YouTube2Text

Antik İnsanlar ülkeleri nasıl icat etti? — Transcript

by Nasıl Bulduk? · 3,696 words · 783 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:0015.000 yıl önce bir tepenin üzerinde
  2. 0:02durduğunuzu hayal edin. Aşağıınızda bir
  3. 0:04nehir vadiyi ikiye ayırıyor. Nehrin
  4. 0:06ötesindeyse bir çayır ufka kadar
  5. 0:08uzanıyor.
  6. 0:09Ne bir çit var, ne bir duvar, ne de
  7. 0:11buradan itibaren bir yere giriyorsunuz
  8. 0:13diyen tek bir tabela.
  9. 0:15Ayaklarınızın altındaki toprak kimseye
  10. 0:17ait değil ya da belki herkese ait. Ki
  11. 0:20pratikte ikisi de aynı kapıya çıkıyor.
  12. 0:23İsterseniz bacaklarınız sizi taşıdığı
  13. 0:25sürece herhangi bir yöne doğru
  14. 0:26yürüyebilir, hiçbir zaman bir sınırdan
  15. 0:28geçmeyebilir. Hiçbir zaman bir pasaport
  16. 0:31göstermeyebilir. Hiçbir zaman "Burası
  17. 0:33size ait değil." diye bir cümle
  18. 0:35duymayabilirdiniz.
  19. 0:36İnsanlık tarihinin ilk 290.000 yılında
  20. 0:39durum tam olarak buydu. Ülke yok, ulus
  21. 0:42yok, sınır yok, sadece toprak ve
  22. 0:45üzerinde yaşayan insanlar vardı. Sonra
  23. 0:47son 5.000 yıl içinde bir yerde birileri
  24. 0:49öyle güçlü bir fikir icat etti ki bugün
  25. 0:528 milyar insan hayatının tamamını o
  26. 0:54fikrin etrafında kuruyor. Ve bu 8
  27. 0:57milyarın büyük çoğunluğu bir kere bile
  28. 0:58durup "Bu fikir nereden çıktı?" diye
  29. 1:00sormuyor. Peki insanlık ülkeleri tam
  30. 1:02olarak nasıl icat etti? Cevap hiç de
  31. 1:05basit değil ve muhtemelen sandığınız
  32. 1:06yerden başlamıyor. Önce, bu fikirden
  33. 1:09önce ne vardı ona bakalım. İnsanlık
  34. 1:11tarihinin büyük bölümünde "Nerelisin?"
  35. 1:13sorusunun cevabı bir yer değildi, bir
  36. 1:15aileydi. Türümüzün varoluşunun kabaca
  37. 1:18%96'sında insanlar 20 ile 50 kişi
  38. 1:21arasında değişen birbiriyle akraba,
  39. 1:24hareket halindeki küçük gruplar halinde
  40. 1:26yaşadı. Sabit bir adresiniz yoktu, sabit
  41. 1:29bir toprağınız yoktu. Yiyecek nereye
  42. 1:31giderse siz de oraya gidiyordunuz. Bir
  43. 1:33insan grubuna aittiniz, bir toprak
  44. 1:35parçasına değil. Ve o grubu bir arada
  45. 1:37tutan şey çok özeldi. İçindeki herkesi
  46. 1:40kişisel olarak tanıyordunuz.
  47. 1:42Oxford Üniversitesinden evrimsel
  48. 1:44psikolog Robin Dunbar, 1992'de Journal
  49. 1:48of Human Evolution dergisinde
  50. 1:50yayımladığı bir makalede insan beyninin
  51. 1:52aynı anda sürdürebileceği istikrarlı
  52. 1:54sosyal ilişki sayısında bilişsel bir
  53. 1:57sınır olduğunu öne sürdü. Bu sayı kabaca
  54. 1:59150 ve bugün kendi adıyla Dunbar sayısı
  55. 2:02olarak anılıyor. 150'nin altında
  56. 2:04kalındığında grubunuzdaki herkesin kim
  57. 2:07olduğunu, kiminle akraba olduğunu, kime
  58. 2:09borçlu olduğunu, kiminle geçinemediğini
  59. 2:11bilebiliyorsunuz.
  60. 2:13Dedikoduyla, itibar ile birbirini
  61. 2:15tanıyan insanların o sessiz baskısıyla
  62. 2:17yönetim yapılabiliyor. Ama 150'nin
  63. 2:19üzerine çıkıldığında bu sistem çöküyor.
  64. 2:22300 sosyal ilişkiyi kafanızda kişisel
  65. 2:24olarak takip edemezsiniz. Her husumeti,
  66. 2:27her borcu, her ittifakı
  67. 2:28hatırlayamazsınız.
  68. 2:30Ve sistem çöktüğünde insanları bir arada
  69. 2:32tutacak bambaşka, bir soy ağacından çok
  70. 2:35daha büyük bir şeye ihtiyaç duyarsınız.
  71. 2:37Şimdi bunun ülkelerin icadı için ne
  72. 2:39anlama geldiğini düşünün. Bugün
  73. 2:41yeryüzündeki her ülke 150'den çok daha
  74. 2:44kalabalık. Hindistan'da 1 milyar 400
  75. 2:47milyon insan yaşıyor. İzlanda'da
  76. 2:49380.000. Tanınan en küçük devlet olan
  77. 2:52Vatikan'da bile 800 civarında kalıcı
  78. 2:54sakin
  79. 2:56Bunların hiçbiri sadece kişisel
  80. 2:57ilişkilerle işleyemez. Her biri
  81. 3:00Dunbar'ın beyninin hiç tasarlanmadığı
  82. 3:02bir ölçekte bir yapıya ihtiyaç duyar.
  83. 3:05İşte ülke dediğimiz şey tam olarak bu
  84. 3:07ihtiyacın çözümü. Bir tür geçici çözüm.
  85. 3:11Ama bu çözüm bir gecede ortaya çıkmadı.
  86. 3:13Binlerce yıl sürdü ve her şey çoğu
  87. 3:15insanın siyasi bile saymayacağı küçük
  88. 3:17bir kararla başladı.
  89. 3:19Durmaya karar vermek.
  90. 3:21Bundan yaklaşık 12.500 yıl önce bugünkü
  91. 3:24Levant bölgesinde Natufian diye anılan
  92. 3:27bir kültür alışılmadık bir şey yaptı.
  93. 3:29Yerinde durdu. Bu topluluğu ilk kez
  94. 3:321928'de
  95. 3:33bugünkü Batı Şeria'daki Shuqba
  96. 3:35mağarasında kazı yapan İngiliz arkeolog
  97. 3:38Dorothy Garrod tanımladı. Daha sonra
  98. 3:401955'ten itibaren Jean Perrot'nun
  99. 3:43yönettiği Ain Mallaha kazıları dairesel
  100. 3:46taş evler, öğütme taşları, depolama
  101. 3:48çukurları ve düzenli mezarlıklar ortaya
  102. 3:50çıkardı. Bunlar geçici kamplar değildi.
  103. 3:53Yıl boyunca kullanılan, insanların
  104. 3:56"Burası artık evimiz." dediği köylerdi.
  105. 3:58Ve hikayenin bu noktasında önemli olan
  106. 4:01şu ayrıntı: Bu insanlar hala
  107. 4:03avcı-toplayıcıydı. Tarımı henüz icat
  108. 4:05etmemişlerdi. Önce yerleştiler, tarımı
  109. 4:08çok daha sonra buldular. Peki bu neden
  110. 4:11önemli? Çünkü yerleşmek ayaklarınızın
  111. 4:14altındaki toprakla kurduğunuz ilişkiyi
  112. 4:16kökten değiştiriyor.
  113. 4:18Göçebeyken toprak sadece içinden
  114. 4:20geçtiğiniz bir kaynaktır.
  115. 4:22Yerleştiğinizde ise toprak yatırım
  116. 4:24yaptığınız bir şeye dönüşür. Onu
  117. 4:26temizlersiniz, üzerine yiyecek
  118. 4:28depolarsınız ve ölülerinizi oraya
  119. 4:30gömersiniz. Atalarınızı bir yere
  120. 4:32gömdüğünüzde ise artık orası sadece
  121. 4:34toprak olmaktan çıkar, kimliğe dönüşür.
  122. 4:37Arkeolog Colin Renfrew, 1973'te World
  123. 4:41Archaeology dergisinde yayımladığı bir
  124. 4:42makalede Batı Avrupa'daki Neolitik dönem
  125. 4:45megalitik mezarların ve anıtların birer
  126. 4:48teritoryal işaret olarak işlev gördüğünü
  127. 4:50öne sürdü. Ölülerinizi bir toprağa
  128. 4:52gömerek herkese "Burası bu kemiklerin
  129. 4:54sahip olduğu insanlara ait." mesajını
  130. 4:57veriyordunuz. Yani ilk sınır işaretleri
  131. 4:59çitler değildi, mezarlardı. Ve bu bir
  132. 5:03ülkenin ilk tohumu. Bir kanun değil, bir
  133. 5:05gömü. Ama mezarlar ve evler büyük insan
  134. 5:08kitlelerini bir arada tutmaya yetmedi.
  135. 5:11Bunun için birbirleriyle hiç yemek
  136. 5:14paylaşmamış, aynı toprağa hiç akraba
  137. 5:16gömmemiş yabancıları birbirine
  138. 5:18bağlayacak bir şeye ihtiyaç vardı.
  139. 5:20Ortak bir inanca.
  140. 5:22Bugünkü Güneydoğu Türkiye'de Göbeklitepe
  141. 5:25adlı bir alanda Alman arkeolog Klaus
  142. 5:27Schmidt 1995'te bir kazıya başladı ve
  143. 5:31medeniyetin kabul görmüş zaman
  144. 5:33çizelgesine uymayan bir şey buldu.
  145. 5:355,5 metreye varan yükseklikte, 10 ton
  146. 5:38ağırlığa ulaşan, üzerine hayvan
  147. 5:40kabartmaları işlenmiş, dairesel düzenler
  148. 5:42halinde dizilmiş dev T biçimli kireçtaşı
  149. 5:45sütunlar.
  150. 5:46Bu yapı yaklaşık 9.500 yıl öncesine
  151. 5:49tarihleniyor. Bu, Stonehenge'den 6.000
  152. 5:52yıl, piramitlerden ise 7.000 yıl daha
  153. 5:55eski demek. Hikayenin bu noktasında asıl
  154. 5:57önemli olan şu: Göbeklitepe'yi inşa
  155. 6:00edenler çiftçi değildi.
  156. 6:02Avcı-toplayıcıydı. Yakınlarda kalıcı bir
  157. 6:04yerleşimleri yoktu. Bölgenin dört bir
  158. 6:06yanına dağılmış küçük gruplardan
  159. 6:08geliyorlardı. Bu alanda bir araya gelip
  160. 6:10birlikte devasa bir şey inşa ettiler.
  161. 6:13Schmidt'in 2014'te hayatını kaybetmeden
  162. 6:16önce vardığı ve arkeoloji ders
  163. 6:17kitaplarını yeniden yazdıran sonucu
  164. 6:19şuydu: Önce tapınak geldi, sonra şehir.
  165. 6:22Paylaşılan ritüeller için bir araya
  166. 6:24gelme, birlikte tapınma, kendinizden çok
  167. 6:27daha büyük bir şeyin parçası olma
  168. 6:29arzusu, insanları önce yerleşik hayata
  169. 6:31itmiş olabilir. Din, tarımdan önce
  170. 6:34geldi. İnanç, sınırlardan önce geldi.
  171. 6:36Şimdi bunun ülkeler için ne anlama
  172. 6:38geldiğini bir düşünün. Dunbar sayısı
  173. 6:40bize 150'den fazla insanı kişisel olarak
  174. 6:43tanıyamayacağınızı söylüyor.
  175. 6:45Ama hiç tanışmadığınız 10.000 kişiyle
  176. 6:48aynı tanrıya inanabiliyorsunuz.
  177. 6:50Paylaşılan inanç, insanların kişisel
  178. 6:53ilişkilerin sınırının çok ötesinde
  179. 6:54işbirliği yapmasını sağlayan ilk
  180. 6:56teknolojiydi.
  181. 6:58Ve bugüne kadar var olmuş her ülke, aynı
  182. 7:01teknolojinin bir versiyonuyla çalışıyor.
  183. 7:03Yabancıları birbirine bağlayan ortak bir
  184. 7:06hikaye.
  185. 7:08Göbeklitepe'de bu hikaye taşa
  186. 7:09kazınmıştı. Bugünse bir pasaportun
  187. 7:12kapağına basılıyor.
  188. 7:14Ama paylaşılan bir inanç, tek başına bir
  189. 7:16devlet yaratmıyor.
  190. 7:18Bunun için tamamen başka bir şeye
  191. 7:20ihtiyacınız var. Tahıla. Yaklaşık 10.000
  192. 7:23yıl önce, Verimli Hilal'de insanlar
  193. 7:25buğday ve arpayı evcilleştirmeye
  194. 7:27başladı. Genetikçi Manfred Heun ve
  195. 7:30ekibi, 1997'de
  196. 7:32Science dergisinde yayımladıkları bir
  197. 7:34çalışmada, DNA parmak izi yöntemiyle
  198. 7:37Siyez buğdayının evcilleştirilme
  199. 7:39kökenini Göbeklitepe'ye kabaca 30 km
  200. 7:42uzaklıktaki Karacadağ eteklerine kadar
  201. 7:44izleyebildi. Tarım her şeyi değiştirdi.
  202. 7:47Sadece daha fazla yiyecek ürettiği için
  203. 7:49değil. Yale Üniversitesi'nden siyaset
  204. 7:51bilimci James Scott 2017'de yayımladığı
  205. 7:54Against the Grain adlı kitabında pek çok
  206. 7:57kişinin hiç düşünmediği bir iddia ortaya
  207. 7:59attı. İlk devletler özellikle tahıl
  208. 8:02etrafında kuruldu. Pirinç değil, yer
  209. 8:04elması değil, manyok değil, tahıl. Sebep
  210. 8:07basit. Tahıl görünür. Hepsi aynı anda
  211. 8:10olgunlaşıyor, ölçülebiliyor,
  212. 8:12bölünebiliyor, depolanıp taşınabiliyor.
  213. 8:15Başka bir deyişle tahıl
  214. 8:16vergilendirilebiliyor. Toprağın
  215. 8:18altındaki bir yer elmasını göremezsiniz.
  216. 8:20İstediğiniz zaman toplayabilirsiniz ama
  217. 8:22tarlada olgunlaşan bir buğday gören
  218. 8:24herkesin hasadı tahmin edebileceği bir
  219. 8:26şeydir. Scott'a göre devlet dediğimiz
  220. 8:28şey aslında bir tür tahıl vergisi
  221. 8:30toplama operasyonu ve sınırlar, ordular,
  222. 8:34bürokrasiler, kanunlar hepsi o
  223. 8:36vergilendirmeyi mümkün kılmak için var.
  224. 8:38Şimdi bir saniye düşünün. Elinizdeki her
  225. 8:41pasaport, duyduğunuz her milli marş, bir
  226. 8:44sınır yüzünden çıkan her savaş en
  227. 8:46azından kısmen buğdayın sayılması kolay
  228. 8:48bir bitki olmasına kadar uzanıyor. Ama
  229. 8:50tahılı vergilendirmeden önce duvara
  230. 8:52ihtiyacınız var. Ve bilinen en eski
  231. 8:54duvarlar Jericho'ya ait. Yaklaşık 8000
  232. 8:57yıl önce bugünkü Tell es-Sultan
  233. 9:00yerleşimi, yani antik Jericho,
  234. 9:02yüksekliği 3,5 metreyi, kalınlığı 1,5
  235. 9:05metreyi bulan bir taş duvar inşa etti.
  236. 9:08Bu duvara içinde 22 basamaklı bir
  237. 9:10merdiven olan 8,5 metre yüksekliğinde
  238. 9:13dairesel bir taş kule de eklenmişti.
  239. 9:15Kathleen Kenyon bunu 1950'lerde kazıp
  240. 9:18dünyanın bilinen en eski askeri
  241. 9:20tahkimatı olarak yorumladı. Harvard'dan
  242. 9:22Ofer Bar-Yosef gibi başka arkeologlar
  243. 9:25ise bunun bir sel bariyeri olduğunu öne
  244. 9:27sürdü. Scott ise kendine has bir açıyla
  245. 9:30erken şehir duvarlarının düşmanı
  246. 9:32dışarıda tutmak kadar iş gücünü içeride
  247. 9:34tutmak için de var olabileceğini
  248. 9:36söylüyor. Erken devletlerin vergi ve
  249. 9:38emek için nüfuslarını elde tutmaya
  250. 9:40ihtiyacı vardı.
  251. 9:42Bu duvar bir kale mi, bir set mi, yoksa
  252. 9:44bir iş gücü kampı mı olursa olsun,
  253. 9:46inşası için tahmini 11.000 kişi günü
  254. 9:50örgütlü emek gerekti.
  255. 9:52Birileri bunu planladı, birileri
  256. 9:54yönlendirdi, birileri inşaat sırasında
  257. 9:56işçileri besledi.
  258. 9:58Bu bir aile projesi değil. Bu bir
  259. 10:00yönetim işi.
  260. 10:01Ve yönetim bir ülkenin iskeletidir.
  261. 10:05Şimdi hikaye hızlanıyor. Çünkü fazladan
  262. 10:07buğdayınız ve duvarınız olduğunda bir
  263. 10:09sonraki adım eşitsizlik. Ürdün
  264. 10:12Vadisi'ndeki Dhra yerleşiminde
  265. 10:14arkeologlar Ian Kuijt ve Bill Finlayson
  266. 10:172009'da yaklaşık 9.300 yıl öncesine
  267. 10:21tarihlenen bilinen en eski ambarlardan
  268. 10:24birini ortaya çıkardı. Nem ve kemirgen
  269. 10:26zararını önlemek için yükseltilmiş
  270. 10:28zeminleri vardı. 11.000 yıl önce
  271. 10:31birileri gıda muhafazasını çözmüştü ve o
  272. 10:34ambarı kim kontrol ediyorsa, gıda arzını
  273. 10:36da o kontrol ediyordu. Gıda arzını
  274. 10:38kontrol eden de gücü elinde tutuyordu.
  275. 10:41Antropologlar Kent Flannery ve Joyce
  276. 10:44Marcus 2012'de yayınladıkları The
  277. 10:47Creation of Inequality adlı kitapta bu
  278. 10:50geçişi pek çok medeniyette tek tek
  279. 10:52izledi. Eşitlikçi topluluklarda, onların
  280. 10:55deyişiyle bir eşitlik mantığı vardı.
  281. 10:58Alay etmek, dedikodu yapmak, dışlamak
  282. 11:00gibi dengeleme mekanizmaları hiç
  283. 11:02kimsenin fazla güçlenmesini
  284. 11:03engelliyordu.
  285. 11:05Bir düşünün, on binlerce yıl boyunca
  286. 11:08kendinizi lider ilan etmeye
  287. 11:09kalkışsaydınız,
  288. 11:11kendi topluluğunuz siz vazgeçene kadar
  289. 11:13sizinle dalga geçerdi.
  290. 11:16Eşitsizliğe geçiş hırslı bireylerin
  291. 11:18genellikle tanrılarla özel bir bağ iddia
  292. 11:20ederek ya da biriktirilmiş fazlayı
  293. 11:23kontrol ederek bu mekanizmaları aşmayı
  294. 11:25öğrendiği anda başladı.
  295. 11:28Geçici bir saygınlık kalıtsal bir
  296. 11:29rütbeye dönüştüğünde bir kraldan sadece
  297. 11:32bir adım uzaktaydınız.
  298. 11:34Ve bir kralınız olduğunda, bir
  299. 11:36krallıktan da sadece bir adım
  300. 11:38uzaktaydınız.
  301. 11:40Krallık ise, tacı olan bir ülkeden başka
  302. 11:43bir şey değil. Ama 200 kişilik kerpiç
  303. 11:45bir köydeki bir krallık, bir şehirle
  304. 11:48aynı şey değil. Bunun için bir şehre
  305. 11:50ihtiyacınız var ve dünyanın ilk şehri,
  306. 11:52ülke fikrinin gerçek anlamda
  307. 11:54şekillenmeye başladığı yer.
  308. 11:56Yaklaşık 5500 yıl önce, Güney
  309. 11:59Mezopotamya'da Uruk adlı bir yerleşim,
  310. 12:02dünyanın daha önce hiç görmediği bir
  311. 12:04şeye dönüşmeye başladı.
  312. 12:06Yaklaşık 5100 yıl önce 250 hektarı aşan
  313. 12:09bir alanı kaplıyor ve 40 ile 80.000
  314. 12:12arasında insanı barındırıyordu.
  315. 12:15Robert McCormick Adams, bölgeyi
  316. 12:17inceleyip bulgularını 1981'de
  317. 12:20Heartland of Cities adlı kitabında
  318. 12:22yayımladı.
  319. 12:23Uruk, makul her tanıma göre yeryüzünün
  320. 12:26ilk gerçek şehriydi. Ve 40.000 kişilik
  321. 12:29bir şehrin 150 kişilik bir köyde olmayan
  322. 12:32bir sorunu var.
  323. 12:34Onu kişisel ilişkilerle yönetemezsiniz,
  324. 12:36dedikoduyla yönetemezsiniz, kayıt
  325. 12:38tutmanız gerekir. Standart ölçüler
  326. 12:41gerekir. Kimin kime ne borçlu olduğunu
  327. 12:43bilmeniz gerekir.
  328. 12:45Bu yüzden yazıyı icat ettiler.
  329. 12:47Ve işte tam burada hikaye gerçekten
  330. 12:50ilginçleşiyor. Çünkü yazı ne şiir için,
  331. 12:53ne dua için, ne de felsefe için icat
  332. 12:55edildi. Muhasebe için icat edildi.
  333. 12:58Bilinen en eski yazılı belgeler,
  334. 13:00yaklaşık 5400 ile 5200 yıl önceye
  335. 13:03tarihlenen Uruk'tan çıkan proto çivi
  336. 13:06yazısı tabletleri ve şimdiye kadar
  337. 13:085000'den fazlası bulundu.
  338. 13:10Bunların %85'ten fazlası idari kayıt.
  339. 13:14Tahıl dağıtımları, işçi tayin listeleri,
  340. 13:16hayvan envanterleri. Denise
  341. 13:19Schmandt-Besserat, 1992'de yayımladığı
  342. 13:22Before Writing adlı kitabında, yazının
  343. 13:24tüm evrimini mal saymak için kullanılan
  344. 13:27ve yaklaşık 8.000 yıl öncesine kadar
  345. 13:29giden küçük kil jetonlara kadar geriye
  346. 13:31izledi.
  347. 13:32O jetonlar önce kil zarflar üzerindeki
  348. 13:35izlere, sonra da düz tabletler
  349. 13:36üzerindeki yazılı sembollere dönüştü.
  350. 13:39Yazılan ilk kelime muhtemelen tanrı, aşk
  351. 13:42ya da savaş değildi. Muhtemelen bir
  352. 13:45çuval arpa resminin yanındaki bir
  353. 13:46sayıydı.
  354. 13:48Ülke dediğimiz şeyin temelinde meğer
  355. 13:50bürokratik evrak işleri varmış.
  356. 13:52Yazının yanı sıra Uruklular kenarları
  357. 13:55eğik, sade, süssüz, hepsi neredeyse aynı
  358. 13:58boyutta olan eğik kenarlı kaseler de
  359. 14:00seri halde üretti. Araştırmacılar Hans
  360. 14:03Nissen ve meslektaşları bunların erken
  361. 14:06devlet bürokrasilerinin işçilere ölçülü
  362. 14:08günlük tayınlar dağıtmak için kullandığı
  363. 14:10standart kaplar olduğunu öne sürdü. Her
  364. 14:12gün aynı boyda kase, aynı miktarda
  365. 14:15yiyecek. Bu bir misafirperverlik değil.
  366. 14:17Bu bir maaş bordrosu sistemi. Ve bir
  367. 14:20maaş bordrosu sistemi bir hükümettir.
  368. 14:23Yazı ve bürokrasi ile birlikte gerçek,
  369. 14:25resmi, belgelenmiş sınırlar da geldi.
  370. 14:28Yaklaşık 2.500 yıl önce iki Sümer şehir
  371. 14:31devleti, Lagash ve Umma, Guedena denen
  372. 14:34verimli bir toprak şeridi yüzünden
  373. 14:36çatıştı. Kish kralı Mesilim yaklaşık
  374. 14:392.550 yıl önce sınırı bizzat ölçüp
  375. 14:42üzerine yazı kazınmış bir sınır taşı
  376. 14:43dikerek anlaşmazlığı hakemliğe bağladı.
  377. 14:47Umma bu anlaşmayı daha sonra ihlal
  378. 14:49edince Lagash kralı Eannatum onları
  379. 14:51yendi ve yaklaşık 2.450 yıl önce
  380. 14:54Akbabalar Steli adı verilen anıtı dikti.
  381. 14:57Üzerinde düzen içinde yürüyen askerler
  382. 14:59ve yenilenlerin bedenlerini taşıyan
  383. 15:01akbabalar tasvir ediliyordu. Kitabede
  384. 15:03sınırın yeniden tesis edildiği ve o
  385. 15:05sınırı ihlal edecek herkese karşı ilahi
  386. 15:08lanetler yazılıydı. 1881'de
  387. 15:11Ernest de Sarzec tarafından keşfedilen
  388. 15:13ve şu anda Louvre Müzesi'nde sergilenen
  389. 15:15bu stel dünyadaki en eski resmi siyasi
  390. 15:18sınır kayıtlarından biri. İki şehir
  391. 15:20birinin nerede bitip diğerinin nerede
  392. 15:23başladığı konusunda tartışıyor. Tanıdık
  393. 15:25geldi mi? Şimdi buraya kadar
  394. 15:27geldiğimizde tanıdık bir örüntü
  395. 15:28görüyoruz. Beynimiz kalabalığı takip
  396. 15:31edemeyince küçük gruplara bölündük.
  397. 15:33Yerleşince mezarlarımızla toprağı
  398. 15:35işaretledik. Tapınak inşa edince ortak
  399. 15:38inanç etrafında yabancılarla bir araya
  400. 15:40geldik. Tahılı saymak için yazıyı icat
  401. 15:42ettik ve tahılı korumak için duvar
  402. 15:44ördük. Ama iki şehir devleti arasındaki
  403. 15:47bir sınır bile hala bir ülke değil.
  404. 15:49Bunun için hiç tanışmadığınız insanlarla
  405. 15:51aynı yere ait olduğunuz fikrine
  406. 15:53ihtiyacınız var. Ve o fikrin nasıl
  407. 15:55doğduğunu anlamak için önce insanların
  408. 15:58neden birbirini bu kadar acımasızca
  409. 15:59öldürdüğüne bakmamız gerekiyor. Sudan'da
  410. 16:02Cebel Sahaba adlı bir mezarlıkta 60'lı
  411. 16:05yıllarda kazı yapan Fred Wendorf
  412. 16:07yaklaşık 13.000 yıl öncesine tarihlenen
  413. 16:1059 iskelet buldu.
  414. 16:12En az 24'ünde kemiklere saplanmış taş ok
  415. 16:15uçlarıyla şiddetli ölüm izleri vardı.
  416. 16:18Isabelle Graw Kjerulf'un önderliğindeki
  417. 16:202021'de Scientific Reports dergisinde
  418. 16:22yayımlanan yeniden analiz bunların tek
  419. 16:25bir çatışmanın kurbanları olmadığını,
  420. 16:27şiddetli bir kuraklık döneminde Nil
  421. 16:29kaynaklarına erişim yüzünden tekrarlayan
  422. 16:32uzun süreli grup içi şiddetin kanıtı
  423. 16:34olduğunu doğruladı. Kenya'da Turkana
  424. 16:36Gölü yakınındaki Nataruk'ta Cambridge
  425. 16:39Üniversitesi'nden Marta Mirazon Lahr'ın
  426. 16:41yönettiği ekip 2016'da Nature dergisinde
  427. 16:44yayımladığı bulgularda yaklaşık 10.000
  428. 16:47yıl öncesine ait kafatasları künt
  429. 16:50darbeyle çökmüş, kaburgaları kırılmış,
  430. 16:52kemiklerine obsidyen ok uçları saplanmış
  431. 16:5527 bireyi tarif etti. Erkekler, kadınlar
  432. 16:58ve en az bir hamile kadın.
  433. 17:00Bu bir düello değildi. Bu bir katliamdı
  434. 17:03ve yiyecek açısından zengin bir göl
  435. 17:05kıyısında yaşandı. İnsanlar kimse
  436. 17:08haritaya bir çizgi çizip buna sınır
  437. 17:10demeyi düşünmeden binlerce yıl önce
  438. 17:12toprak için savaşıyor ve bu uğurda
  439. 17:15öldürüyordu. Sınır sonradan geldi.
  440. 17:17Şiddet önce geldi. Amerikan Doğa Tarihi
  441. 17:20Müzesi'nden antropolog Robert Carneiro,
  442. 17:231970'in Ağustos ayında Science
  443. 17:25dergisinde yayımladığı bir makalede ilk
  444. 17:28devletlerin nasıl ortaya çıktığına dair
  445. 17:30bir açıklama sundu. Çevresel
  446. 17:32sınırlandırma teorisi. Fikir şu: Verimli
  447. 17:35toprağın çöl, dağ ya da okyanus gibi
  448. 17:38coğrafi engellerle çevrili olduğu
  449. 17:40yerlerde büyüyen nüfuslar sabit
  450. 17:42miktardaki tarım arazisi için rekabet
  451. 17:44eder. Savaş çıktığında kaybedenler
  452. 17:46basitçe toplanıp gidemez. Çünkü gidecek
  453. 17:49hiçbir yer yoktur. Kazananın
  454. 17:51topraklarına katılırlar. Köy köy yutar,
  455. 17:53beylik beyliği yutar ve sonunda bir
  456. 17:55devlet ortaya çıkar. Carneiro örnek
  457. 17:58olarak her iki yanı çöllerle çevrili Nil
  458. 18:01Vadisi'ni, Ant Dağları ile Pasifik
  459. 18:03arasına sıkışmış Peru kıyı vadilerini ve
  460. 18:06Dicle-Fırat Ovası'nı gösteriyor.
  461. 18:09İlk devletlerin bağımsız olarak ortaya
  462. 18:11çıktığı yerler.
  463. 18:13Bu bakış açısına göre ülke kısmen
  464. 18:15coğrafyanın bir ürünü.
  465. 18:17İnsanlar ülkeleri birlikte tuzağa
  466. 18:19düştükleri ve beyinlerinin hiç
  467. 18:21tasarlanmadığı bir ölçekte birlikte
  468. 18:23yaşamayı çözmek zorunda kaldıkları için
  469. 18:25icat etti.
  470. 18:27Mısır'da 1898'de
  471. 18:29James Quibell ve Frederick Green
  472. 18:31tarafından Hierakonpolis'te bulunan
  473. 18:34Narmer Paleti, Kral Narmer'i hem yukarı
  474. 18:37hem de aşağı Mısır'ın taçlarını birlikte
  475. 18:39takarken gösteriyor.
  476. 18:41Yaklaşık 5100 yıl öncesine tarihleniyor.
  477. 18:44Tek hükümdar, iki toprak, tek siyasi
  478. 18:46bütün. Bu bir ülkenin ana hatları ve o
  479. 18:50zamandan bu yana pek çok ülkenin
  480. 18:51kurulduğu şekilde kuruldu. Güç yoluyla.
  481. 18:55Ama her erken medeniyet ülkesini aynı
  482. 18:57şekilde kurmadı. Yaklaşık 4600'le 3900
  483. 19:01yıl önce İndus Vadisi'nde Harappa ve
  484. 19:04Mohenjo-Daro gibi merkezlerde Antik
  485. 19:07Mısır'la Mezopotamya'nın toplamından
  486. 19:09daha geniş bir alanı kaplayan bir
  487. 19:10medeniyet ortaya çıktı.
  488. 19:12Şehirleri kesin ızgara planlarına göre
  489. 19:14kurulmuştu. Tuğlaları birbirinden 1000
  490. 19:17km'den fazla uzaklıktaki yerleşimlerde
  491. 19:19bile aynı 1'e 2 4 oranını izliyordu.
  492. 19:22Standart ağırlıkları, gelişmiş drenaj
  493. 19:24sistemleri ve hala çözemediğimiz bir
  494. 19:27yazı sistemi vardı. Eğer bu doğruysa ve
  495. 19:29tartışma henüz kapanmadı, İndus Vadisi
  496. 19:32bize bir ülkenin illa Mısır gibi
  497. 19:34görünmesi gerekmediğinin kanıtı. Bir
  498. 19:36fatih ile başlamak zorunda değil. Ortak
  499. 19:39bir ağırlık ve kullanmasına
  500. 19:43dair karşılıklı bir anlaşmayla da
  501. 19:45başlayabilir. Ki düşününce bu da kilden
  502. 19:47yazılmış bir tür toplumsal sözleşme.
  503. 19:50Ama Mısır da, Mezopotamya da, İndus
  504. 19:52Vadisi de, hatta 1600 yıl önce falcı
  505. 19:55kemikleri ve tunç ayin kapları ile
  506. 19:57yönetilen Çin'deki Şang Hanedanlığı da
  507. 19:59bugün anladığımız anlamda bir ülke
  508. 20:01değildi. Bunlar krallık, imparatorluk ve
  509. 20:04konfederasyondu. Modern bir ülke eski
  510. 20:07imparatorlukların sahip olmadığı çok
  511. 20:09özel bir malzeme gerektiriyor.
  512. 20:11Sıradan insanların, sadece kralların
  513. 20:13değil, aynı topluluğa ait olduklarını
  514. 20:16hissetmesi.
  515. 20:17Ve bu icat şaşırtıcı derecede yeni.
  516. 20:20Antropolog Elman Service 1962'de
  517. 20:23yayınladığı Primitive Social
  518. 20:25Organization adlı kitapta bugün hala
  519. 20:28antropoloji öğrencilerinin okuduğu bir
  520. 20:30çerçeve sundu.
  521. 20:32Bantlar, kabileler, beylikler,
  522. 20:35devletler.
  523. 20:36Her biri bir öncekinden daha büyük, daha
  524. 20:39karmaşık bir siyasi örgütlenme biçimi.
  525. 20:41Ama hukuk tarihçisi Henry Maine 1861'de
  526. 20:45yayınladığı Ancient Law adlı kitapta
  527. 20:48asıl kaymayı çok daha net tarif etti.
  528. 20:51İnsan toplumunun statüye dayalı
  529. 20:53örgütlenmeden, yani kiminle akraba
  530. 20:55olduğunuza dayalı bir düzenden,
  531. 20:57sözleşmeye dayalı örgütlenmeye, yani
  532. 21:00nerede yaşadığınıza ve neye borçlu
  533. 21:02olduğunuza dayalı bir düzene dönüşümü.
  534. 21:04İnsanlık tarihinin büyük bölümünde bir
  535. 21:06klana aitsinizdir. Bir ülkeyse sizden
  536. 21:09bunun yerine bir toprağa ait olmanızı
  537. 21:11ister.
  538. 21:13Bu küçük bir değişiklik değil.
  539. 21:14İnsanların kendini nasıl anladığına dair
  540. 21:17bir yeniden kablolamadır.
  541. 21:19Siyaset felsefecisi Jean Bodin 1576'da
  542. 21:22egemenliği bir devletin mutlak ve
  543. 21:24sürekli gücü olarak tanımladı. Hugo
  544. 21:27Grotius 1625'te uluslararası hukukun
  545. 21:30temellerini attı. Ama çoğu tarihçinin
  546. 21:33modern ulus devlet sisteminin doğum
  547. 21:35tarihi olarak gösterdiği gün 1648
  548. 21:38Ekiminin 24'ü.
  549. 21:40Münster ve Osnabrück'te imzalanan iki
  550. 21:42antlaşma 30 yıl savaşlarını ve 80 yıl
  551. 21:45savaşlarını sona erdirdi. Her bir
  552. 21:48devletin egemenliğini tanıdı. Her
  553. 21:50devletin kendi iç işlerini kendisinin
  554. 21:52kontrol ettiği ilkesini yerleştirdi ve
  555. 21:54sonrasında gelen her uluslararası sınır
  556. 21:57müzakeresinin şablonunu çizdi. Bugün
  557. 22:00yeryüzünün tamamını 193 Birleşmiş
  558. 22:02Milletler üyesi devlete bölen sistem
  559. 22:04temel mimarisinde tam 378 yıl önce
  560. 22:07yazılmış kurallarla işliyor. 300.000
  561. 22:10yıldır var olan bir tür için modern ülke
  562. 22:13antik bir şey değil. Adeta bir öğleden
  563. 22:15sonra kadar yeni.
  564. 22:17Ama Westphalia bize sadece hukuki
  565. 22:19çerçeveyi verdi.
  566. 22:21Duygusal çerçeve daha sonra geldi.
  567. 22:24Benedict Anderson 1983'te yayımladığı
  568. 22:27Imagined Communities adlı kitabında bir
  569. 22:30ulusun hayali bir cemaat olduğunu öne
  570. 22:32sürdü. Çünkü en küçük ulusun bile
  571. 22:35üyeleri kendi üyelerinin çoğunu hiçbir
  572. 22:37zaman tanımayacak. Yine de her birinin
  573. 22:39zihninde o topluluğun bir imgesi
  574. 22:41yaşayacaktı.
  575. 22:43Vatandaşlarınızın %99,99'unu
  576. 22:46asla tanımayacaksınız.
  577. 22:48Onlarla kişisel hiçbir bağınız yok.
  578. 22:51Muhtemelen çoğu konuda anlaşamıyorsunuz
  579. 22:53bile. Ama yine de siz ve onların aynı
  580. 22:55hikayenin parçası olduğunu
  581. 22:57hissediyorsunuz. Bu duygu doğal değildi.
  582. 22:59İmal edildi.
  583. 23:01Anderson'a göre bu duyguyu üreten makine
  584. 23:03matbaaydı. Kitaplar ve gazeteler Latince
  585. 23:06yerine halkın konuştuğu dillerde
  586. 23:08dolaşmaya başladığında birbiriyle hiç
  587. 23:10tanışmamış milyonlarca insan aniden aynı
  588. 23:14anda aynı dilde aynı kelimeleri
  589. 23:16okuyabildi.
  590. 23:17Bu paylaşılan okuma deneyimi tek bir
  591. 23:19topluluğa ait olma hissini yarattı.
  592. 23:22Matbaa ulusları düşünülebilir kıldı.
  593. 23:25Kapitalizmse onları karlı hale getirdi.
  594. 23:29Ernest Gellner aynı yıl yani 1983'te
  595. 23:32yayımladığı Nations and Nationalism
  596. 23:34kitabında benzer ama daha keskin bir
  597. 23:36iddia ortaya attı.
  598. 23:38Milliyetçilik uyuyan ulusları
  599. 23:40uyandırmıyor, onları imal ediyor. Ülke
  600. 23:43sakinleri tarafından keşfedilen doğal
  601. 23:45bir gerçek değil. Devlet eğitim
  602. 23:47sistemleri, standart diller ve
  603. 23:49paylaşılan kültürel semboller tarafından
  604. 23:51üretilen bir ürün. İtalya 1861'de
  605. 23:54birleştiğinde nüfusun sadece yaklaşık
  606. 23:57%2,5'u standart İtalyanca
  607. 23:59konuşabiliyordu. Geri kalanı
  608. 24:00Sicilyacayı, Napoliceyi,
  609. 24:03Venedikçeyi, birbirini anlamayan onlarca
  610. 24:05yerel dili konuşuyordu. Massimo
  611. 24:07D'Azeglio'nun söylediği rivayet edilen o
  612. 24:09cümleyi hatırlayın. İtalya'yı yarattık,
  613. 24:11şimdi İtalyanları yaratmalıyız. Önce
  614. 24:14ülke geldi, onu tanımladığı varsayılan
  615. 24:16halk ise sonradan geldi ve Fransız
  616. 24:18Devrimi bu mekanizmayı tamamen açık hale
  617. 24:20getirdi. 1789 Ağustosunun 26'sında kabul
  618. 24:24edilen İnsan ve Yurttaş Hakları
  619. 24:26Bildirgesinin 3. maddesi her egemenliğin
  620. 24:30özünde ulusta bulunduğunu söylüyordu.
  621. 24:33Kralda değil, tanrıda değil, ulusta.
  622. 24:37Bu tek cümle egemenliği bir taht
  623. 24:39üzerinden alıp bir fikrin üzerine
  624. 24:41taşıdı.
  625. 24:421793 Ağustosunun 23'ündeki genel
  626. 24:45seferberlik kararnamesi yani levée en
  627. 24:48masse bu fikri bir silaha dönüştürdü.
  628. 24:52Tarihte ilk kez her yurttaş askerlik
  629. 24:54hizmetini bir derebeyine değil, bir
  630. 24:56ulusa borçluydu.
  631. 24:58Ülke artık sadece içinde yaşadığınız bir
  632. 25:00şey değildi, uğruna ölmeniz
  633. 25:02istenebilecek bir şeydi.
  634. 25:04Ve bazen sınırlar o toprağa hiç ayak
  635. 25:06basmamış insanlar tarafından çizildi.
  636. 25:091916 Mayıs'ının 16'sında Mark Sykes ve
  637. 25:12François Georges Picot, Osmanlı
  638. 25:14İmparatorluğu'nun Arap eyaletlerini
  639. 25:16İngiliz ve Fransız nüfus bölgelerine
  640. 25:18ayıran çizgileri haritaya çizdi. Bu
  641. 25:20çizgilerin orada gerçekten yaşayan
  642. 25:22insanlarla neredeyse hiç ilgisi yoktu.
  643. 25:25Yine de bu çizgiler bugünkü Irak,
  644. 25:27Suriye, Ürdün ve Lübnan'ın sınırları
  645. 25:29haline geldi. 1884'te Otto von
  646. 25:32Bismarck'ın düzenlediği Berlin
  647. 25:34Konferansı'nda 14 Avrupa ülkesinin
  648. 25:36temsilcileri Afrika'yı kendi aralarında
  649. 25:38paylaştırdı. Hiçbir Afrikalı yönetici
  650. 25:41toplantıya çağrılmadı. 1914'e
  651. 25:43gelindiğinde Afrika'nın yaklaşık %90'ı
  652. 25:46Avrupa sömürge yönetimi altındaydı.
  653. 25:49Etnik grupları ikiye bölen, tarihi
  654. 25:51rakipleri tek bir idari birime
  655. 25:53tıkıştıran sınırlarla parçalanmıştı.
  656. 25:5620. yüzyılda bu sömürgeler
  657. 25:58bağımsızlığını kazandığında, çoğu
  658. 26:00sömürge sınırlarını olduğu gibi korudu.
  659. 26:03Afrika Birliği Örgütü 1964'te bu
  660. 26:05sınırları yeniden çizmeye kalkışmanın
  661. 26:08kimsenin kapatamayacağı bir kaosu
  662. 26:09açacağı gerekçesiyle sınırların aynen
  663. 26:12korunması yönünde oy kullandı.
  664. 26:15Sınırlar öyle kaldı. Onların yarattığı
  665. 26:17ülkelerse pek çok insanın sandığından
  666. 26:20çok daha genç.
  667. 26:221945'te Birleşmiş Milletler'in 51 üye
  668. 26:25devleti vardı. Bugünse 193.
  669. 26:28Sadece 1960'ta 17 Afrika ülkesi
  670. 26:31bağımsızlığını kazandı. Dünyanın en
  671. 26:34yeni, geniş çapta tanınan ülkesi ise
  672. 26:36Güney Sudan, 2011 Temmuz'unun 9'unda
  673. 26:39halkın %98,83'ünün
  674. 26:42Sudan'dan ayrılma yönünde oy kullandığı
  675. 26:44bir referandumun ardından bağımsızlığını
  676. 26:47ilan etti.
  677. 26:48Dünya hala ülke icat ediyor. Bu süreç
  678. 26:51durmadı, belki de hiç durmayacak. O
  679. 26:54halde soruyu şöyle cevaplayalım.
  680. 26:56İnsanlar ülkeleri tam olarak nasıl icat
  681. 26:58etti?
  682. 27:00Katman katman icat ettiler. Önce
  683. 27:02yerleştiler ve kimliklerini belli bir
  684. 27:04toprağa, atalarının kemikleriyle
  685. 27:06bağladılar.
  686. 27:07Sonra tahıl yetiştirip depolanabilen,
  687. 27:09kontrol edilebilen, vergilendirilebilen
  688. 27:12bir fazla yarattılar.
  689. 27:13Sonra o fazlayı ve onu üreten insanları
  690. 27:16korumak için duvar ördüler. Sonra
  691. 27:18kişisel ilişkilerin sınırlarına ulaşınca
  692. 27:21tek bir beynin asla takip edemeyeceği
  693. 27:23nüfusları yönetmek için yazıyı,
  694. 27:25bürokrasiyi ve resmi sınırları icat
  695. 27:27ettiler.
  696. 27:28Sonra özellikle coğrafyanın kaybedenlere
  697. 27:31kaçacak hiçbir yer bırakmadığı yerlerde
  698. 27:33küçük toplulukları büyüklerin içinde
  699. 27:35eriten savaşlar yaşandı.
  700. 27:38Sonra egemenliği icat ettiler.
  701. 27:40Bir devletin kendi sınırları içinde
  702. 27:42mutlak bir otoriteye sahip olduğu
  703. 27:44fikrini.
  704. 27:45Sonra milliyetçiliği icat ettiler. O
  705. 27:48sınırların içindeki herkesin, hiç
  706. 27:50tanışmasalar bile, aynı topluluğa ait
  707. 27:53olduğu duygusunu.
  708. 27:55Ve en sonunda haritalar üzerine çizgiler
  709. 27:57çizdiler. Bazen dikkatle, bazen bir
  710. 28:00cetvel ve bir kadeh şarapla öğle
  711. 28:02yemeğinde.
  712. 28:03Ve o çizgilerin arasındaki boşluklara
  713. 28:06ülke adını verdiler.
  714. 28:08Peki bu kaçınılmaz mıydı? Hemen hemen
  715. 28:11kesinlikle evet. Tarım, fazla üretim,
  716. 28:14nüfus artışı ve insan beyninin bilişsel
  717. 28:16sınırları göz önüne alındığında büyük
  718. 28:18ölçekli bir siyasi örgütlenmenin bir
  719. 28:20şekilde ortaya çıkması gerekiyordu.
  720. 28:23Carneiro'nun sınırlandırma teorisi,
  721. 28:25Anderson'ın hayali cemaatleri,
  722. 28:27Gellner'in endüstriyel milliyetçiliği
  723. 28:30farklı yönlerden gelseler de hepsi aynı
  724. 28:32sonuca varıyor. Neolitik devrimden sonra
  725. 28:35oluşan koşullar göz önüne alındığında
  726. 28:37insanların bir ülke fikrinin bir
  727. 28:39versiyonunu icat etme olasılığı kabaca
  728. 28:41%90.
  729. 28:43Haritadaki spesifik şekiller, spesifik
  730. 28:46isimler, spesifik bayraklar, bunlar
  731. 28:48coğrafyanın, savaşın ve sömürge hırsının
  732. 28:51kazaları. Kavramın kendisi, yani
  733. 28:54yabancıların paylaşılan kanunlar,
  734. 28:56paylaşılan dil ve paylaşılan bir
  735. 28:58kurguyla tek bir siyasi birimde
  736. 29:01birbirine bağlanabileceği fikri
  737. 29:03muhtemelen ne olursa olsun gelecekti.
  738. 29:07Fransız filozof Ernest Renan 1882
  739. 29:10Martının 11'inde Sorbonne'da "Ulus
  740. 29:13Nedir?" adlı bir konuşma yaptı.
  741. 29:15Irkı, dili, dini ve coğrafyayı birer
  742. 29:18birer eleyerek verdiği cevap şuydu:
  743. 29:21"Bir ulusun varlığı günlük bir halk
  744. 29:24oylamasıdır."
  745. 29:25"Bir ulus var olur, çünkü içindeki
  746. 29:28insanlar her gün onun var olduğu gibi
  747. 29:30davranmayı seçer."
  748. 29:32"Toprakla ya da kanla değil, anlaşmayla,
  749. 29:35ortak hafızayla bir arada tutulur ve
  750. 29:38Renan'ın eklediği gibi ortak unutmayla.
  751. 29:41Unutmak diyordu, hatta tarihsel bir hata
  752. 29:43bile diyebilirim, bir ulusun
  753. 29:45yaratılmasında zorunlu bir etkendir."
  754. 29:48"Bugün yaşadığınız sınırları inşa eden
  755. 29:50fetihleri, iç savaşları,
  756. 29:51adaletsizlikleri unutmanız gerekir,
  757. 29:53yoksa o anlaşma dağılır."
  758. 29:56Bu akşam eve bir ülkeye döneceksiniz.
  759. 29:58Muhtemelen bunu hiç düşünmeyeceksiniz
  760. 30:00bile, ama o ülke, her neyse, çömlekten
  761. 30:03daha genç, tarımdan daha genç,
  762. 30:05kanepenizde uyuyan köpekten bile daha
  763. 30:07genç.
  764. 30:09İnsanlık tarihinin %98'inde o ülke yoktu
  765. 30:12ve bugün var olmasının tek sebebi
  766. 30:14binlerce yıl önce birilerinin bir buğday
  767. 30:16tarlası yetiştirmesi.
  768. 30:18Birileri hasadı saydı. Birileri onun
  769. 30:20etrafına bir duvar ördü ve birileri o
  770. 30:23duvarın içindeki insanları, hepsinin
  771. 30:25aynı tür insan olduğuna ikna etti. Bir
  772. 30:28ülke dediğimiz şey işte budur. Yeterince
  773. 30:30insanın yeterince uzun süre inandığı ve
  774. 30:33bu yüzden gerçek haline gelen bir
  775. 30:35hikaye.
  776. 30:37Ve her sabah kimse sormadan siz de
  777. 30:39uyanıp o hikayeye inanıyorsunuz.
  778. 30:42Eğer bu hikaye ilginizi çektiyse,
  779. 30:45insanlığın kendine anlattığı bu tür
  780. 30:47büyük hikayeleri birlikte keşfetmeye
  781. 30:49devam etmek için kanalıma abone olmayı
  782. 30:51ve zili açmayı unutmayın. Bir dahaki
  783. 30:53videoda görüşmek üzere.

About this transcript

This page contains the full transcript of Antik İnsanlar ülkeleri nasıl icat etti? by Nasıl Bulduk?, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,696 words across 783 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.