:54cũng đi cùng genen. Với người ê và người
434. 18:57da giai dữ liệu phù hợp với việc đổi
435. 18:59ngôn ngữ mà không bị thay thế hoàn toàn
436. 19:02về dòng máu. Như một ngôi nhà đổi biển
437. 19:04hiệu mà người ở bên trong vẫn là những
438. 19:06người cũ. Còn người Kinh thì sao? Tiếng
439. 19:09Việt thuộc ngữ hệ Nam Á. cùng họ với
440. 19:12tiếng khơ mê. Nhưng khi so sánh gen,
441. 19:14trong các phép phân tích của nghiên cứu,
442. 19:17người Kinh và người Mường gần nhau rõ
443. 19:18rệt và cả hai nằm gần các nhóm tai cadai
444. 19:22và hơ mông miền hơn một số cộng đồng Nam
445. 19:24Á. Như người Mlabri, tiếng nói giống như
446. 19:27một chiếc nồi cũ được truyền từ đời này
447. 19:29sang đời khác. Còn nguyên liệu bỏ vào
448. 19:31nổi thì mỗi đời mỗi khác một người có
449. 19:34thể học một tiếng nói mới ngay trong một
450. 19:36đời. Còn cấu trúc gen của cả một cộng
451. 19:38đồng là dấu vết của nhiều đời lấy nhau,
452. 19:41di cư và hòa nhập. Vì vậy, một dân tộc
453. 19:44giữ ngôn ngữ Nam Á trong khi dòng gen đã
454. 19:47dịch chuyển cũng không phải là nghịch
455. 19:48lý. Và ở đây có một khoảng trống ta nên
456. 19:51nhìn thẳng. Trong những nghiên cứu ta
457. 19:53vừa nhắc, giữa người núi nấp và người
458. 19:56Kinh hôm nay còn một khoảng 2000 năm
459. 19:58chưa có mẫu DNA nào. Hai bộ dữ liệu soi
460. 20:01vào hai đầu của một cây cầu và phần giữa
461. 20:04vẫn đang chờ những chiếc xương mới. Đến
462. 20:06đây có lẽ bạn sẽ hỏi câu mà ai cũng hỏi.
463. 20:10Vậy người Việt có bao nhiêu phần trăm
464. 20:12gen của nhóm này, bao nhiêu phần trăm
465. 20:14của nhóm kia? Câu trả lời trung thực là
466. 20:16không có một con số duy nhất vì mỗi con
467. 20:19số chỉ đúng trong một mô hình và một bộ
468. 20:21nhóm tham chiếu. Nhất định những cái
469. 20:24nhãn dân tộc hôm nay đều là những cái
470. 20:27nhãn đến sau. Chúng được dán lên những
471. 20:29dòng sông cũ hơn chúng rất nhiều. Vậy
472. 20:31người Việt đến từ đâu? Hỏi như thế cũng
473. 20:34giống như hỏi nồi nước dùng này được
474. 20:36ninh từ loại xương nào? Câu trả lời
475. 20:38trung thực là từ nhiều loại ninh qua
476. 20:41nhiều ngày và qua mỗi đợt người ta lại
477. 20:44thêm một ít gia vị mới. Hãy thử nhìn từ
478. 20:47một góc khác. Một giải đất hẹp. 54 dân
479. 20:50tộc được công nhận chính thức năm ngữ hệ
480. 20:52trong cùng một đất nước mà chính các tác
481. 20:55giả mô tả là một vị trí then chốt của
482. 20:57Đông Nam Á lục địa. Và điều làm chúng
483. 20:59tôi thấy đẹp nhất trong tất cả những
484. 21:01chuyện này là những bài báo ấy không chỉ
485. 21:03viết về người Việt. Chúng có tên các nhà
486. 21:06khoa học Việt Nam đứng cùng bộ
487. 21:08[hắng giọng] gia phả từng bị xé mất
488. 21:09những trang đầu. Giờ chính chúng ta cũng
489. 21:11đang tham gia ghép lại.
490. 21:15[âm nhạc]
491. 21:18Chúng tôi quay lại với người phụ nữ ở
492. 21:20Mán Bạc. Cô không biết rằng gần 4000 năm
493. 21:22sau, một mũi khoan sẽ chạm vào xương cô
494. 21:25và một người nào đó ở rất xa sẽ hỏi cô
495. 21:28từ đâu tới. Nếu được hỏi, cô sẽ khó lòng
496. 21:30chỉ vào một địa danh bởi trong người cô
497. 21:33không có một nguồn duy nhất. mà có dấu
498. 21:35vết của hơn một thế giới. Những người
499. 21:37trồng lúa từ rất xa tới và những người
500. 21:39đi rừng đã ở đây từ rất lâu trước họ.
501. 21:42Những câu chuyện về cội nguồn thường như
502. 21:44thế, không bắt đầu từ một điểm mà từ rất
503. 21:47nhiều cuộc gặp gỡ. Hỏi một dòng sông từ
504. 21:50đâu chảy đến, ta thường chỉ lên một ngọn
505. 21:52núi. Nhưng người đi dọc sông thì biết
506. 21:54rằng dòng ấy được tạo nên từ hàng trăm
507. 21:56con suối và mỗi con suối là một lần hai
508. 21:58dòng nước gặp nhau. Có lẽ câu hỏi đáng
509. 22:00hỏi không phải là chúng ta đến từ đâu mà
510. 22:02là bao nhiêu cuộc gặp gỡ. đã phải xảy ra
511. 22:05để có chúng ta hôm nay. Và 4000 năm nữa,
512. 22:08khi ai đó khoan vào xương của chúng ta,
513. 22:11họ sẽ đọc được những cuộc gặp gỡ nào?
514. 22:14[âm nhạc]