Bu Fiyattan SpaceX Alınır mı? — Transcript

Full transcript

1. 0:00SpaceX halka açılanı 2-3 haftayı geçti.
2. 0:02Halka açılmadan önce yaptığım bir
3. 0:04videoda şirketi çok beğendiğimi ama
4. 0:06hisseyi çok pahalı buldu muhtemelen
5. 0:08halka açılmadan sonra sert bir geri
6. 0:10çekilme yaşayabileceğini söylemiştim. O
7. 0:12nedenle de hisseden bir süre en azından
8. 0:13uzak durmak yararlı. Bunu belirtmiştim.
9. 0:15Kendi adıma da sadece çocuklarım için
10. 0:17ufak miktarda sembolik alımlar
11. 0:19yapmıştım. Ama şimdi hikaye biraz
12. 0:20değişti. Hisse epey geriye çekildi. Daha
13. 0:23da geriye çekilir mi? Elbette
14. 0:24çekilebilir. Önümüzdeki dönemde hisseyi
15. 0:26olumsuz etkileyecek bazı faktörler de
16. 0:28var. Bir de uzay işin zaten kendisi zor.
17. 0:30Geçen hafta bir uçuşunu erteledi. Bundan
18. 0:32dolayı hisse de iyice olumsuz etkilendi.
19. 0:34Amerika'da zaten yapay zeka teknoloji
20. 0:36hisseleri bir süredir kötü gidiyor.
21. 0:37SpaceX'te bir bakıma yapay zeka hissesi
22. 0:39sayılabilir. İşte bütün bunlar hisseyi
23. 0:42epey düşürdüler. İlhan Musk 500 milyar
24. 0:44dolara yakın para kaybetti. Daha doğrusu
25. 0:46para değil de şirketin değeri eridi.
26. 0:48Peki SpaceX artık alınabilecek bir yere
27. 0:51geldi mi? Bugün bunu biraz anlatmak
28. 0:52istiyorum. Çünkü maalesef bizim Türk
29. 0:55analistleri olaylara çok dar bakıyorlar.
30. 0:57Sadece hisse hedefiyatı hareketinden
31. 0:58bakıyorlar. Bazılarının saygı duyduğu
32. 1:00bir ekonomist Ilan Maska dolandırıcı
33. 1:02bile dedi bu halka açılması sırasında
34. 1:04yaşananlardan dolayı. Oysa durum öyle
35. 1:06değil. O halka açılış sırasında o
36. 1:08hisseyi çok pahalı alanların da
37. 1:09bildikleri bir şeyler vardı. Çünkü
38. 1:11SpaceX'in geleceği hakikaten çok
39. 1:13enteresan. Bugün size SpaceX'e bir bakış
40. 1:16modeli sunmaya çalışacağım. Bu model
41. 1:17kafanıza yatarsa uzun vade için küçük
42. 1:20miktar yatırımları belki
43. 1:21düşünebilirsiniz. Aniden büyük bir şey
44. 1:22asla yapmayın. Çok tehlikeli bir hisse
45. 1:24bu. Hissenin fiyatı 50 dolara gitse de
46. 1:26şaşırmam açıkçası ama vadenizi
47. 1:28uzattığınız zaman SpaceX'in hikayesi
48. 1:31hakikaten çok ilginç ve gittikçe daha
49. 1:32ilginç hale geliyor. Neden mi? Buyurun
50. 1:34anlatıyorum.
51. 1:46>> [müzik]
52. 1:47>> SpaceX ile ilgili daha evvel yaptığım
53. 1:48videoda SpaceX halkı a oldu. Peki ses
54. 1:51alınır mı videosunda iş modelinden
55. 1:53uzunca bahsetmiştim aslında ama bazı
56. 1:55detaylar var. Biraz daha üzerinde
57. 1:57durmamız gerekiyor. Yine aynı sunumda
58. 1:59mutlaka hatırlıyorsunuzdur. Hisseden
59. 2:00şimdilik uzak durmak daha yararlı
60. 2:02demiştim. Haklı da çıktım. Hisse o gün
61. 2:04bugündür dayak yiyor. Şu anda halka
62. 2:06açılış fiyatının bile altına inmiş
63. 2:08durumda. 200 dolarları gören hisse bir
64. 2:11aralar artık 125 dolarlarda işlem
65. 2:13görüyor. Gerçekten bir katliam oldu.
66. 2:15Bekliyorduk da bunu. Çünkü halka açılış
67. 2:17sırasında hisseler biraz fazla
68. 2:18şişiriliyor. Çünkü uzun vadede içeride
69. 2:21yatırımcı olanlar parayı biraz çıkartmak
70. 2:23istiyorlar. Tabii bir de halka açılma
71. 2:25firmalarında çalışanların hisselerinin
72. 2:28ileride satılması söz konusu. Adım adım
73. 2:30açılacak onlar ikinci çeyrek
74. 2:31bilançosuyla beraber onlar da hisseyi
75. 2:32baskılıyor. Dah de söyledim bir de
76. 2:34Amerikan borsaları zaten bu aralar
77. 2:35teknoloji hisselini pek sevmiyor. Bütün
78. 2:37bunlarla beraber hisse ciddi bir dayak
79. 2:39yedi ama hisse benim hala çok ilgimi
80. 2:41çekiyor ve bu noktadan sonra ufak ufak
81. 2:44alım niyetindeyim. Küçük küçük
82. 2:46gireceğim. Bunun sebebi de hissenin hala
83. 2:48sıkıntılı bir hisse olması, zor bir
84. 2:49hisse olması, uzayında zaten zor bir iş
85. 2:51olması ama açıkçası biraz hayal gücümüzü
86. 2:54çalıştırmamız gerekiyor. Eğer hayal
87. 2:56gücümüzü biraz çalıştırırsak şirketin ne
88. 2:58kadar muazzam bir piyasanın öncü
89. 3:00oyuncusu olmaya hazırlandığını ve belki
90. 3:02de dünyanın bir gün en büyük şirketine
91. 3:04dönüşebileceğini görebilirsiniz. Ilan
92. 3:06Musk kendisiyle yapılan bir röportajda
93. 3:08600 trilyon dolar civarında bir
94. 3:10değerlemeye şirketin ulaşabileceğini
95. 3:11iddia etti. Bu dünyadaki toplam
96. 3:13üretilmiş bütün değerin üstünde. Famask
97. 3:15bazen uçar bazen dedikleri doğru mudur,
98. 3:17yanlış mıdır bilemiyorum ama dikkatli
99. 3:19bir analizde söylediklerinde biraz
100. 3:20haklılık payı olduğunu görebiliriz
101. 3:22belki. Bir kere önce SpaceX nasıl para
102. 3:24kazanıyor? SpaceX'i anlamak için
103. 3:25sormamız gereken doğru soru nedir?
104. 3:27SpaceX çok temelde bir taşımacılık
105. 3:29firması. Uzaya yük taşıyor. Bu uzaya
106. 3:32taşıdığı yükten ne kadar para kazanacak?
107. 3:35Çünkü kapasite sınırlı. Şu anda Falcon
108. 3:37roketleriyle uçuyor. Daha sonra daha
109. 3:38büyük roketler devreye girecekler ama
110. 3:40her bir roketin taşıyabildiği yük
111. 3:42kapasitesi belli. Bütün kazancı da
112. 3:44buradan. Yani biraz tırcıya benziyor
113. 3:45diyebiliriz. Bu sınırlı kaynağı daha
114. 3:47fazla paraya nasıl dönüştürecek? İki
115. 3:49seçenek var önünde. Bir başkalarının
116. 3:50yükünü taşıyabilir. Tipik bir
117. 3:52taşımacılık firması gibi. İki kendi
118. 3:54yükünü taşır ve bu yüklerden tek
119. 3:56seferlik değil yıllara yayılan bir gelir
120. 3:58elenebilir. Bu nedenle SpaceX'ile ilgili
121. 4:00bir analiz yapıyorsanız bakmanız gereken
122. 4:02bir temel metrik var. O da nedir? Ton
123. 4:04başına getiri. Yani sınırlı bir roket
124. 4:06alanın içerisine ne kadar getiri
125. 4:09sığdırabiliyor? Bu getiri bir kerelik mi
126. 4:11yoksa ömür boyu bir getiri mi? Eğer
127. 4:13tipik bir taşımacılık firması gibi
128. 4:14görürsek şu anda ton başına kazandığı
129. 4:17para 4 milyon dolar. Yani birilerinin
130. 4:18yükünü uzaya taşıyor ve ton başına 4
131. 4:20milyon dolar para alıyor. Buna karşın
132. 4:21kendi Starling uydularına taşıdığında 5
133. 4:23yılda bunlardan 13 milyon dolar
134. 4:25civarında para kazanıyor. Ton başına. Ne
135. 4:26demek istiyorum? Starling uyduları
136. 4:28biliyorsunuz SpaceX'in dünyayı internet
137. 4:30indirme projesi. Türkiye'de maalesef
138. 4:32yasak. Çok da üzülüyorum buna. Ve bu
139. 4:34projelerde ciddi bir kazanç var. O
140. 4:35uyduların her biri 525 kilogram
141. 4:38civarında bir ağırlığa sahip. Yani yarım
142. 4:39ton civarında. Bir uydunun 5 yıllık
143. 4:41toplam geliri 7 milyon dolar diye
144. 4:43hesaplanıyor. E işte ton hesabından
145. 4:45gidecek olursak 1 tonda 13 milyon dolar
146. 4:48gelir elde edebiliyor. Başkanın yükünü
147. 4:50taşıyıp ton başına 4 milyon dolar
148. 4:51kazanma yerine ama bu bir kerelik bir
149. 4:53kazanç. 5 yıla yayılmış 13 milyon
150. 4:55dolarlık bir kazanç elde etmesi mümkün.
151. 4:57Yeter ki o uydu havada kalmaya devam
152. 4:59etsin. Uydular 5 yıldan sonra havada
153. 5:00kalamıyorlar. Kendi kendilerini imha
154. 5:02ediyorlar. dünya atmosferine düşerek.
155. 5:03Neden? Uzay yıpratıcı bir yer. Bütün
156. 5:05panelleri yıpranıyor, uydu yıpranıyor ve
157. 5:075 yıl sonra kendi kendini ihmal ediyor.
158. 5:09O yüzden bu iki farklı model arasındaki
159. 5:11gelir farklılığı SpaceX'in de geleceğini
160. 5:13belirliyor ve SpaceX gittikçe daha fazla
161. 5:16Starling tarafına doğru kayıyor.
162. 5:17Başkanın yükünü taşıyacağıma kendi
163. 5:19uydularımı taşırım diyor. An itibariyle
164. 5:219 milyon üzerinde müşterisi var
165. 5:23Starling'in. 9.000 Starling uydusu uzaya
166. 5:26yerleştirmiş durumda. Bunlar son
167. 5:27raporlar. Değişebilir sayılar biraz. ve
168. 5:29155'in üzerinde ülkede hizmet veriyor.
169. 5:31Biz de vermiyor. SpaceX'i başarılı
170. 5:33kılacak ikinci önemli konu da roketleri
171. 5:35tekrar tekrar gönderebilmesi. Roketler
172. 5:37temelde iki bölümden oluşuyor. Bir
173. 5:39booster dediğimiz bölüm var. Yani yükü
174. 5:41uzaya taşıyan o içinde dev yakıt
175. 5:43tankının, dev motorların olduğu bölüm ve
176. 5:45üstte ondan çok daha küçük bir de yük
177. 5:48kabini var. Şu anda yapılan şey
178. 5:50boosterlar yükü uzaya taşıyorlar. Sonra
179. 5:52booster, o Dave bölüm dünyaya geri
180. 5:55dönüyor ve işte bunun videolarını çokça
181. 5:56izlemişsinizdir. Dikey olarak belli
182. 5:58platformlara iniyor. Sonra onu tekrar
183. 6:00kullanıyorlar. Bir boosterun maliyeti 30
184. 6:03milyon 40 milyon dolar civarında. O
185. 6:04yüzden ilk fırlatışta bu çok ciddi bir
186. 6:07maliyeti oluşturuyor ve ilk
187. 6:08fırlatışların kar majları nispeten düşük
188. 6:10oluyor. Ona rağmen ilk fırlatışlarda
189. 6:12bile eğer kapasitenin tamamı dışarı
190. 6:13satılırsa 32 milyon dolar civarında
191. 6:16gelir elde ediliyor. Ama eğer roket
192. 6:17tekrar tekrar kullanabilirse o zaman
193. 6:19maliyetler bir anda çok düşmeye
194. 6:21başlıyor. Bir kullanımdan ikinci
195. 6:22kullanıma geçişte kabaca 1 milyon dolar
196. 6:24para harcıyorlar. Böylece ilk turdaki o
197. 6:27roket maliyeti ortadan kalkıyor ve
198. 6:29ikinci turdan itibaren seferler çok daha
199. 6:31karlı hale geliyor. Her seferden 200
200. 6:33milyon dolar civarında potansiyel getiri
201. 6:35elde ediyor. Bu nedenle roketlerini
202. 6:37yeniden kullanabilme çok önemli. Bunları
203. 6:39hızla yeniden devreye sokabilme çok
204. 6:41önemli. Bir de yeniden kullanma
205. 6:43maliyetini 1 milyon doların altına ne
206. 6:44kadar çekerse kar majı o kadar artıyor.
207. 6:46Fakat bu konuda tekler şu anda zaten
208. 6:49dünyadan yörüngeye taşınan yükün %90'ı
209. 6:52neredeyse SpaceX tek başına taşıyor.
210. 6:54Çünkü ciddi anlamda sık sık roketleri
211. 6:56geri düzenli şekilde getirebilen bir
212. 6:58firma yok. Çinliler geçenlerde bir
213. 6:59başarılı deneme yaptılar. Amerika'da
214. 7:01Rocketlab ve Amazon bazı başarı
215. 7:03denemeler yaptılar. Ama bunlar gibi bu
216. 7:05işi böyle bir sürekli dolmuş seferi
217. 7:06haline getirmeliler. Cuma 2025
218. 7:08itibariyle 384 kez bunu başarıyla
219. 7:11başarmış ve bunları geriye indirmişler.
220. 7:13Yani 384 kez boosterlar geri gelmiş ve
221. 7:16uçmuş. Bir de failing denen bir bölüm
222. 7:18var. Bu roketin en tepesinde yükü
223. 7:20kargoyu taşıyan bölümle aradaki kapak.
224. 7:22Onu da 307 kez başarıyla indirip tekrar
225. 7:24fırlatmışlar. Yani bu konuda artık çok
226. 7:26ciddi bir performansı var bu şirketin.
227. 7:28Bu usta tarafında %100 başarıyla
228. 7:30işliyor. İşler sürprizle kalmıyor. Diğer
229. 7:32şirketler ise henüz deneme
230. 7:34aşamasındalar. SpaceX'i diğer herkesten
231. 7:35ayıran başka bir önemli konu da kendi
232. 7:38işinin müşterisi olması. Ne demiştik?
233. 7:39Eğer başkaları adına yük taşıyorsa gelir
234. 7:42daha az. Ama bir sorun daha var. Eğer
235. 7:44başkaları yeni iş vermezlerse roket
236. 7:46kapasitesi boşa gidiyor ve durduğu yerde
237. 7:48bunların yatması ciddi bir masraf. Oysa
238. 7:50bu şirketin böyle bir sorunu yok. Çünkü
239. 7:51kendi uydularını taşıyor. Buna anchor
240. 7:53tenant modeli deniyor. Yani şirket kendi
241. 7:56kendinin müşterisi aslında. Böylece
242. 7:58gelir kaynağınıa çeşitlemiş oluyor. Bu
243. 8:00da yine SpaceX'in kuvvet yönlerinden bir
244. 8:01tanesi. Ama SpaceX'in iş modelinde daha
245. 8:03enteresan noktalar var. SpaceX'i bir
246. 8:05taşımacılık şirkete benzettik ama biraz
247. 8:06eksik aslında bu. Çünkü mesela bir tır
248. 8:08şirketini düşünün. Yükü taşır. O yük
249. 8:10karşılığında belli bir parayı alır. Yükü
250. 8:12aldığı yer veya yükü bıraktığı yer veya
251. 8:14yükü taşıdığı yollarla ilgili bir
252. 8:16sahipliği yoktur. Hava yolu şirketleri
253. 8:17için de aynı şey geçerlidir. Hava yolu
254. 8:19şirketleri uçakları satın alırlar veya
255. 8:20kiralarlar. Yolcuları veya yükleri
256. 8:22havalimanından havalimana taşırlar. Ama
257. 8:24havalimanı sahipliği onlara ait
258. 8:25değildir. Devletlere ait. Bu nedenle
259. 8:27hava yolu taşımacılığı işinden kar etmek
260. 8:28çok zordur. Bu nedenle tır
261. 8:30taşımacılığından kar etmek çok zordur.
262. 8:31Bu ara taşıma bölümünde yaratabildikleri
263. 8:33fark bir hayli az olduğu için genellikle
264. 8:36bu işler fiyat savaşlarıyla sonuçlanır.
265. 8:38Ama bir de demir yolu modeli var.
266. 8:39Amerika Birleşik Devletleri ilk dev
267. 8:41demir yolu yatırımlarını yaparken
268. 8:421800'lerinin sonunda o kadar açtı ki bu
269. 8:45demir yolu işine demir yolu üretimi
270. 8:47yapan şirketlere toprak hediye ediyordu.
271. 8:50O dönemde mesela doğu kıyıla batı kıyıyı
272. 8:52birbirine bağlamaya çalışan iki
273. 8:54demiryolu şirketi vardı. Bunlardan
274. 8:55sadece bir tanesine Transkontinental
275. 8:57demir yollarını 704.000 km² kamu
276. 9:00arazisini tahsis ettiler. Bedavaya
277. 9:02hediye ettiler. Sadece demir yolunun
278. 9:04üzerinde gittiği bölümü değil
279. 9:06çevresindeki arsaları da. Böylece bu
280. 9:07şirketler dev şirketler haline dönüştü.
281. 9:09Amerikan borsasının bir ara %90'ı
282. 9:11bunlardan oluşuyordu. Zaten inanılmaz
283. 9:13bir değer artışı oldu. Sonra burada da
284. 9:15değer kayıpları yaşandı. Neden? Çünkü bu
285. 9:17şirketler sahip oldukları demir yolunun
286. 9:19etrafına köyler, kasabalar, inşaatlar
287. 9:21yaptılar ve onların değerleri de bu
288. 9:23şirketlere eklendi. Sonra roller
289. 9:25değişti, modeller değişti ve değer
290. 9:26kayıpları oldu. SpaceX biraz buna
291. 9:28benziyor. Çünkü SpaceX tekel yok bir
292. 9:30rakibi uzay taşımacına sadece yükü
293. 9:32taşımıyor. O bölgenin tamamının hakimi.
294. 9:35SpaceX'in taşıdığı Starling'ler yakın
295. 9:37yörüngede ciddi bir ağa ulaşmış
296. 9:39durumdalar ve bu ağ sayesinde oranın
297. 9:42sahibi gibiler. SpaceX eğer Mars'ta ve
298. 9:45ayda kendi iniş kalkış rampalarını
299. 9:48yapabilirse oraların da sahibi olacak.
300. 9:49SpaceX zaten dünyadaki rampaların da
301. 9:51sahibi. Yani aslında bu çerçevede bir
302. 9:53demir yolu şirket benzetmek daha mümkün.
303. 9:55Demir yolu şirketlerinin zamanında
304. 9:57ulaştığı muazzam değerlemeleri düşününce
305. 9:59işte bazı yatırımcıların ağzı buna
306. 10:01sulanıyor ve diyorlar ki SpaceX sadece
307. 10:03yük taşıyan bir firma değil. O yükün
308. 10:05taşındığı yolun, yükün gittiği yerin ve
309. 10:08yükün fırladığı yerin sahibi aslında
310. 10:11uzayın sahibi. Kim ondan bunu alabilir?
311. 10:13Daha hızlı, daha fazla uçuş yapacak
312. 10:15birisi alabilir belki ve daha ekonomik
313. 10:16şekilde. Şu anda öyle bir rakip ufukta
314. 10:19bile yok. En yakın rakipler bile çok
315. 10:21gerideler. İkinci bir konu SpaceX
316. 10:23taşımacılığı pratik hale de getiriyor.
317. 10:25Konteyner taşımacılığından burada bir
318. 10:27örnek verebiliriz belki. Konteyner
319. 10:28taşımacılığı keşfedilmeden önce gemiyi
320. 10:30bir limana yanaşırmış. Geminin içindeki
321. 10:31bütün yük tek elle indirilirmiş,
322. 10:33bindirilirmiş. Daha sonra bir Amerikalı
323. 10:35girişimci konteyner fikrini
324. 10:37geliştiriyor. Ya diyor bu yükü tek indir
325. 10:39indirmeyelim. Kutulara koyalım. O
326. 10:40kutuları alıp doğrudan doğruya
327. 10:41kamyonlara yükleyelim. Bunun sonucunda 1
328. 10:43ton e yükün eleçlenme maliyeti 5.83
329. 10:46dolardan 16 centlere inmiş. Bu da neyi
330. 10:49mümkün kılmış aslında? Dünyanın her
331. 10:51yerine üretim yaptırmayı. Çünkü taşıma
332. 10:53maliyetleri ve elleştirme maliyetleri bu
333. 10:55kadar düşünce bir ürünü Amerika'da
334. 10:57yüksek maliyetle, işçiliğin, enerjinin
335. 10:59yüksek maliyetle olduğu bir yerde
336. 11:01üretmek yerine Çin'de Hindistan'da
337. 11:02üretmek daha makul hale gelmiş ve bu da
338. 11:04globalleşmenin önünü açmış. Yani bir
339. 11:06anda yepyeni üretim şirketleri ortaya
340. 11:08çıkmış. Yepyeni iş modelleri ortaya
341. 11:09çıkmış ve ulaşımın ucuzlaması sayesinde
342. 11:12yepyeni bir dünya kurulmuş. Yani Çin'i
343. 11:14dünya ekonomisine sokan temel meselerden
344. 11:16bir tanesi bu konteyner taşımacılığının
345. 11:18hızlanmış olması. Tabii bunun üzerine
346. 11:20daha sonraki süreçte çok daha fazla
347. 11:21inovasyonlar yapıldı ve taşımacılığın
348. 11:23maliyetleri sürekli aşağı doğru
349. 11:24ucuzladı. Bu da bizi başka bir yere
350. 11:26götürüyor. Bir SpaceX'i bir demir yolu
351. 11:29şirketi gibi fiyatlamak lazım belki.
352. 11:30Çünkü bütün uzayın sahibi haline
353. 11:32geliyor. İkincisi SpaceX elleçleme
354. 11:34maliyetlerini yani uzaya taşımacılık
355. 11:36maliyetlerini çok azalttığı için belki
356. 11:37uzayda yeni işlerin kurulmasının da
357. 11:40önünü açıyor. Buna biraz sonra biraz
358. 11:42daha detaylı bakacağız. ve SpaceX bir
359. 11:44yandan da kapasitesini sürekli
360. 11:45artırıyor. Şu anda kullandıkları Falcon
361. 11:479 roketlerinin yük taşıma kapasitesi
362. 11:492223 ton civarında. Üzerine çalıştıkları
363. 11:51Starship füzelerinde bunlar dev
364. 11:53roketler. Bu 100 ton civarına çıkacak.
365. 11:55Böylece elleştirme maliyetleri aşağı
366. 11:57indiği gibi daha büyük yükleri uzaya
367. 11:59doğru taşıma ihtimalleri artmış olacak.
368. 12:02Starshipip'in hedefi dediğim gibi tek
369. 12:03uçuşta 100 tonu taşımak. Fakat bu daha
370. 12:06gerçekleşmedi. Başarılmadı. Starship
371. 12:07başarılı uçuşlar yaptı. Deneme uçuşları.
372. 12:09Ama böyle bir yükü uzaya taşıyıp ondan
373. 12:12sonra sağ salim inmedi ve bence zaten
374. 12:14şirketin temel kırılma noktası da
375. 12:15burası. Çünkü eğer 22.8 ton yerine 100
376. 12:19tonluk yükleri taşıyabilirse bu durumda
377. 12:21yük başına maliyet daha da aşağı doğru
378. 12:23gitmiş olacak. Bu durumda hem kendisi
379. 12:25Starling'leri çok daha ucuza taşıyacak
380. 12:26hem de müşterilerin yükünü çok daha
381. 12:28ucuza taşıyacak. Belki de bu müşteriler
382. 12:30veya potansiyel yepyeni işler yüklerini
383. 12:32uzaya ucuza taşıyabildikleri için orada
384. 12:34yepyeni alanlar kurulacaktı. O zaman da
385. 12:37SpaceX bir demir yolu şirketi gibi oranı
386. 12:39haracını kesecek. Yani değerleme
387. 12:41modelinin içerisinde bunlar var. Bu
388. 12:42hayaller var. Bunlar da bitmiyor ama
389. 12:44taşınan yükün değeri daha da
390. 12:45artırılabilir. Yani evet ne
391. 12:47yapabilirsiniz? Müşterinin size verdiği
392. 12:49bir yükü taşırsınız veya kendi Starling
393. 12:52uydularını taşıyabilirsiniz. Onlar
394. 12:53arasındaki değer artışını gördük.
395. 12:55Veyahut da daha da pahalı yükleri
396. 12:56taşırsınız yepyeni şirketler için. Bu da
397. 12:58güzel. Ama veriyi sadece taşımak yerine
398. 13:01bunu bir computa işlem gücüne de
399. 13:04aktarabilirsiniz. SpaceX'in yapmaya
400. 13:05çalıştığı şeylerden bir tanesi de bu.
401. 13:07Çünkü bir Styling kullandığınız zaman
402. 13:09aslında bu bir telefon iletişimi.
403. 13:10Doğrudan doğruya taşıdığı yük bir hayli
404. 13:12az ve değeri de nispeten düşük. Ama eğer
405. 13:14uzayda veri merkezleri kurabilirse
406. 13:16biliyorsunuz bu konuda büyük bir projesi
407. 13:17var ve şu anda dünyadaki en büyük yapay
408. 13:20zeka veri merkezi işletme enerinden bir
409. 13:22tanesi haline gelmiş durumda. Bu konuda
410. 13:23da çok başarılı gidiyorlar. Şu anda
411. 13:25antropiye hizmet veriyorlar, Google'a
412. 13:26hizmet veriyorlar. Yani dışarıya da
413. 13:28hizmetlerini satıyorlar. Bu konuda
414. 13:29tecrübe de gelişiyor. Eğer bunu uzaydan
415. 13:31yapabilirlerse bu durumda dünyadan uzaya
416. 13:35veri göndereceğiz. Uzaydan dünyaya
417. 13:37işlenmiş veri, işlem compute inecek. Bu
418. 13:40da ne yapabilir? Uzaya taşınan yükün
419. 13:42değerini daha da artırabilir. Bu konuda
420. 13:44bir sürü uçuk hesaplama var ama tekrar
421. 13:46ana hesaplamaya dönecek olursak
422. 13:47başkasının yükünü taşırsan tonbaşı 4
423. 13:49milyon dolar geliri var. Star'leri
424. 13:50taşırsan 5 liraya 13 milyon dolarlık
425. 13:53gelir var. Ama eğer bunu veri
426. 13:54merkezleriyle yaparsan, yapay zeka işlem
427. 13:57yüklerinin taşımacısı haline gelirsen o
428. 13:59zaman belki başına 10 milyon dolarla 50
429. 14:01milyon dolarası getirilerden
430. 14:02bahsedeceğiz. Bunlar tabii tamamen
431. 14:03hayali getiriler. Evet. Uzaya bir tane
432. 14:06Nvidia minik veri merkezini taşıdı
433. 14:08SpaceX ve bu orada başara çalışıyor. Ama
434. 14:10bu ölçekli bir şekilde yapılmadı. Uzayın
435. 14:12kendi zorlukları var. Bunlar başarılacak
436. 14:14mı emin değiliz. Ama bazıları Ilan
437. 14:16Mask'ın bunu yapabileceğine inanıyor ve
438. 14:18eğer bunlar gerçekleşirse şirketin o şu
439. 14:21anda pahalı gözüken halka açılma
440. 14:22değerinin bile çok ucuz olduğuna
441. 14:24inanıyorlar. Çünkü mevcut modelde en
442. 14:26fazla ton başına 13 milyon dolar gelir
443. 14:28elde edebilirken bunun üzerine bir 10
444. 14:30milyonla 50 milyon dolar arası daha
445. 14:31gelir eklemek mümkün. Üstelik de daha
446. 14:34büyük roketlerle bu yapılacağı için daha
447. 14:36düşük maliyetlerle yapılacak. Gittikçe
448. 14:38uzaya tekrar roketi gönderme süreci
449. 14:40hızlandığı için o maliyetler de
450. 14:42azalacak. Bu durumunda karma marajları
451. 14:43yukarı doğru fırlayacaklar. Ve başka bir
452. 14:46mesele daha. Eğer uzay taşımacılığı
453. 14:47hakikaten ucuzlarsa böyle SpaceX
454. 14:50sözlerini tutabilirse ulaşım ucuzlamış
455. 14:51olacak. Bu durumda dünyadaki üretimlerin
456. 14:54bir bölümü uzaya gidecek. Yani burada
457. 14:55sadece veri ekonomisinden bahsetmiyorum.
458. 14:57Enerji uzayda üretilecek. Mesela güneşin
459. 14:59enerjisini uzayda üretip dünyayı daha
460. 15:01ekonomik indirmenin yollarını bulacağız.
461. 15:02Veyahut da bazı üretim tesisleri
462. 15:03doğrudan doğruya uzaya taşınacak. Niye
463. 15:05dünyada yapayım bunu? Eğer taşımacılık
464. 15:07maliyetleri gerçekten düşmüşse gemilerde
465. 15:09konteyner taşımacının yaptığı etkiyi
466. 15:11hatırlayınız. Bu konuda çok hoş bir
467. 15:12tweet'e denk geldi. Brival L Pogam diye
468. 15:15bir arkadaş muazzam bir tweet atmış ve
469. 15:16hayaller kurmuş. Diyor ki ileride
470. 15:18yepyeni işler kurulabilir. Asteroid
471. 15:19metalleri yani yeni hammadde havuzlarına
472. 15:22kavuşmak. Belki 1 ton uzay kayasından
473. 15:24yepyeni madenler bulacağız. Mikro yer
474. 15:27çekimi üretimi. Çünkü uzayda eğer mesela
475. 15:29Mars'a yerleşeceksek orada yer çekimi
476. 15:31yaratılması lazım. Bir şirket bunu
477. 15:33yapacak. Bir şirket yörünge lojistiği
478. 15:34ile ilgilenecek. Yani bütün bu
479. 15:35taşımacılık işleri, lojistik işleri,
480. 15:37buradaki parsiyellerin dağıtımı bununla
481. 15:38ilgilenecek. Bir şirket yörüngede veri
482. 15:40merkezleri işletecek. Burada SpaceX'in
483. 15:42dışında firmalar da olabilir ve SpaceX
484. 15:43bunlara hizmet verebilir. Bir şirket
485. 15:45uzaydan enerjiyi dünyaya ışınlayacak.
486. 15:47Güneş enerjisini ve bir şirket belki
487. 15:49Mars'taki altyapı girişimlerini
488. 15:51yaratacak. Yani bunlar şu anda yoklar
489. 15:53ama ileride olabilirler. Çin'de bir
490. 15:54zamanda hiç üretim yoktu ama var. Şimdi
491. 15:56neden? Çünkü taşımacılık ucuzlayınca
492. 15:58üretim orada doğru kaydı. Bunların
493. 16:00yaratacağı yeni gelirler neler olabilir?
494. 16:02Bunları hayal etmek bile zor şu anda.
495. 16:04Yani arkadaşlar SpaceX evet çok pahalı
496. 16:06bir şirket. Bugünkü gelirleri
497. 16:07kıyasladığımız zaman şirketin
498. 16:09değerlemesini haklı çıkarabilecek hiçbir
499. 16:10şey yok. Ama bu şirketin hissesini
500. 16:12alanlar o kadar da aptal değiller.
501. 16:14Aralarında gerçekten uzun vadede bu
502. 16:16hisseyi tutmaya niyetli olanlar var. Ve
503. 16:18onlar eğer SpaceX bu anlattıklarımızı
504. 16:20yapabilirse bir uzay demir yolu
505. 16:23şirketine dönüşecek. Bir tekele
506. 16:25dönüşecek. Ton başına elde ettiği gelir
507. 16:27bambaşka bir yerlere gidecek
508. 16:28inancındalar. Bunun açabileceği yepyeni
509. 16:31iş modellerinde tek taşımacılık
510. 16:33tedarikçisi SpaceX olabilir. İşte hayal
511. 16:35burada. Ben bu ayara inanıyor muyum?
512. 16:37Evet inanıyorum. Bunlar gerçekleşecek
513. 16:38ama bunun zamanlamasını bilemem. Bu
514. 16:40gerçekleşmeden ilan maskın başına bir
515. 16:42işler gelir mi onu bilemem. Bunların
516. 16:43gerçekleşmesinin önünde jeopolitik
517. 16:45engeller olur mu onu bilemem. Yani
518. 16:47sıkıntılı bir süreç bu. O yüzden de bu
519. 16:49tip şirketlere yatırım yaparken çok
520. 16:50disiplinli olmanız lazım. Disiplin
521. 16:52derken de neden bahsediyorum? KFE
522. 16:53büyüklüğünüzü çok doğru yönetmeniz
523. 16:55lazım. Canınızı acıtmayacak miktarlarda
524. 16:56para koymak lazım. Buraya ani girişler
525. 16:58yapmamak lazım. Çünkü bu hisse daha çok
526. 17:00inecek kalkacak, oynayacak bence. Ve
527. 17:02şirkete yatım yaptıktan sonra onu
528. 17:04yakından da takip etmek lazım. Ben
529. 17:05Tesla'nın zamanında hayallerine
530. 17:07katıldığım için servetim değişti. Ben
531. 17:09Palantirin zamanında hayallerine
532. 17:10katıldığım için servetim değişti. Ben
533. 17:12RocketLab'in, biliyorsunuz bunun bir
534. 17:14rakibi şirkettir. Zamanında hayallerine
535. 17:16katıldığım için servetim değişti. Bu
536. 17:18şirketler böyle dev servet fırsatları
537. 17:20yaratıyorlar ama yolculuk hakikaten çok
538. 17:22çok zor. Bu nedenle sosyal medyada aklı
539. 17:25evvel bir arkadaşı çıkıp bu balon yağı
540. 17:27demesi gürültülerine kendinizi
541. 17:28kaptırmayın. Bunun fiyatı çok yüksek ve
542. 17:30çok riskli bir şirket. Buna %100
543. 17:31katılıyorum ama şirketin yapmaya
544. 17:32çalıştığı şey gerçekten çok büyük. Eğer
545. 17:35siz de teknoloji yatırım yapmak
546. 17:36istiyorsanız biraz hayal gücünüzü
547. 17:38çalıştırmalısınız ve bu tip şeyleri daha
548. 17:39evvel başarmış Ilan MAS gibi
549. 17:41girişimcilere küçük de olsa bence bir
550. 17:43fırsat vermelisiniz. Bu çerçevede ben
551. 17:45kişisel portföyle minik bir yatırım
552. 17:46yapmıştım. Şimdi toplulukla paylaştığım
553. 17:49ana portföye de bu konuda belli miktarda
554. 17:51yatırım yapacağım. Önümüzdeki günlerde
555. 17:52uzay tarafındaki yatırımları da
556. 17:53büyüteceğim. Çünkü bunlar bir şekilde
557. 17:55gerçekleşecekler ama yol gerçekten zor.
558. 17:57Anlattıklarımın bir yatırım tavsiyesi
559. 17:58olmadığını asla unutmayın. Kendi
560. 17:59araştırmanızı kendiniz yapın. Ben size
561. 18:01sadece bir yeni perspektif katmaya
562. 18:03çalıştım. Sevgiyle kalın. Saygıyla
563. 18:04kalın.