AP 9 | Term 2 Week 7: Unemployment sa Pilipinas – Kalagayan, Uri, Pagsukat at Tugon ng Pamahalaan — Transcript

Full transcript

1. 0:00Kumusta mga grade 9? Magandang araw sa
2. 0:02inyong lahat. Ako ang inyong guro sa
3. 0:03Araling Panlipunan at sobrang excited
4. 0:06akong makasama kayo sa ating pag-uusap
5. 0:07ngayon. Bago tayo magsimula, gusto kong
6. 0:10isipin niyo sandali yung mga
7. 0:11nakakatandang kapatid niyo, mga tito at
8. 0:13tita o kahit yung mga kapitbahay niyo
9. 0:15lang. Madalas maririnig natin silang
10. 0:18nagkukwento tungkol sa paghahanap ng
11. 0:20trabaho. Yung pagpapasa ng resume kung
12. 0:22saan-saan o minsan yung lungkot kapag
13. 0:24hindi natanggap. ' ba? Kasi itong
14. 0:26paksang hihimayin natin ngayon ang
15. 0:28unemployment, hindi lang ito basta mga
16. 0:30numero sa balita. Buhay ito ng bawat
17. 0:32pamilyang Pilipino. Kaya ipinapangako ko
18. 0:35sa inyo, dahan-dahan nating iintindihin
19. 0:37ito ng magkakasama. Kumuha na kayo ng
20. 0:39notebook, umupo ng maayos at simulan na
21. 0:41natin. Handa na ba kayo? Para alam niyo
22. 0:44kung saan tayo patungo, heto yung mga
23. 0:46dadaanan natin ngayon. Una, lilinawin
24. 0:49natin kung ano ba talaga ang
25. 0:50unemployment. Pangalawa, aalamin natin
26. 0:52ang mga sanhi at epekto nito. Pangatlo,
27. 0:55iisa-isahin natin yung mga uri ng
28. 0:57unemployment. Pang-apat, titingnan natin
29. 0:59yung mga programa ng pamahalaan para
30. 1:01dito. At panghuli, magco-compute tayo ng
31. 1:03unemployment rate. Simulan natin sa
32. 1:06pinaka-basic. Bakit kaya may mga taong
33. 1:08gustong-gustong magtrabaho? Araw-araw
34. 1:10naghahanap pero wala pa ring
35. 1:12mapapasukan. Ano ba talaga ang ibig
36. 1:14sabihin ng unemployment?
37. 1:16Para maintindihan natin yan, kailangan
38. 1:18muna nating makilala ang tinatawag
39. 1:20nating labor force o lakas paggawa.
40. 1:23Tandaan niyo ito class ha. Hindi lahat
41. 1:24ng tao sa Pilipinas ay kasali sa labor
42. 1:27force. Isipin niyo 'yung mga baby, 'yung
43. 1:29mga lolo at lola niyo na nagreretiro na
44. 1:31sa bahay o kaya 'yung mga magulang na
45. 1:33piniling maging full-time homemaker para
46. 1:35mag-alaga ng pamilya, hindi sila kasali
47. 1:37diyan. Bakit? Kasi para mapasama ka sa
48. 1:40labor force, may dalawang malinaw na
49. 1:41kondisyon. Una, kailangan may trabaho ka
50. 1:44na. O pangalawa, kung wala kang trabaho,
51. 1:46kailangang handa ka at aktibong
52. 1:48naghahanap ng trabaho. Uulitin ko ha,
53. 1:51aktibong naghahanap. Kasi kung wala kang
54. 1:53trabaho tapos nakahiga ka lang buong
55. 1:54araw at walang ginagawang paraan para
56. 1:56magkatrabaho, hindi ka bibilangin bilang
57. 1:58bahagi ng labor force. Gano'n kasimple.
58. 2:01Ngayon, dito madalas nalilito ang marami
59. 2:03kahit matatanda. Ano ba ang pinagkaiba
60. 2:06ng unemployed sa underemployed? Himayin
61. 2:08natin ang dahan-dahan. Kapag unemployed,
62. 2:11as in zero. Wala kang pinapasukan pero
63. 2:14araw-araw ka nagpapasa ng resume at
64. 2:16nag-a-apply. Kapag underemployed naman,
65. 2:19may trabaho ka na, kumikita ka na. Pero
66. 2:21ang problema baka part-time ka lang at
67. 2:23kailangan mo ng full time para mabuhay
68. 2:25ang pamilya mo. O kaya may tinatawag na
69. 2:27skills mismatch. Halimbawa, nag-aral ka
70. 2:30ng apat na taon para maging nurse.
71. 2:32Pumasa ka sa board exam pero dahil
72. 2:34walang bakante sa ospital, napilitan
73. 2:36kang maging barista sa isang kapehan.
74. 2:38May trabaho ka? Oo. Pero nagagamit mo ba
75. 2:40yung inaral mong kurso? Hindi. Ikaw ay
76. 2:43underemployed. Parehong malaking issue
77. 2:45ito sa ekonomiya natin. Para mas
78. 2:47ma-imagine niyo, isipin niyo si Kuya
79. 2:49Juan at si Ate Maria. Si Kuya Juan, siya
80. 2:51yung employed. Araw-araw pumapasok,
81. 2:54nagbabayad ng buwis at may naiuwing
82. 2:56sweldo. Si Ate Maria naman siya yung
83. 2:58unemployed. Pareho silang gustong
84. 3:00magtrabaho, parehong may kakayahan. Si
85. 3:03Ate Maria nag-a-apply pa lang. Nakahanda
86. 3:05siya at naghihintay na mabigyan ng
87. 3:06pwesto. Pareho silang bahagi ng ating
88. 3:09lakas paggawa at pareho silang
89. 3:10napakahalaga. Hindi ibig sabihin na
90. 3:12unemployed ka ay wala ka ng silbi. Ibig
91. 3:15sabihin lang nito naghihintay ka ng
92. 3:16tamang oportunidad para makaambag.
93. 3:19Malinaw na sa atin kung sino ang
94. 3:20makakasama sa labor force. Ngayon,
95. 3:22tanungin naman natin bakit ba nangyayari
96. 3:25itong unemployment at ano ang epekto
97. 3:27nito hindi lang sa tao kundi sa buong
98. 3:28bansa? Napakaraming dahilan eh.
99. 3:31Halimbawa na lang yung pagsasara ng mga
100. 3:32negosyo dahil nalulugi. Kapag walang
101. 3:34kinikita ang kumpanya, napipilitan
102. 3:36silang magtanggal ng mga empleyado at
103. 3:38ang ripple effect o domino effect nito
104. 3:40sa pamilya ay napakabigat. Hindi lang
105. 3:43nawawalan ang pambili ng pagkain. Kasama
106. 3:45diyan 'yung matinding stress, lungkot at
107. 3:47pangamba ng mga magulang kung paano nila
108. 3:49pag-aaralin ng mga anak nila. Isa pa sa
109. 3:51pinakamalaking epekto nito ay yung
110. 3:53tinatawag nating brain drain. Kapag yung
111. 3:55mga pinakamagagaling nating doktor,
112. 3:57engineer o guro ay walang mahanap ng
113. 3:59matinong trabaho dito sa Pilipinas,
114. 4:01anong gagawin nila? Syempre mangingibang
115. 4:03bansa sila. Ang ending ibang bansa ang
116. 4:05nakikinabang sa galing ng Pilipino
117. 4:07habang tayo nauubusan ng mga eksperto.
118. 4:10Nakakapanghinayang ' ba? Ngayon alam
119. 4:13niyo ba na hindi lahat ng walang trabaho
120. 4:15ay iisa lang ang sitwasyon? O iba-iba
121. 4:17pala 'yan. May mga kategorya tayo para
122. 4:20diyan at gusto kong pakinggan niyo yung
123. 4:21mga clue words para madali niyo silang
124. 4:23matandaan. Unahin natin ang frictional
125. 4:26at cyclical. Kapag sinabing frictional
126. 4:28unemployment, ito yung pansamantala lang
127. 4:31at madalas choice ito ng empleyado.
128. 4:33Halimbawa, nag-resign ng isang guro kasi
129. 4:36lilipat siya sa eskwelahan na mas malaki
130. 4:37ang sweldo. Yung ilang linggong wala
131. 4:39siyang trabaho habang inaayos ang mga
132. 4:41papeles niya, frictional unemployment
133. 4:43yun. Normal lang yan. Pero yung cyclical
134. 4:46unemployment, hay naku, madalas wala
135. 4:49kang kontrol dito. Ang pinakamagandang
136. 4:51halimbawa nito ay noong pandemya. Hindi
137. 4:53naman gustong magtanggal ng mga kumpanya
138. 4:55kaya lang may malawakang krisis. Walang
139. 4:57bumibili, bawal lumabas kaya napilitan
140. 5:00silang mag-layoff ng mga tao para lang
141. 5:02maka-survive ang negosyo nila. Sumasabay
142. 5:04ito sa ikot ng ekonomiya.
143. 5:06Next, meron tayong seasonal at
144. 5:08structural. Ang seasonal unemployment,
145. 5:11obvious naman sa pangalan, panapanahon.
146. 5:14Isipin niyo yung mga nagtatrabaho sa
147. 5:15isang sikat na beach resort. Pag-ulan at
148. 5:18bagyo, walang turista. Kaya yung mga
149. 5:20tour guide, pansamantalang walang
150. 5:22trabaho hanggang bumalik ang summer.
151. 5:24Ganun lang. Pero pakinggan niyong maigi
152. 5:26itong structural unemployment. Ito medyo
153. 5:29mabigat. Nangyayari to kapag nag-iba ang
154. 5:31buong industriya dahil sa teknolohiya.
155. 5:33Halimbawa nung nauso ang Spotify at
156. 5:35music streaming, anong nangyari sa mga
157. 5:37pabrika ng casset tape at CD? Nagsara.
158. 5:40Ang mahirap dito, hindi pwede mag-apply
159. 5:42lang sa kabilang pabrika yung manggagawa
160. 5:44kasi patay na yung buong industriya na
161. 5:46'yon. Kailangan niyang mag-aral ulit ng
162. 5:48bagong skill para makasabay. Ang
163. 5:50panghuli natin ay ang hardcore o
164. 5:52pangmatagalang unemployment. Ito yung
165. 5:54pinakamasakit sa lahat. Sila yung mga
166. 5:56kababayan natin na taon na ang binilang
167. 5:58kaka-apply pero lagi pa ring
168. 6:00nare-reject. Minsan biktima sila ng
169. 6:02diskriminasyon dahil matanda na raw
170. 6:03sila. Minsan naman napag-iwanan na ng
171. 6:05bagong kaalaman kaya hindi na matanggap.
172. 6:08Nakakadurog ng puso ito kasi kapag
173. 6:10palagi kang nare-reject, unti-unting
174. 6:12nawawala yung kumpyansa mo sa sarili
175. 6:14hanggang sa baka sumuko ka na sa
176. 6:16paghahanap ng trabaho. Dahil iba-iba nga
177. 6:18ang dahilan kung bakit nawawalan ang
178. 6:20trabaho. Ibig sabihin ba nito bahala na
179. 6:23lang sila? Syempre hindi. Dito pumapasok
180. 6:26ang tanong na ano bang hakbang ang
181. 6:27ginagawa ng gobyerno natin? Wala kasing
182. 6:30one size fits all na solusyon dito eh.
183. 6:32Kailangan tugma ang tulong sa problema.
184. 6:35Halimbawa, nawalan ka ng trabaho dahil
185. 6:37binagyo ang lugar niyo. Nandiyan ang
186. 6:39tupad ng dole. Bibigyan ka nila ng
187. 6:41trabaho tulad ng paglilinis sa kalsada
188. 6:43para may pansamantala kang kita. Para
189. 6:45naman sa mga kabataan na nahihirapan
190. 6:47magkatrabaho dahil daw walang
191. 6:48experience, andiyan ang job start para
192. 6:50bigyan kayo ng training. Napakaganda rin
193. 6:52ng space. Kung estudyante kang kapos sa
194. 6:54pera, pangtuition, tutulungan ka nitong
195. 6:56magkatrabaho tuwing summer break. Kung
196. 6:58negosyo naman ang trip mo para maging
197. 7:00sarili mong boss, ang DIP ang magbibigay
198. 7:02ng puhunan. At kung biktima ka ng
199. 7:04structural unemployment at kailangan
200. 7:06mong matuto ng bagong skill, handang
201. 7:07tumulong ang dole AMP. 'Di ba? Bawat
202. 7:10problema may tina-target na solusyon.
203. 7:13Okay, dumako na tayo sa huling bahagi.
204. 7:16Math time. Alam ko yung iba sa inyo
205. 7:18kinakabahan na pag naririnig ang
206. 7:20salitang pagkwenta. Pero huwag kayong
207. 7:22mag-alala. Promise napakasimple lang
208. 7:24nito. Sabay-sabay nating gagawin. Step
209. 7:26by step. Hinga ng malalim. Heto ang apat
210. 7:29na simpleng hakbang natin. Unang
211. 7:31hakbang, alamin natin kung ilan ba yung
212. 7:33mga unemployed. Pangalawang hakbang,
213. 7:35alamin din natin kung ilan ang kabuuan
214. 7:37ng ating labor force. Pangatlong
215. 7:39hakbang, gagawin natin ang division.
216. 7:41Hahatiin natin ang bilang ng unemployed
217. 7:43sa kabuuang bilang ng labor force.
218. 7:46Bakit? Kasi gusto nating makita kung
219. 7:48anong parte ng kabuuan ang bumubuo sa
220. 7:50mga walang trabaho. At ang pang-apat at
221. 7:52huling hakbang, dahil decimal ang
222. 7:54lalabas na sagot niyan diyan,
223. 7:55imu-multiply natin ito sa 100 para
224. 7:57maging porsyento o percentage. Mas
225. 7:59madali kasing intindihin yun. Nakita
226. 8:01niyo? Apat na steps lang. I-apply natin.
227. 8:05Kunwari lang ha, hypothetical data tayo.
228. 8:07Ipagpalagay natin na ayon sa pamahalaan,
229. 8:10mayroong 25 million na tao sa kabuuang
230. 8:12labor force natin. Sa loob ng 25 million
231. 8:14na yan, 6.6 million daw ang unemployed.
232. 8:18Sundin natin yung steps. Hahatiin natin
233. 8:20yung 6.6 million yung walang trabaho sa
234. 8:2325 million yung kabuuang labor force.
235. 8:27Kung idi-divide niyo yan, ang lalabas ay
236. 8:290.264.
237. 8:31And then step 4, imu-multiply niyo yung
238. 8:330.264 sa 100. At ang makukuha nating
239. 8:37sagot ay 26.4%.
240. 8:40Ngayon, ano namang ibig sabihin ng
241. 8:42numerong yan sa totoong buhay? Ibig
242. 8:44sabihin nito sa bawat 100 na tao na
243. 8:47handa at gustong-gustong magtrabaho,
244. 8:49halos 26 sa kanila ang walang mahanap na
245. 8:51trabaho. Class, gusto kong maintindihan
246. 8:54niyo napakataas niyan kung sakaling
247. 8:56mangyari ito. Nagpapahiwatig yan ng
248. 8:58malaking krisis kaya mino-monitor yan ng
249. 9:01gobyerno buwan-buwan. Pag tumaas ang
250. 9:03rate, ibig sabihin kailangan nilang
251. 9:05dagdagan ang budget para sa mga
252. 9:06programang tulad ng tupad o ses na
253. 9:08pinag-aralan natin kanina. Kaya mahalaga
254. 9:11ang pagkwenta natin dahil dito
255. 9:12nakasalalay kung anong aksyon ang dapat
256. 9:14gawin para mailigtas ang ating
257. 9:16ekonomiya. Bago tayo magtapos, tingnan
258. 9:19natin itong malaking larawan. Pansinin
259. 9:21niyo ang unemployment ay parang isang
260. 9:23malaking kadena. Lahat konektado.
261. 9:25Nagsisimula ito sa sanhi tulad ng
262. 9:27pagbagsak ng ekonomiya. Tapos lilikha
263. 9:30ito ng uri ng unemployment gaya ng
264. 9:32ciklikal. At syempre anguling babagsakan
265. 9:34niyan yung pinakamasakit na epekto sa
266. 9:36tao at sa bansa tulad ng stress sa
267. 9:38pamilya at pagbagal ng pag-asenso natin.
268. 9:40Hindi natin pwedeng paghiwa-hiwalayin
269. 9:42ang tatlong ito. Bakit ba napakahalagang
270. 9:44alamin natin ang totoong datos bago tayo
271. 9:46manghusgan ng kapwa na walang trabaho?
272. 9:48Nakita niyo naman ngayon 'di ba? Marami
273. 9:50palang sanhi ng unemployment ang
274. 9:52talagang wala sa kontrol ng mga
275. 9:53manggagawa. Kaya sa susunod na manood
276. 9:56kayo ng balita at makita niyo ang
277. 9:57unemployment rate, huwag niyo lang
278. 9:59siyang titingnan bilang isang malamig na
279. 10:00numero. Isipin niyo bawat porsyento
280. 10:03diyan may mukha, may pamilyang nagugutom
281. 10:06at may pangarap na naantala. At bilang
282. 10:08isang nakauunawang Pilipino, yun ang
283. 10:10simula natin para magmalasakit. Hanggang
284. 10:13dito na muna ang ating paghihimay sa
285. 10:14issyung ito mga grade 9. Maraming
286. 10:16salamat sa inyong atensyon at pakikinig.
287. 10:17Mag-aaral ng mabuti ha.