Bách Việt: Một Nhánh Thành Người Hoa, Một Nhánh Thành Người Việt — Transcript

Full transcript

1. 0:10Hãy thử tưởng tượng một thế giới. Cách
2. 0:12đây hơn 2000 năm, từ vùng đất phía nam
3. 0:15sông Trường Giang kéo dài xuống tận vịnh
4. 0:18Bắc Bộ [âm nhạc] có những cộng đồng
5. 0:19người sống theo cách giống nhau đến kỳ
6. 0:21lạ. Họ đúc trống đồng, họ ở nhà sàn, họ
7. 0:25trồng lúa nước, họ xăm hình rồng và
8. 0:28thuồng luồng lên cơ thể. Người Hán ở
9. 0:30phía Bắc gọi chung tất cả họ là Bách
10. 0:32Việt, tức là hàng trăm bộ tộc Việt. 2000
11. 0:35năm sau, nhìn lại bản đồ, những nhóm
12. 0:38người đó đã đi đâu hết cả rồi. Nhóm sống
13. 0:41ở vùng Phúc Kiến ngày nay biến mất, bị
14. 0:43nhổ bật khỏi quê hương, đưa đến vùng đất
15. 0:45xa lạ, tan vào lòng Đế Chế Hán mà không
16. 0:49để lại dấu vết chính trị nào. Nhóm sống
17. 0:51ở Quảng Tây bị Hán hóa dần, trở thành
18. 0:53người Trung Quốc. Nhóm sống ở vùng Quảng
19. 0:55Tây cũ và Vân Nam không chịu được áp
20. 0:57lực, di cư dần về phía Nam và trở thành
21. 1:00tổ tiên của người Thái, người Lào ngày
22. 1:02nay. Còn nhóm sống ở đồng bằng sông
23. 1:04Hồng, họ đứng vững. Trải qua hơn 1000
24. 1:07năm bị cai trị trực tiếp bởi các triều
25. 1:10đại Trung Hoa, họ không bị đồng hóa,
26. 1:12không biến mất, không di cư. Đến thế kỷ
27. 1:15thứ 10, họ giành lại độc lập trở thành
28. 1:18người Việt Nam. Tại sao? Câu hỏi đó
29. 1:20không có câu trả lời đơn giản và có một
30. 1:22điều chắc chắn. Khi nhìn vào những con
31. 1:25số và cấu trúc lịch sử thực sự, câu trả
32. 1:27lời thú vị hơn rất nhiều so với những gì
33. 1:30ta tưởng. Trong chương trình hôm nay,
34. 1:32chúng ta sẽ cùng nhau đi qua ba số phận
35. 1:35của Bách Việt, ba hướng đi khác nhau. Và
36. 1:38chúng ta sẽ hiểu tại sao đồng bằng sông
37. 1:40Hồng trong số tất cả những vùng đất đó
38. 1:43lại là nơi duy nhất tạo ra một nhà nước
39. 1:45độc lập, bền vững.
40. 1:48[âm nhạc]
41. 1:51Trước tiên cần làm rõ một điều mà nhiều
42. 1:55người hay nhầm. Bách Việt không phải là
43. 1:58tên của một dân tộc, không phải là tên
44. 2:01của một quốc gia và các nhóm Bách Việt
45. 2:03không hề coi nhau là đồng bào hay anh em
46. 2:06gì cả. Huật ngữ này lần đầu xuất hiện
47. 2:09trong sách Lá Thị Xuân Thu, viết vào
48. 2:11khoảng năm 239 trước Công Nguyên. Do
49. 2:15người Hán đặt ra, không phải do người
50. 2:17phương Nam tự gọi mình. Chữ bách có
51. 2:19nghĩa là trăm, hàm ý vô số, không đếm
52. 2:22xể. Đây là cách người Trung Nguyên phân
53. 2:24loại tất cả những bộ tộc Phi Hán sống ở
54. 2:26phía Nam mà họ chưa hiểu rõ. Nhìn vào
55. 2:29thực tế bên trong, ta thấy một bức tranh
56. 2:31phức tạp hơn nhiều. Nhóm Âu Việt và câu
57. 2:34ngô sống ở vùng Giang Tô, chết ra ngày
58. 2:36nay là những nhóm tiếp xúc sớm nhất với
59. 2:39văn minh Hán. Nhóm Mân Việt sống ở Phúc
60. 2:41Kiến, giỏi đi biển và buôn bán xa. Nhóm
61. 2:45Nam Việt ở Quảng Đông. Sau này là trung
62. 2:47tâm của vương quốc Nam Việt. Nhóm Tây Âu
63. 2:50ở Quảng Tây, Đông Nam, Vân Nam là tổ
64. 2:53tiên của người Tày, người Choang ngày
65. 2:55nay. Và nhóm Lạc Việt ở đồng bằng sông
66. 2:57Hồng và vùng phụ cận là tổ tiên của
67. 3:00người Việt. Điều quan trọng, các nhóm
68. 3:03này không nói cùng một ngôn ngữ. Họ
69. 3:05thuộc ít nhất ba ngữ hệ khác nhau. Lạc
70. 3:07Việt nói ngôn ngữ thuộc hệ Nam Á cùng
71. 3:09nhánh với tiếng Khơme. Tây Âu nói ngôn
72. 3:12ngữ thuộc hệ Thái Cadai. cùng nhánh với
73. 3:14tiếng Thái, tiếng Lào. Sau này còn một
74. 3:17số nhóm ven biển phía đông có liên hệ
75. 3:19với hệ ngôn ngữ Nam Đạo. Không có ngôn
76. 3:22ngữ chung, không có nhà nước chung. Thực
77. 3:24ra các nhóm này thường xuyên đánh nhau,
78. 3:27Mân Việt và Nam Việt liên tục xung đột,
79. 3:29Đông Việt và Mân Việt cũng vậy. Tuy
80. 3:31nhiên, có một điều thú vị, bản thân chữ
81. 3:34Việt không hoàn toàn là nhãn từ bên
82. 3:36ngoài. Thanh kiếm của Việt Vương câu
83. 3:38tiễn: "Vị vua trị vì vùng Triết Giang
84. 3:40vào thế kỷ thứ năm trước công nguyên
85. 3:42được khai quật và có khác chữ tự xưng là
86. 3:45vua nước Việt." Điều đó cho thấy ít nhất
87. 3:47một số nhóm đã tự nhận danh xưng này cho
88. 3:49mình. Nhưng điểm mấu chốt vẫn là gọi tất
89. 3:52cả họ là Bách Việt giống như gọi tất cả
90. 3:55người châu Âu cổ đại là Man. Đó là góc
91. 3:58nhìn từ bên ngoài, không phản ánh thực
92. 4:00tế đa dạng bên trong. Vậy điều gì đã xảy
93. 4:03ra khi đế chế Tần Đổ xuống phía Nam?
94. 4:06>> Năm 218 trước Công Nguyên, Tần Thủy
95. 4:09Hoàng ra lệnh phát quân xuống phía nam.
96. 4:12Đây là đội quân vừa thôn tính sáu nước,
97. 4:15vừa xây Vạn Lý Trường Thành ở phía Bắc.
98. 4:18Theo ghi chép của sách Hoài Nam Tử, lực
99. 4:21lượng này lên tới 50 vạn người. Dù các
100. 4:24nhà nghiên cứu hiện đại cho rằng con số
101. 4:26thực tế có thể thấp hơn nhưng quy mô vẫn
102. 4:29là chưa từng có. Mục tiêu là Bình Định
103. 4:31vùng lĩnh nam, kiểm soát nguồn tài
104. 4:34nguyên nhiệt đới gồm ngà voi, sừng tê
105. 4:36giác và các tuyến thương mại ven biển.
106. 4:39Nhưng quân Tần vấp phải một cuộc chiến
107. 4:41hoàn toàn khác với những gì họ từng đối
108. 4:44mặt ở đồng bằng phương Bắc. Người Tây Âu
109. 4:47ở vùng quáng Tây không dàn trận. Khi thủ
110. 4:50lĩnh của họ là dịch hư Tống bị giết, họ
111. 4:53không đầu hàng. Họ bầu ra thủ lĩnh mới
112. 4:55ngay lập tức rút sâu vào rừng và tiến
113. 4:58hành chiến tranh du kích. Sách Hoài nam
114. 5:01tử chép lại, binh sĩ không dám cởi giáp,
115. 5:05không tháo dây cung suốt 3 năm. Môi
116. 5:07trường rừng nhiệt đới, khí hậu ẩm thấp,
117. 5:10bệnh dịch, địa hình xa lạ, bao mòn đội
118. 5:13quân từng trinh phục Trung Nguyên rồi.
119. 5:15Một đêm, quân du kích tay Âu tập kích.
120. 5:19Những chiến binh ở trần xăm mình hình
121. 5:22thủy quái thuộc địa hình ngọn cây từng
122. 5:25[âm nhạc] con suối bất thần xuất hiện
123. 5:27trong bóng tối, đồ thư. Tư lệnh tối cao
124. 5:31của toàn bộ chiến dịch [âm nhạc]
125. 5:33bị giết hàng vạn lính Tần Tử trận trong
126. 5:35rừng đêm. Không nhìn thấy kẻ thù. Đây là
127. 5:39một trong những thất bại quân sự hiếm
128. 5:41hoi của Tần Thủy Hoàng. Nhà Tần phải đào
129. 5:44kênh Linh Cừ để giữ đường tiếp tế vì
130. 5:47đường bộ quá nguy hiểm. Mãi sau đó, với
131. 5:50đợt viện binh mới dưới sự chỉ huy của
132. 5:53Nhâm Hưu và Triệu Đà, nhà Tần mới bình
133. 5:56định được vùng này. Để giữ vùng đất mới,
134. 5:59Tần Thủy Hoàng thực hiện một chính sách
135. 6:01ít được nhắc đến. cưỡng bức di dân hàng
136. 6:05chục vạn người Hán xuống Lĩnh Nam để
137. 6:07định cư. Thành phần của những người này
138. 6:09rất đặc biệt, không phải quý tộc hay
139. 6:12nông dân tự do mà đa phần là tội phạm
140. 6:15đang bỏ trốn. Thương nhân bị hệ thống
141. 6:17pháp gia khinh rẻ và những người đàn ông
142. 6:19nghèo không có địa vị xã hội. Đây là hạt
143. 6:22nhân dân số đầu tiên của vùng Quảng
144. 6:25Đông, Quảng Tây. Những người bị đẩy
145. 6:28xuống phía Nam không phải vì lý tưởng mà
146. 6:31vì họ không còn chỗ ở phương Bắc. Bây
147. 6:33giờ nói về số phận của một nhóm Bách
148. 6:36Việt khác, nhóm Mân Việt ở Phúc Kiến.
149. 6:39Câu chuyện của họ là câu chuyện về một
150. 6:41trong những chiến lược địa chính trị tàn
151. 6:44nhẫn nhất lịch sử cổ đại Đông Á và cũng
152. 6:47là câu chuyện bị lãng quên nhiều nhất.
153. 6:50Mên Việt là một vương quốc nhỏ nhưng có
154. 6:53năng lực hàng hải đáng kể. Họ thường
155. 6:56xuyên tấn công các vùng lân cận và nhiều
156. 6:59lần thách thức quyền uy của nhà Hán. Sau
157. 7:02nhiều lần can thiệp không thành, Hán Vũ
158. 7:04Đế quyết định xử lý dứt điểm vào năm 110
159. 7:08trước công nguyên. Nhưng ông không chọn
160. 7:10cách cai [âm nhạc] trị trực tiếp như ở
161. 7:12Quảng Đông hay Giao Chỉ. Ông dùng một
162. 7:14chiến thuật khác và tàn nhẫn hơn nhiều.
163. 7:18Triều đình Hán Suối dục nội bộ Mân Việt
164. 7:20thanh trừng lẫn nhau, ép các lãnh chúa
165. 7:22địa phương ám sát [âm nhạc] chính vị vua
166. 7:24của họ. Khi cấu trúc quyền lực sụp đổ từ
167. 7:27bên trong, Hán Vũ Đế ra lệnh cưỡng bức
168. 7:29trục xuất toàn bộ cư dân Mân Việt, hàng
169. 7:32trăm nghìn người đưa họ lên vùng Giang
170. 7:34Hoài phía Bắc, tái định cư tại vùng đất
171. 7:37hoàn toàn xa lạ, xử ký của Tư Mã Thiên
172. 7:40Chép lại, vùng đất phúc kiến sau cuộc di
173. 7:43rời đó gần như chống rỗng trong nhiều
174. 7:45thế kỷ tiếp theo.
175. 7:47>> Đây là điểm khác biệt cốt lõi với những
176. 7:48gì xảy ra ở Giao Chỉ. Nhà Hán không cần
177. 7:52tiêu diệt từng người Mân Việt, họ chỉ
178. 7:54cần bứt người ra khỏi đất. Và khi con
179. 7:56người bị bứt khỏi đất, văn hóa mất đi
180. 7:59nền tảng để tồn tại. Nhưng có những thứ
181. 8:01không thể bứt đi dễ dàng như vậy. Chứ
182. 8:04mân trong tiếng Hán, tên gọi của vùng
183. 8:06Phúc Kiến ngày nay, có bộ trùng ám chỉ
184. 8:09loài rắn. Người Mân Việt thờ rắn là vật
185. 8:13tổ thiêng liêng. Và đến ngày hôm nay ở
186. 8:16một số vùng phúc kiến vẫn còn tồn tại lễ
187. 8:18hội vua rắn cùng các điệu múa mô phỏng
188. 8:20hình dáng loài rắn. Những mảnh vỡ văn
189. 8:22hóa sót lại từ một thế giới đã biến mất,
190. 8:24bị trục xuất khỏi đất. Những tín ngưỡng
191. 8:27bám theo người qua 2000 năm. Bây giờ
192. 8:30chúng ta nói đến con đường thứ ba, những
193. 8:32người không bị đồng hóa tại chỗ và cũng
194. 8:34không đứng vững mà chọn cách di cư đi
195. 8:36tìm vùng đất mới, tổ tiên của người
196. 8:38Thái, người Lào ngày nay. Các nhóm nói
197. 8:41ngôn ngữ Thái Ca Đai xuất phát từ vùng
198. 8:43Quảng Tây Quý Châu của Trung Quốc ngày
199. 8:45nay dưới áp lực liên tục của Hán hóa và
200. 8:48các cuộc chiến tranh họ không bám trụ.
201. 8:50Họ di chuyển dần về phía Nam men theo
202. 8:53các thung lũng sông Lớn, sông Hồng, sông
203. 8:55Đà, sông Mê Công. Người Thái có một khái
204. 8:58niệm gọi là muông vùng thung lũng lý
205. 9:01tưởng bằng phẳng kẹp giữa các dãy núi
206. 9:05đất màu mỡ, nguồn nước dồi rào phù hợp
207. 9:08để trồng lúa nếp nước khi moang cũ bị đe
208. 9:10dọa. Họ tìm moang mới. Đây là tư duy
209. 9:13sinh thái đã định hướng lịch sử của họ.
210. 9:16Hai cú đẩy lớn nhất trong lịch sử là thứ
211. 9:19nhất năm 1052
212. 9:23khi cuộc khởi nghĩa của Nùng Trí Cao
213. 9:25chống nhà Tống bùng nổ rồi thất bại, một
214. 9:27lượng lớn người Tày Nùng tràn qua biên
215. 9:29giới vào các vùng núi phía Bắc Đại Việt
216. 9:32hoặc tiếp tục tiến về Tây Nam. Thứ hai,
217. 9:36năm 1253,
218. 9:38hốt tất liệt chinh phục Vân Nam, ép các
219. 9:41làn sóng người Thái ổ ạt xuống bán đảo
220. 9:42Đông Dương, hình thành các vương quốc
221. 9:44xúc khô thai, lan na ở Thái Lan, lan
222. 9:47sang ở Lào. Ở đây có một ngộ nhận khá
223. 9:50phổ biến, cần làm rõ. Nhiều tài liệu phổ
224. 9:53thông nói người Thái xuất phát từ vương
225. 9:55quốc Nam Chiếu ở Vân Nam, một vương quốc
226. 9:58tồn tại [âm nhạc] từ năm 738 đến năm
227. 10:01902. Theo cách kể đó, khi Nam Chiếu sụp
228. 10:05đổ, người Thái mới di cư xuống phía Nam.
229. 10:08Nhưng nghiên cứu ngôn ngữ học và bia ký
230. 10:11cho thấy điều khác. Hệ thống đặt tên của
231. 10:13hoàng gia Nam Chiếu, trong đó âm tiết
232. 10:15cuối tên cha trở thành âm tiết đầu tên
233. 10:17con, là đặc trưng của người tặng miến,
234. 10:19không phải người Thái. Nam Chiếu là nhà
235. 10:21nước của người Bạch và người Di, tổ tiên
236. 10:24của các dân tộc thiểu số ở Vân Nam ngày
237. 10:26nay. Người Thái chỉ là thần dân và lính
238. 10:30tráng dưới sự cai trị của họ. Điều thú
239. 10:32vị khi đặt cạnh nhau, người Thái Lào và
240. 10:35Lạc Việt đều chịu áp lực tương tự phía
241. 10:37Bắc nhưng họ phản ứng hoàn toàn khác
242. 10:40nhau, một bên di cư tìm moang mới, một
243. 10:43bên đứng vững. Và câu hỏi là tại sao?
244. 10:51Để hiểu tại sao Lạc Việt sống sót, hãy
245. 10:53bắt đầu từ những con số nhà Hán thực
246. 10:56hiện điều tra dân số toàn khu vực vào
247. 10:58năm hai sau Công Nguyên sau khi đã cai
248. 11:00trị vùng này hàng thế kỷ. Kết quả được
249. 11:03ghi lại trong Hán thư, bộ chính sử của
250. 11:05nhà Hán và các con số đó rất đáng chú ý.
251. 11:08Quận Giao Chỉ tức là đồng bằng sông Hồng
252. 11:11và vùng phụ cận có 92.440
253. 11:14hộ gia đình, tổng cộng 746.2
254. 11:187 người. Quận Nam Hải, trung tâm Quảng
255. 11:21Châu từng là kinh đô của vương quốc Nam
256. 11:23Việt, vùng đất mà nhà Hán đã bỏ công
257. 11:25kiểm soát từ rất sớm, chỉ có 19.613
258. 11:29hộ, khoảng 94.253
259. 11:32người. Đồng bằng sông Hồng đông dân gấp
260. 11:34gần tám lần trung tâm Quảng Đông, không
261. 11:37phải gấp đôi hay gấp ba mà là gần tám
262. 11:40lần. Và đây là điều quan trọng. Đây là
263. 11:43số liệu sau hàng thế kỷ nhà Hán cai trị,
264. 11:45tức là đã có một lượng đáng kể người Hán
265. 11:47di cư xuống rồi. Dân số bản địa thực sự
266. 11:50trước đó còn lớn hơn nữa. Hãy thử hình
267. 11:52dung điều này xảy ra với từng làn sóng
268. 11:55di dân hãn đổ xuống giao chỉ. 10.000
269. 11:58người đến, rồi 20.000, rồi 50.000. Tất
270. 12:02cả đổ vào một vùng đất có gần 1 triệu
271. 12:05người bản địa sống trong hàng nghìn cộng
272. 12:07đồng khép kín sau lũy che. Những người
273. 12:10mới đến không thể tạo ra các khu vực
274. 12:12biệt lập đủ lớn để duy trì văn hóa gốc.
275. 12:15Họ cần đất để canh tác, họ cần hàng xóm
276. 12:17để trao đổi, họ cần vợ, cần gia đình. Và
277. 12:21người Lạc Việt đông hơn, gốc dễ sâu hơn
278. 12:24đã ở đó qua một thế hệ. Những đứa con
279. 12:27của hôn nhân hỗn hợp lớn lên nói tiếng
280. 12:29Việt qua hai thế hệ. Chúng thờ thần địa
281. 12:32phương, ăn theo tập quán địa phương. Qua
282. 12:35ba thế hệ, câu hỏi tổ tiên từ phương Bắc
283. 12:37trở nên xa xôi hơn câu hỏi ta sẽ thu
284. 12:40hoạch lúa ở ruộng này vào mùa nào? Đây
285. 12:43là điều mà các nhà nghiên cứu gọi là
286. 12:45đồng hóa ngược. Không phải người Việt
287. 12:47Hán hóa mà chính những người Hán đến đây
288. 12:49lại dần bị Việt hóa. Nhưng mật độ dân số
289. 12:52chỉ là một phần. Phần kia nằm ở cách
290. 12:55người Lạc Việt tổ chức đời sống của
291. 12:57mình. Thời đó người Lạc Việt không gọi
292. 13:00nơi ở của mình là làng theo nghĩa như
293. 13:02sau này. Họ sống trong các cộng đồng mà
294. 13:05tiếng cổ gọi là trạ hay kẻ. Những đơn vị
295. 13:08cư chú khép kín với mức độ tự trị rất
296. 13:10cao. Tên gọi đó còn sống sót trong địa
297. 13:12danh đến ngày nay. Kẻ trợ tức là Hà Nội,
298. 13:15kẻ vẽ, kẻ mọc, kẻ noi. Đó là những cái
299. 13:19trạ cổ. Nhà xử học người Mỹ Kei Taylor,
300. 13:22tác giả cuốn The Birth of Vietnam, xuất
301. 13:26bản bởi Đại học California, mô tả các
302. 13:29cộng đồng này như những thực thể tự quản
303. 13:31cực kỳ bền chắc, mỗi trạ có tài sản
304. 13:33chung, có hội đồng những người lớn tuổi
305. 13:36điều hành nội bộ, có thần bảo hộ riêng
306. 13:39và được bao bọc bởi lụy che. Không chỉ
307. 13:42là hàng rào vật lý mà còn là danh giới
308. 13:45vô hình của quyền lực. Các quan lại Hán
309. 13:47có thể kiểm soát trung tâm đô thị như
310. 13:48Luy Lâu, Tống Bình, nhưng hàng nghìn cái
311. 13:51trạ sau lũy che vận hành theo luật tục
312. 13:53của riêng mình. Phép vua đến cổng làng
313. 13:56thì dừng. So sánh với [âm nhạc] Quảng
314. 13:58Đông, dân bản địa ở đây thời Hán chỉ có
315. 14:00khoảng 19.000 hộ, phân tán trong một
316. 14:03vùng chưa khai phá nhiều, không có cấu
317. 14:05trúc cộng đồng dày đặc. Những làn sóng
318. 14:07di dân Hán dễ dàng lập đồn điển lớn,
319. 14:10nuốt dần từng cộng đồng nhỏ lẻ. ở Giao
320. 14:13Chỉ. Điều đó không thể xảy ra vì không
321. 14:15có chỗ trống để lấp.
322. 14:16>> Và bây giờ đến phần có lẽ là chớ trêu
323. 14:19nhất của toàn bộ câu chuyện này. Những
324. 14:21viên quang và di dân người Hán được cử
325. 14:23xuống giao trị với nhiệm vụ cai trị và
326. 14:25đồng hóa qua vài thế hệ, chính họ lại
327. 14:28trở thành những người cầm gươm bảo vệ
328. 14:30giao chỉ trước triều đình phương Bắc. Họ
329. 14:33cử người đi đồng hóa, kết quả chính
330. 14:36người của họ bị đồng hóa ngược. Cơ chế
331. 14:40rất đơn giản. Một viên quan Hán đến Giao
332. 14:43chỉ nhậm chức. Ông ta sống giữa biển
333. 14:46người Lạc Việt. Ông ta lấy vợ Lạc
334. 14:48[âm nhạc] Việt vì đó là người duy nhất ở
335. 14:50đây. Con ông ta lớn lên nói cả hai thứ
336. 14:52tiếng nhưng nghĩ theo lạc việc nhiều
337. 14:54hơn. Cháu ông ta chỉ còn nhớ mình có tổ
338. 14:57tiên từ phương Bắc như một điều xa xôi.
339. 15:00Chắc ông ta là người giao chỉ toàn phần.
340. 15:02Xa trung ương hàng nghìn dặm qua ba bốn
341. 15:05thế hệ. Lợi ích của họ gắn với mảnh đất
342. 15:08này nhiều hơn là với hoàng đế phương
343. 15:10Bắc. Điển hình nhất là Lý Bí, người khởi
344. 15:13nghĩa năm 544
345. 15:17[khịt mũi] lập ra nhà nước Vạn Xuân. Lý
346. 15:19Bí là con cháu của gia đình di dân Hán.
347. 15:23Ông không nổi dậy với tư cách một người
348. 15:25Hán phương bắt đi mở cõi. Ông nổi dậy vì
349. 15:28triều đình Phương bắt giám khinh rẹ
350. 15:30những người sinh ra ở giao chỉ như ông.
351. 15:33Không cho họ tiến thân trong hệ thống
352. 15:35quang lại dù tài giỏi đến đâu, kẻ được
353. 15:38cự đến để cai trị. Cuối cùng lại rút
354. 15:41gươm chém ngược lại chính quốc để bảo vệ
355. 15:44vùng đất mà họ được lệnh phải đồng hóa.
356. 15:47Những cuộc khởi nghĩa lớn trong thời
357. 15:48gian này hai bà trưng năm 40, Lý Bí năm
358. 15:53544,
359. 15:55Mai Thúc Loan năm 722,
360. 15:58Phùng Hưng năm 791.
361. 16:01Không phải những sự kiện rời rạc. Mỗi
362. 16:03lần triều đình phương Bắc suy yếu hoặc
363. 16:05thi hành chính sách quá hà khắc, giao
364. 16:08chỉ lại bùng lên.
365. 16:10Cấu trúc xã hội nơi đây đủ bền để tái tổ
366. 16:13chức, đủ gốc rễ để phục hồi. Đến thế kỷ
367. 16:16thứ 10, khi nhà Đường Sụp đổ và Nam Hán
368. 16:19bại trận trên sông Bạch Đằng, giao chỉ
369. 16:22chính thức bước ra khỏi hơn 1000 năm bắt
370. 16:25thuộc, không phải vì một khoảnh khắc duy
371. 16:27nhất mà vì cả 1000 năm không chịu tan vỡ
372. 16:31từ bên trong.
373. 16:33[âm nhạc]
374. 16:36Và giờ tôi muốn kể cho bạn nghe một câu
375. 16:38chuyện nhỏ nhưng nó nói lên điều gì đó
376. 16:41lớn hơn rất nhiều. Người Lạc Việt có tục
377. 16:43xăm mình, hình rồng, hình thuồng luồng
378. 16:46lên cơ thể. Đây không chỉ là phong tục
379. 16:49thẩm mỹ, nó có ý nghĩa tâm linh. Những
380. 16:51người sống bằng nghề sông nước tin rằng
381. 16:53hình xăm sẽ giúp họ được các loài thủy
382. 16:55sinh nhận ra là đồng loại, tránh bị tấn
383. 16:57công khi lặn ngụp dưới nước. Đó cũng là
384. 17:00nghi lễ khẳng định bản sắc sông nước của
385. 17:02cộng đồng. Tập tục này bền bỉ đến mức
386. 17:04ngay cả thời nhà Trần. Hơn 1000 năm sau
387. 17:08khi người Việt thoát khỏi Ách Bắc thuộc,
388. 17:10các hoàng đế vẫn xăm hình rồng lên đùi
389. 17:12như một nghi lễ đăng quang khẳng định sự
390. 17:15kế thừa từ tổ tiên sông nước Lạc Việt.
391. 17:18Đây là một sợi dây văn hóa nối thẳng từ
392. 17:21thế giới Bách Việt cổ đại đến triều đại
393. 17:24phong kiến. Rồi đến đời vua Trần Anh
394. 17:27Tông trị vì từ năm 1293
395. 17:31trong lễ đăng quang, ông từ chối xăm
396. 17:33mình. Lý do được ghi trong Đại Việt xử
397. 17:37ký toàn thư. Ông sợ đau, sợ kim trầm khi
398. 17:41nhà vua không xăm, tập tục mất đi sự bảo
399. 17:43trợ của tầng lớp tinh hoa. Các triều đại
400. 17:46sau, nặng ảnh hưởng nho giáo hơn,
401. 17:48[âm nhạc] gắn xăm mình với giới thủy thủ
402. 17:50bình dân, thậm chí với tội phạm và một
403. 17:53truyền thống có lịch sử hàng nghìn năm.
404. 17:56Một dấu nối trực tiếp với thế giới Lạc
405. 17:58Việt cổ đại từ biến mất vì một nỗi sợ
406. 18:02kim tiêm. Câu chuyện đó nhắc tôi nghĩ
407. 18:04đến người cho ở Quảng Tây ngày nay.
408. 18:07Người choang là nhóm dân tộc đông nhất
409. 18:09trong số các dân tộc thiểu số của Trung
410. 18:10Quốc. Gần 20 triệu người theo các nghiên
411. 18:13cứu di truyền học, họ gần với người Kinh
412. 18:16ở Việt Nam hơn là gần với người Hán phía
413. 18:19Bắc. Ngôn ngữ của họ thuộc hệ thái đai
414. 18:23cùng nhóm với tiếng Tày tiếng Nùng ở Bắc
415. 18:25Việt Nam. Nhưng qua nhiều thế kỷ, áp lực
416. 18:28đô thị hóa và hệ thống giáo dục phổ
417. 18:30thông đang làm tiếng choang mất dần ở
418. 18:33thế hệ trẻ vùng đô thị. Không ai cưỡng
419. 18:35bức trục xuất họ. như đã làm với Mân
420. 18:38Việt. Không ai đưa quân đến, chỉ là đô
421. 18:41thị hóa, kinh tế, trường học và một ngôn
422. 18:43ngữ từ mất đi người nói. Lịch sử không
423. 18:46bao giờ kết thúc hoàn toàn. Nếu Bách
424. 18:49Việt đã tan thành người Trung Quốc,
425. 18:51người Thái, người Lào, người Việt thì
426. 18:53cái gì là thứ thực sự phân biệt chúng ta
427. 18:55với họ? Là gen, là ngôn ngữ, là vùng đất
428. 19:00hay là cấu trúc cộng đồng mà tổ tiên đã
429. 19:02dựng lên và gìn giữ qua từng thế hệ? Đó
430. 19:05là câu hỏi mà mỗi thế hệ đều phải tự trả
431. 19:08lời theo cách của mình. Hẹn gặp lại quý
432. 19:10vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp
433. 19:12theo của Á Lục Ký.
434. 19:16[âm nhạc]
435. 19:17Ah.