Albert Camus "Dżuma" - opracowanie i omówienie lektury obowiązkowej (egzystencjalizm, parabola). — Transcript
Full transcript
- 0:02Lektury obowiązkowe. Albert Kamiduma.
- 0:06Moi drodzy, przed nami dzisiaj książka
- 0:08dość trudna. W związku z tym zaczniemy
- 0:11od tradycyjnego
- 0:13łyka kawy, żeby się troszkę pobudzić
- 0:16intelektualnie.
- 0:18Zapraszam na kawę przy okazji. I cóż,
- 0:23możemy chyba powoli przystępować do
- 0:26działania. To jest bohaterka naszych
- 0:29dzisiejszych zmagań, książka Alberta
- 0:32Kami Juma. Książka, która została wydana
- 0:37w oryginale w języku francuskim, stąd
- 0:39tytuł La Pest. No cóż, dobrze. To w
- 0:43takim razie czym się zajmiemy dzisiaj?
- 0:46Na pewno powiemy sobie trochę o powieści
- 0:48egzystencjalnej. Powiemy sobie o
- 0:50powieści paraboli. Powiemy sobie o
- 0:52czasie, o miejscu akcji. Powiesz sobie o
- 0:54moccie. Powiem sobie przede wszystkim o
- 0:57bohaterach drżumy.
- 1:00Po kolei. Książka została wydana w roku
- 1:041947.
- 1:06To będzie dość istotna data, do której
- 1:09za moment nawiążę. uchodzi za
- 1:12sztandarowy przykład powieści
- 1:14egzystencjalnej i powieści parabolik.
- 1:16Tymi pojęciami zajmiemy się właśnie już
- 1:20w drugiej części naszego dzisiejszego
- 1:22spotkania. Albert Kami to twórca
- 1:25XXwieczny. On urodził się w roku 1913.
- 1:28Zginął w wypadku samochodowym w 1960.
- 1:31Francuski pisarz, noblista. On urodził
- 1:35się w Algierii, natomiast od 1940
- 1:38mieszkał we Francji, gdzie był
- 1:39uczestnikiem ruchu oporu, tej
- 1:42francuskiej resistance.
- 1:45To też będzie istotne dla jednego z
- 1:47kontekstów dzieła, o którym sobie
- 1:49powiemy za moment. Co z tą dżumą?
- 1:53Mamy proszę państwa powieść, która
- 1:56zaczyna się od MOTA, ale jeżeli
- 1:59pozwolicie to ja tym mottem z książki
- 2:03Daniela def
- 2:06opowiem trochę później. Natomiast
- 2:09zacznijmy może od takich spraw
- 2:11podstawowych. Spróbujmy sobie określić
- 2:14czas i miejsce akcji Jumy. Potem sobie
- 2:17powiemy trochę o akcji i o bohaterach i
- 2:21wreszcie dojdziemy do tych znaczeń
- 2:23bardziej skomplikowanych. Czas akcji
- 2:26zostaje tak naprawdę określony już w
- 2:29pierwszym zdaniu. Ciekawe wypadki,
- 2:33które są tematem tej kroniki zaszły w
- 2:381940
- 2:40roku w oranie. Tutaj jest 194 kropka,
- 2:44prawda? Czyli nie wiemy, który dokładnie
- 2:46to jest rok. Wiemy, że 1940 któryś.
- 2:51Skoro powieść została napisana w roku
- 2:561947 i w tym 47 została wydana, no to
- 3:00domyślamy się, że akcja rozgrywa się w
- 3:03pierwszej połowie lat 40, czyli w czasie
- 3:09kiedy na świecie szalała II wojna
- 3:14światowa.
- 3:16zapamiętujemy
- 3:18kiedy dokładnie na jakiej dokładnie
- 3:21przestrzeni czasowej rozgrywa się akcja
- 3:23utworu. Wiemy, że jest to około 10
- 3:25miesięcy. Popatrzcie,
- 3:27początek zostaje dość dokładnie
- 3:30określony.
- 3:31Akcja rozpoczyna się rankiem 16
- 3:35kwietnia, kiedy doktor Bernard R wyszedł
- 3:39ze swojego gabinetu i tak dalej, i tak
- 3:40dalej, czyli zaczyna się 16 kwietnia,
- 3:44trwa do końca roku i do początku
- 3:47następnego.
- 3:49Trzymujemy na samym końcu taką
- 3:52informację, że w lutym o świcie w piękny
- 3:57poranek lutowy otwierają się bramy
- 4:01miasta. Wtedy też mieszkańcy Oranu
- 4:03zaczynają świętować koniec drzumy. W
- 4:06związku z tym mamy od połowy kwietnia do
- 4:10lutego akcję utworu około 10 miesięcy.
- 4:14Rzecz jest podzielona na pięć
- 4:16zasadniczych części, które odpowiadają
- 4:21różnym kolejnym fazom rozprzestrzeniania
- 4:25się zarazy. Co jest treścią utworu?
- 4:29Treścią utworu jest właśnie dżuma,
- 4:32tytułowa, zaraza, z którą bohaterowie
- 4:37muszą podjąć jakąś walkę, wobec której
- 4:40muszą się opowiedzieć.
- 4:43Miejsce akcji. Miejscem akcji jest
- 4:47wyłącznie Oran. Oran, miasto, które
- 4:52zostaje określone jako miasto zwykłe,
- 4:55miasto niczym się nie wyróżniające. Jest
- 4:59to prefektura francuska na wybrzeżu
- 5:01algierskim. Przypominam, Francja jako
- 5:04państwo kolonialne miało swoje kolonie
- 5:07miało swoje wpływy. No i między innymi
- 5:11właśnie Algieria [parsknięcie]
- 5:14była francuska.
- 5:17Tam w Algierii przecież urodził się
- 5:21Albert Kamin. W Oranie wybucha epidemia
- 5:26dżumy i na 9 10 miesięcy miasto zostaje
- 5:32zamknięte,
- 5:33zostaje poddane kwarantannie. Nikomu nie
- 5:37wolno z miasta wyjechać. Nikogo też do
- 5:40miasta się nie wpuszcza. To dla tych z
- 5:43państwa, którzy myślicie na przykład o
- 5:45zdawaniu egzaminu maturalnego na
- 5:46poziomie rozszerzonym? Też ważna
- 5:50informacja. [odchrząknięcie] Mamy tutaj
- 5:52do czynienia ze szczególnym sposobem
- 5:54konstruowania przestrzeni akcji w dziele
- 5:57literackim. Przestrzeń zostaje
- 6:00zamknięta. No generalnie jeżeli akcja
- 6:03powieści rozgrywa się w mieście no to
- 6:06mamy do czynienia z jakimś zamknięciem
- 6:08przestrzeni. Ale tutaj to zamknięcie
- 6:11następuje w sposób jednoznaczny,
- 6:14dobitny. Dlaczego? Dlatego z
- 6:16literackiego punktu widzenia, że my
- 6:19możemy dokładniej przyglądać się
- 6:21bohaterom. Możemy przyglądać się ich
- 6:24decyzjom, jakie podejmują. Możemy
- 6:26przyglądać się konsekwencjom tych
- 6:28decyzji. Oni są jakby uwięzieni pod
- 6:31lupą. Oglądamy, patrzymy, oceniamy, co
- 6:35się z nimi dzieje. Czyli od zamknięcia
- 6:39do otwarcia miasta mamy tutaj właśnie
- 6:44całą akcję Dumy.
- 6:47Powieść Alberta Kami określana jest jako
- 6:50powieść parabola, a więc taka, którą
- 6:53możemy odczytywać na wielu
- 6:55płaszczyznach. kolejnymi płaszczyznami,
- 6:58sensami nadanymi zajmiemy się tak jak
- 7:01powiedziałem w drugiej części. Natomiast
- 7:03w tej chwili zwracam waszą uwagę, że w
- 7:06warstwie tekstowej, tej która nas będzie
- 7:08interesować bardziej w tym momencie,
- 7:11jest to historia walki ludzi z epidemią.
- 7:16Jest to pretekst dla pisarza do
- 7:19analizowania, do badania ludzkich
- 7:22postaw, do badania przyjmowanych przez
- 7:26nich zachowań wobec śmiertelnego
- 7:29zagrożenia. Jest to też powieść kronika,
- 7:33ponieważ kronika stanowi zapis
- 7:36autentycznych wydarzeń. My tutaj wiemy,
- 7:40że autentycznej prawdziwej dzumy nie
- 7:43było w tym czasie w Oranie.
- 7:46Ale cała akcja zostaje tak realistycznie
- 7:49przedstawiona, że mamy właśnie takie
- 7:52kronikarskie wrażenie. Tym bardziej, że
- 7:57przebieg choroby i walkę z nią poznajemy
- 7:59z dwóch perspektyw. Jest to narracja
- 8:02trzecioosobowa.
- 8:04Nie zdradzę wielkiej tajemnicy, jeżeli
- 8:06powiem, że na końcu tym obiektywnym
- 8:09trzecioosobowym narratorem okazuje się
- 8:12główny bohater doktor Bernard L.
- 8:15Ale też mamy narrację pierwszoosobową.
- 8:17To są zapiski Jeana Taru, drugiego
- 8:20ważnego bohatera, tego właśnie takiego
- 8:22kronikarza
- 8:24Jumy.
- 8:25To co, co to w takim razie powiedzmy
- 8:28sobie słów kilka o bohaterach utworu.
- 8:32Głównym bohaterem, jak wspomniałem, jest
- 8:35doktor Bernard Rie, który traktuje życie
- 8:38jako posłanie. Dla niego jego życie jest
- 8:44misją niesienia ludziom pomocy. On bez
- 8:47wahania stanie do walki z chorobą. On
- 8:50bez wahania opowie się po stronie
- 8:52słabych, chorych, pokonanych, czyli tych
- 8:56właśnie, którym powinien jako lekarz
- 8:58służyć. Doktor [parsknięcie]
- 9:01Rie stanie się przykładem postawy
- 9:03altruistycznej, przepełnionej
- 9:05człowieczeństwem.
- 9:07mówi na przykład: "Obchodzi mnie tylko
- 9:09to, żeby być człowiekiem".
- 9:13Tak jak powiedziałem wcześniej, on jest
- 9:17przepełniony poczuciem misji. Będzie
- 9:21mówił: "Nie chodzi o bohaterstwo,
- 9:24ale o uczciwość". To jest taki symbol
- 9:28etyki zaangażowania, nie pozostawania
- 9:32biernym. Co ciekawe, jest to człowiek
- 9:36niewierzący w Boga. Jest ateistą, ale
- 9:41stanowi przykład postaci moralnie
- 9:42pięknej, nieskazitelnej. Niektórzy
- 9:45mówią, że jest świętym bez Boga. To
- 9:48zresztą ta kategoria świętości bez Boga
- 9:51podejmowana jest w samym tekście. Jest
- 9:54też Prometeuszem.
- 9:57Jego charakter został ukształtowany
- 10:00trwale. [odchrząknięcie]
- 10:01Jest
- 10:03prawy. Nie zmieni swoich poglądów. Jako
- 10:06bohater literacki on będzie statyczny.
- 10:10Co ciekawe, kiedy wygrywa z dżumą, kiedy
- 10:14Juma zostaje pokonana, doktor Rie nie
- 10:20bawi się razem z innymi mieszkańcami
- 10:25Oranu. On zdaje sobie sprawę, że wirus
- 10:29zarazy nie został całkowicie pokonany.
- 10:32jest zaraz jest tylko uśpiony. Bakcyl
- 10:36dżumy nigdy nie umiera. Nawiązując
- 10:39[parsknięcie] do tytułu eseju Alberta
- 10:44Kami Mitsyzyfa, o którym powiem jeszcze
- 10:47jeszcze później, można sobie zadać
- 10:49pytanie, czy Riee jest w związku z tym
- 10:51takim syzyfem. No bo popatrzcie,
- 10:55poświęcił swoje życie, poświęcił swoje
- 10:58zdrowie, poświęcił swoją rodzinę w walce
- 11:01z dżumą. Pokonał, ale nie do końca. Żona
- 11:06doktora Riee wyjechała na krótko przed
- 11:09wybuchem dżumy z Oranu, żeby się leczyć
- 11:12w sanatorium górskim. Tam umarła. Wtedy
- 11:16do doktora przyjechała jego matka, żeby
- 11:19zająć się domem podczas nieobecności.
- 11:23żony Rie. Więc to jest człowiek, który
- 11:25poświęca swoje szczęście, który nie,
- 11:27którego nie będzie przy żonie w momencie
- 11:30śmierci, a jednak on się nie waha, a
- 11:34jednak to stanięcie do walki z zarazą,
- 11:40walka z chorobą, jaką ta dżuma wywołuje
- 11:44u ludzi, jest u doktora Rie oczywistą
- 11:50decyzją.
- 11:52Drugą postacią bardzo bliską
- 11:56w sposób ideowy doktorowi jest jego
- 11:58współpracownik i jednocześnie przyjaciel
- 12:01Jean Taru.
- 12:04Wiemy, że to jest mężczyzna jeszcze
- 12:06młody, taki tęgi. Dwie wyróżniające się
- 12:10grube brwi są takim wyznacznikiem jego
- 12:14twarzy. On przybył do Oranu na krótko
- 12:17przed wybuchem zarazy. tutaj zamieszkał
- 12:20i w momencie kiedy wybuchła Juma,
- 12:23zaangażował się bez wahania w pomoc y
- 12:27doktorowi Rie i w walkę z Jumą.
- 12:31Dlaczego? Wydaje się, że dwa wydarzenia
- 12:35z wczesnych jego lat, z młodości
- 12:40zadecydowały o takim, a nie innym
- 12:42charakterze tej postaci. Yyy, po
- 12:45pierwsze to była działalność ojca, który
- 12:47był zastępcą prokuratora, który kiedyś
- 12:50kiedyś zaprosił swojego syna, czyli
- 12:52właśnie młodego Jeana Taru na rozprawę,
- 12:55podczas której miał wygłosić mowę
- 12:57oskarżycielską i w tej swojej
- 12:59kunsztownej przemowie domagał się kary
- 13:03śmierci. Jean Taru jednak nie bardzo
- 13:06zachwycił się swoim ojcem. bardziej
- 13:09przejęty był i wstrząśnięty był widokiem
- 13:12oskarżonego, takiego właśnie
- 13:14przerażonego, małego człowieczka,
- 13:18którego gdzieś tam zbrodnia była na
- 13:20drugim planie. Na pierwszym planie było
- 13:23jego przerażenie. I później kiedy już
- 13:26Taru opuścił swój dom rodzinny, był
- 13:30uczestnikiem
- 13:32egzekucji. Zobaczył jak zabija się
- 13:35człowieka, jaki to jest drastyczny
- 13:39moment i zrozumiał, że takie idee
- 13:46mogą prowadzić do zabijania. A więc jego
- 13:50misją stała się walka ze złem, czyli z
- 13:55wszelkimi rodzajami śmierci. Tam przede
- 14:00wszystkim, gdzie ona zbiera swoje
- 14:02okrutne żniwo. Popatrzcie jaki to jest
- 14:06paradoks. Coś co wydaje nam się moralne,
- 14:08coś co nam się wydaje etyczne, coś co
- 14:10nam się wydaje usankcjonowane prawnie,
- 14:13może prowadzić do zabicia człowieka. Tak
- 14:17jest właśnie z karą śmierci. Je taru
- 14:20uważa, że to nie jest dobre, to jest
- 14:24zło. A ze złem trzeba będzie walczyć. I
- 14:27to jest właśnie misja życia Jeanataru.
- 14:29Walka ze złem.
- 14:32On bez wahania przyłączy się, tak jak
- 14:34powiedziałem, do doktora Rie. będzie
- 14:36organizował ekipy ratunkowe niosące
- 14:40pomoc zakażonym i będzie walczył z
- 14:46dżumą, pisząc jednocześnie ten swój tę
- 14:49swoją kronikę wydarzeń.
- 14:52Każdy z nas nosi w sobie dżumę i w
- 14:56związku z tym trzeba czuwać nad sobą
- 14:59bezustannie. To powie taruc. Nie można
- 15:03rezygnować z żadnej możliwości wzięcia
- 15:05[odchrząknięcie] udziału w walce ze
- 15:07złem.
- 15:09Taru
- 15:11jest postacią tragiczną.
- 15:14Zdaję sobie sprawę, że nasz los jest
- 15:16absurdalny. My musimy walczyć ze złem,
- 15:18ale zło jest przecież elementem świata.
- 15:22My nie wymarzemy zła
- 15:27z rzeczywistości,
- 15:30ale trzeba to robić. trzeba walczyć,
- 15:32choćby miało to nas kosztować życie. I
- 15:35tak właśnie stanie się z Jeanem Taru,
- 15:38który zarazi się dzumą i umrze.
- 15:43Jeśli spojrzeć na bohaterów utworu, to
- 15:47na pewno bardzo ciekawą postacią i
- 15:51wydaje mi się, że bardziej złożoną od
- 15:54Rie i Taru jest ojciec Panelu. To jest
- 15:58zakonnik, to jest kaznodzieja.
- 16:01On jest bohaterem dynamicznym. On się
- 16:04zmieni wewnętrznie
- 16:07w czasie
- 16:09zmagań z zarazą. początkowo
- 16:14wyznaje takie bardzo ortodoksyjne
- 16:16stanowisko
- 16:17jako głęboko wierzący chrześcijanin nie
- 16:20potrafiący się odnaleźć w tej
- 16:22rzeczywistości ucieknie się do i to da
- 16:26wyraz w pierwszym swoim kazaniu do
- 16:29takiego przekonania że dżuma bierze się
- 16:32z grzechów ludzkich i jest karą za złe
- 16:35postępki
- 16:38w pewnym momencie jednak
- 16:41nastąpi w nim przełom włączy się do
- 16:45czynnej walki z zarazą. Na pewno nie bez
- 16:49powodu, bo będzie jedną z takich
- 16:53przyczyn widok śmierci niewinnych
- 16:56dzieci.
- 16:58Tego przecież nie można racjonalnie
- 17:01wytłumaczyć. To budzi zagubienie. To
- 17:05powoduje zagubienie. I taki właśnie
- 17:07będzie ojciec Panelubo. Drugie jego
- 17:10kazanie. yyy będzie pełne już wahań,
- 17:14będzie pełne jakiegoś takiego poczucia
- 17:17słabości człowieka cierpiącego. On nie
- 17:20będzie już takim wszechwiedzącym,
- 17:23bezwzględnym,
- 17:25zerojedynkowym,
- 17:26ortodoksyjnym
- 17:28chrześcijaninem. On będzie człowiekiem,
- 17:31który sam cierpi. Będzie takim chiobem
- 17:34yyy zachęcającym jednak wiernych do
- 17:37przyjęcia postawy aktywnej, mówiącym do
- 17:40nich, by zaczęli tutaj zacytuję chodzić
- 17:44w ciemności trochę na ślepo, starając
- 17:48się czynić dobro, [odchrząknięcie]
- 17:50nie szukając osobistego zbawienia.
- 17:53wskazuje tym samym, że miłość boża jest
- 17:59miłością trudną. Jest miłością trudną.
- 18:03Jest miłością, która wymaga od nas wielu
- 18:08poświęceń. I takie najwyższe poświęcenie
- 18:12stanie się też udziałem ojca Panelu.
- 18:14Pamiętajcie, że on zarazi się yyy dżumą
- 18:18i umrze.
- 18:20Z pozostałych bohaterów jest jeszcze
- 18:23trzech, wydaje mi się, ważnych. Oto
- 18:26dziennikarz Raymond Rber. Yyy, Romber
- 18:31yyy znalazł się w Oranie yyy w związku z
- 18:35jakimś dziennikarstwem, z dziennikarskim
- 18:37śledztwem, które prowadzi. Tutaj złapała
- 18:40go y dżuma, tutaj złapała go zaraza i
- 18:44yyy miasto zostało zamknięte. Romber
- 18:48czuje się w nim uwięziony wbrew swojej
- 18:51woli. Czuje się tutaj obcy. On jest
- 18:54przekonany, że nic nie łączy go z
- 18:56zarazą. On nie ma tutaj nic wspólnego.
- 18:59Dodatkowo tęskni za kobietą, którą
- 19:01zostawił. Nazywa ją swoją żoną. Uważa,
- 19:05że ma prawo do miłości.
- 19:08W związku z tym swoją aktywność przede
- 19:12wszystkim zwróci na próby wydostania się
- 19:15z miasta. Nie można tego zrobić już
- 19:17oficjalnie. Nie można tego zrobić drogą
- 19:20legalną. Oran jest objęty kwarantanną.
- 19:23Oran jest miastem zamkniętym. W związku
- 19:25z tym Romber dostanie się w środowisko
- 19:29przemytników, ludzi, którzy zajmują się
- 19:32tak zwaną kontrabandą i mogą go z miasta
- 19:36wydostać. To trzeba za to zapłacić.
- 19:39Trzeba też uzbroić się w cierpliwość.
- 19:41Ten proces trwa dość długo. W
- 19:44międzyczasie Raumber, który zna
- 19:48doktora Rie, zaczyna z nim współpracować
- 19:51i zaczyna pomagać
- 19:54chorym na Zumę. Zaczyna nieść pomoc w
- 19:57oddziałach ratunkowych. No i co? I
- 19:59przychodzi moment dokonania wyboru.
- 20:02Okazuje się, że jest pojawiła się
- 20:05wreszcie możliwość opuszczenia Oranu i
- 20:09wtedy Ramber podejmuje decyzję, że
- 20:13zostaje. Można by rzec pokonał swoje
- 20:16słabości. Zostaje, on będzie nagrodzony,
- 20:20bo jak miasto zostanie w lutym otwarte,
- 20:23no to jego ukochana do niego przyjedzie.
- 20:28Yyy, dwie postaci nam jeszcze zostały.
- 20:31Domyślacie się o kim chcę powiedzieć. Na
- 20:35pewno Kotar. Kotar to jest handlarz, y,
- 20:39handlarz winami, który ma coś na
- 20:42sumieniu. To jest człowiek, który
- 20:45popełnił jakieś przestępstwo. Nie wiemy
- 20:47dokładnie o co chodzi, ale musiałoby być
- 20:50coś złego. Ja mam pewne podejrzenia, ale
- 20:54może zostawię je dla siebie. To jest coś
- 20:57bardzo, bardzo niefajnego.
- 21:01Gryzie to kotarda.
- 21:04Niszczy go to od środka do tego stopnia,
- 21:06że on próbuje popełnić samobójstwo.
- 21:08Wtedy też poznaje go doktor Rie. Y, co
- 21:13ciekawe, yy, wybuch zarazy
- 21:18sprawia, że problemy z prawem
- 21:22na pewien czas odsuwają się od kotarda,
- 21:25ponieważ policja, ponieważ stróże
- 21:28porządku mają na głowie coś innego.
- 21:31Kotard jest szczęśliwy. To jest chyba
- 21:34jedyna osoba w całym oranie, którą
- 21:38cieszy wybuch Dzumy i których, które,
- 21:42która nie przejmuje się aż tak bardzo
- 21:44kolejnymi ofiarami śmiertelnymi, a
- 21:47przecież ludzie umierają już w pewnym
- 21:51momencie tysiącami.
- 21:54Totar, nie ma nic przeciwko, żeby ta
- 21:57dżuma trwała jak najdłużej, bo przecież,
- 22:02bo przecież daje mu to poczucie
- 22:04bezpieczeństwa. Niepokoi go, że zaczyna
- 22:09zaraza słabnąć. I wreszcie, kiedy dżuma
- 22:12przemija, kiedy bramy zostają w ten
- 22:15piękny lutowy poranek otwarte, Kotear
- 22:18się załamuje, zamyka w mieszkaniu i
- 22:22zaczyna strzelać do ludzi. zostaje potem
- 22:25ujęty przez siły porządkowe, jeszcze
- 22:27pobity i wsadzony do więźniarki.
- 22:33Ostatnia, szósta postać to Joseph Gron,
- 22:3950letni
- 22:40urzędnik merostwa, człowiek niezbyt
- 22:44bogaty, wręcz ubogi. On nigdy nie
- 22:48dorobił się na swojej pracy. Jest
- 22:51urzędnikiem dość podrzędnego szczebla.
- 22:54Nie może awansować, bo nikt się z nim
- 22:57nie liczy. Nikt jakoś nie przejmuje się
- 23:00jego losem. Jego żona opuściła go już
- 23:04dawno temu, ale on ciągle cierpi z tego
- 23:07powodu.
- 23:08Ma jednak ambicję.
- 23:11Chce napisać książkę, która rzuci
- 23:14wszystkich na kolana. Sprawi, że wydawca
- 23:16powie do współpracowników: "Panowie,
- 23:19kapelusze z głów Szapuba
- 23:22angażuje się w walkę z Jumą". Ciekawe,
- 23:25że Rie tego nijakiego takiego żadnego
- 23:28człowieka uzna za swojego przyjaciela.
- 23:33John nie ma zbyt wiele czasu na życie
- 23:36towarzyskie, ponieważ jemu czas wolny od
- 23:39pracy i wolny od walki z dżumą wypełnia
- 23:43właśnie misja, pisanie książki.
- 23:46Dyskutuje o tej książce ze swoimi
- 23:49przyjaciółmi.
- 23:50Cyzeluje bowiem pierwsze zdanie.
- 23:55stara się, by ono było idealne, by było
- 23:59doskonałe.
- 24:02Kiedy zachoruje na dżumę, nawiasem
- 24:05mówiąc wyzdrowie, kiedy zachoruje na
- 24:08dżumę, wydaje się, że sobie nie da rady,
- 24:12prosi przyjaciela, prosi doktora Rie, by
- 24:15ten spalił rękopis jego powieści. No
- 24:18wtedy oczywistym się staje, że tych
- 24:22kilkadziesiąt stron, nad którymi on
- 24:24pracował przez lata, to jest tylko to
- 24:29pierwsze zdanie cyzelowane
- 24:33do granic możliwości.
- 24:37Jedyny efekt jego pracy to jest to jedno
- 24:41jedyne zdanie, poza które nie wyszedł.
- 24:44Jakby kolejny syzyw, prawda? Kolejny
- 24:47człowiek, który ciągle robi to samo,
- 24:51powtarza, powtarza dążąc do jakiegoś
- 24:56ideału.
- 24:58No dobrze, mamy sześciu bohaterów, mamy
- 25:02sześć postaw wobec dżumy i wobec życia.
- 25:07No to pozostaje nam zastanowić się nad
- 25:10problemami
- 25:12dżumy jako
- 25:15powieści parabolicznej i dżumy jako
- 25:18powieści egzystencjalnej.
- 25:21Zacznijmy może od dżumy jako powieści
- 25:24paraboli.
- 25:26Proszę zwróćcie uwagę, że utwór
- 25:29poprzedza moto.
- 25:32Jest to motto z książki, już wam pokażę.
- 25:35Jest to motto z książki Daniela de F
- 25:39Dziennik roku zarazy. Rzecz ukazała się
- 25:42w roku 179.
- 25:44Dotyczyła autentycznej, autentycznej tym
- 25:47razem zarazy, jaka nawiedziła Anglię w
- 25:50roku 1660.
- 25:5260. To motto brzmi [odchrząknięcie] jest
- 25:55rzeczą równie rozsądną
- 25:59ukazać jakiś rodzaj uwięzienia przez
- 26:02inny.
- 26:04Jak ukazać coś, co istnieje rzeczywiście
- 26:07przez coś innego, co nie istnieje.
- 26:12No mamy tu pewną podpowiedź. Wybór Motta
- 26:16nigdy nie jest wyborem przypadkowym. On
- 26:19zawsze będzie ukierunkowywał czytelnika
- 26:23w stronę, na której autorowi zależy. W
- 26:27tym przypadku Kami zdaje się podkreślać,
- 26:31że tytułowa dzuma charakter wielkiej
- 26:34metafory.
- 26:36Ukazuje
- 26:38coś, co rzeczywiście istnieje przez coś,
- 26:40co nie istnieje. Ukaże pewien rodzaj
- 26:44uwięzienia przez inny rodzaj uwięzienia.
- 26:49Czyli że oprócz warstwy tekstowej, czyli
- 26:53o tym, co sobie mówiliśmy, o wybuchu
- 26:56dżumy, która zaczęła pustoszyć Oran, o
- 27:00zamknięciu miasta, o walce z tą dżumą,
- 27:03najpierw przegranej, potem wygranej, o
- 27:06otwarciu bram miasta, czytamy na
- 27:09płaszczyźnie tekst, ale ta cała dżuma,
- 27:13ta cała epidemia jest metaforą, jest
- 27:16pretekstem do tego,
- 27:18[odchrząknięcie]
- 27:18żebyśmy wznieśli się na kolejne warstwy
- 27:21znaczeniowe, żebyśmy szukali sensów nad
- 27:25danych, żebyśmy szukali kolejnych
- 27:29znaczeń.
- 27:30No więc jak odczytywać
- 27:34dżumę? Czym jest dżuma? Niektórzy mówią,
- 27:39że będzie to metafora wojny.
- 27:42I teraz wróćmy do czasu i miejsca akcji.
- 27:45Pamiętacie, sygnalizowałem, że wrócimy
- 27:47do tego. Mianowicie, skoro powieść
- 27:50ukazała się w roku 47, akcja rozgrywa
- 27:53się w latach 40, no to domyślamy się, że
- 27:57rozgrywa się w czasie wojny. To jest
- 27:59więcej niż pewne. Wojna, II wojna
- 28:02światowa wybuchła w 1939, skończyła się
- 28:05w 45, więc cała pierwsza połowa lat 40
- 28:09to są czasy wojny. Dżuma może być
- 28:12metaforą wojny. Dżuma może być metaforą
- 28:16ideologii nazistowskiej, która zaraża
- 28:18ludzi, która zatapia pływ ich dusze,
- 28:22która prowadzi w efekcie do śmierci
- 28:24milionów. Popatrzcie, że Francuzi byli
- 28:28właśnie takim państwem, które nawet
- 28:31wytworzyło w sobie takiego dziwacznego
- 28:34potworka jak Vishi, takie marionetkowe
- 28:37państwo kolaborujące z Hitlerem. I
- 28:41później z tą kolaboracją na państwową
- 28:45skalę oni musieli się musieli się
- 28:47rozliczać. Jest cała rzesza tych
- 28:51zarażonych nazizmem. jest cała rzesza
- 28:54tych kolaborujących i jest rezystący,
- 28:57jest ruch oporu. Są ci, którzy walczą z
- 29:00zarazą ideologii nazistowskiej, tych,
- 29:03którzy walczą z nazistami, tych, którzy
- 29:05biorą udział w wojnie po stronie po
- 29:08stronie y właśnie narodów napadniętych
- 29:11przez Hitlera i jego [odchrząknięcie]
- 29:13sojuszników. zwyciężają yyy 8 maja 1945
- 29:19roku Niemcy kapitulują, ale czy to
- 29:22kończy totalitarne ideologie? Nie, one
- 29:27przecież [odchrząknięcie] trwają do
- 29:29dziś.
- 29:32No to idźmy dalej. Oprócz metafory
- 29:34wojny, drzuma może być też metaforą
- 29:36śmierci. Metaforą śmierci, czyli momentu
- 29:40ostatecznego. My się boimy śmierci. My
- 29:43jesteśmy
- 29:44naznaczeni tym myśleniem ciągłym o
- 29:49śmierci. Yyy,
- 29:51śmierć nigdy nie zniknie. Zawsze
- 29:55będziemy umierali. W związku z tym my
- 29:57zawsze będziemy przyjmowali jakieś
- 30:00postawy wobec śmierci.
- 30:03Tak nawiasem mówiąc, ta interpretacja
- 30:06przekonuje mnie najmniej. Yyy,
- 30:09najbliższa jest mi metafora wojny i
- 30:11najbliższa jest mi najszersza,
- 30:13najogólniejsza yyy możliwość odczytania
- 30:16dżumy jako metafory zła. W ogóle zło
- 30:20towarzyszy przecież człowiekowi od
- 30:22samego początku jego dziejów. Jest
- 30:25przeciwieństwem dobra. Może przyjąć
- 30:28nieskończoną ilość postaci. I teraz
- 30:32właśnie możemy odczytywać dżumę jako
- 30:35historię takiej jednej z wielu
- 30:39potyczek w walce człowieka
- 30:44ze złem, borykania się ze złem, które
- 30:47jest w świecie, ale które jest także w
- 30:50nim samym. Popatrzcie jak kończy się
- 30:56dżuma. Kronika nie może być kroniką
- 31:01ostatecznego zwycięstwa.
- 31:03Może być tylko świadectwem tego, co
- 31:06należało wypełnić i co niewątpliwie
- 31:10powinni wypełniać nadal wbrew terrorowi
- 31:14i jego niestrudzonej broni. Mimo
- 31:16rozdarcia osobistego
- 31:19zła przecież nie da się wyplenić. Zło
- 31:22będzie tak samo jak ten bakcyl dżumy.
- 31:25Będzie tak samo jak epidemii. Można
- 31:28uśpić, można
- 31:31wygrać bitwę, ale wojna będzie trwała
- 31:36bezustannie.
- 31:38No i wreszcie ostatnie bardzo ważne
- 31:42zagadnienie, mianowicie drzuma jako
- 31:43powieść egzystencjalną. Tutaj
- 31:46błyskawiczny kontekst. Egzystencjalizm
- 31:48to kierunek filozoficzny i również
- 31:51literacki, który swoimi korzeniami sięga
- 31:54jeszcze do połowy XIX wieku. Był taki
- 31:57duński filozof Syren Kirkegor
- 32:00i on właśnie zwrócił uwagę na taką
- 32:04beznadziejność
- 32:05sytuacji w jakiej znajduje się człowiek.
- 32:08zmuszony do bezustannych wyborów albo
- 32:11albo i dramatycznie szukający, czy
- 32:14wybrać doczesność, czy wybrać wieczność,
- 32:17czy zamknąć sobie wybierając doczesność
- 32:20drogę do wieczności, czy wybierając
- 32:22wieczność skazać się na cierpienie w
- 32:24doczesności. [odchrząknięcie]
- 32:26W 20 latach w Niemczech, w 20 latach już
- 32:29XX wieku w Niemczech ten egzystencjalizm
- 32:32się rozwinął. to Martin Heidegger, to
- 32:34Karl Jaspers. W 40 latach we Francji
- 32:38pojawili się kolejni, jakby takie
- 32:40kolejne pokolenie egzystencjalistów Jean
- 32:42Paul Sart, no i właśnie Albert Kami,
- 32:46którzy zwracali uwagę
- 32:49na miejsce i rolę jednostki
- 32:53w świecie. Egzystencjaliści
- 32:56pokazywali, że człowiek musi przede
- 32:59wszystkim dokonywać bezustannych
- 33:02wyborów. Niestety przy dokonywaniu tych
- 33:06wyborów jesteśmy wolni, ale jesteśmy
- 33:10osamotnieni.
- 33:13Ale to my będziemy
- 33:15odpowiedzialni za swoje decyzje, bo nie
- 33:17ma nikogo, na kogo można by zrzucić
- 33:21odpowiedzialność za wybory. To my musimy
- 33:25nadać swojemu istnieniu sens. Jesteśmy w
- 33:28tym absurdalni,
- 33:31bo czyż może być jakiś wyższy sens
- 33:35życia? Egzystencjaliści
- 33:38byli ateistami.
- 33:41Nie mogli znaleźć uzasadnienia śmierci,
- 33:45uzasadnienia cierpienia, ale czy to
- 33:47znaczy, że byli pesymistami
- 33:51niewidzącymi sensu życia?
- 33:54Albert Kami w 1942 roku napisał taki
- 33:58słynny esej MIT Syzyfa. Popatrzcie jak
- 34:01kilkakrotnie już mówiąc o dumie
- 34:05przywołałem postać Syzyfa. Przeczytam
- 34:08wam na koniec kilka krótkich fragmentów
- 34:12z mitu Syzyfa Alberta Kami z tego
- 34:16właśnie eseju i może zobaczycie
- 34:20jakąś jakiś promyk. nadziei jakieś,
- 34:24jakiś taki powiew optymizmu w dżumie z
- 34:2947 roku. Z wyroku [odchrząknięcie] bogów
- 34:33Syzyf musiał nieustannie toczyć pod górę
- 34:35głaz, który znalazwszy się na szczycie
- 34:39spadał siłą własnego ciężaru. Bogowie
- 34:42nie bez racji doszli do wniosku, że nie
- 34:44ma straszniejszej kary niż praca
- 34:46bezużyteczna i bez nadziei. Prawda? My
- 34:50wiemy to. Y, to jest taka metafora życia
- 34:54ludzkiego. Nie ma nic gorszego niż życie
- 34:57bezużyteczne i życie pozbawione nadziei.
- 35:02Czy możemy swojemu życiu nadać sens? Czy
- 35:05możemy znaleźć jakiś pożytek z życia?
- 35:08Czy możemy znaleźć nadzieję? Szukamy
- 35:11dalszego,
- 35:13dalszej części eseju Kami i znowu cytat.
- 35:17Nietrudno zrozumieć, że Syzyf jest
- 35:19bohaterem absurdalnym,
- 35:22tak przez swoje pasje, jak i udręki. Za
- 35:25pogardę dla bogów, nienawiść śmierci i
- 35:28umiłowanie życia zapłacił
- 35:31niewypowiedzianą męką. Całe istnienie
- 35:34skupione w wysiłku, którego nic nie
- 35:36skończy. Oto cena, jaką trzeba zapłacić
- 35:39za miłość tej ziemi. No i znowu pojawia
- 35:42się ta główna kategoria egzystencjalna.
- 35:45Absurdalność. Absurdalność życia. To my
- 35:48jesteśmy bohaterami absurdalnymi. To
- 35:50Rie, to taru, to Gron, to są ludzie
- 35:54absurdalni. Oni kochają życie,
- 35:59ale muszą za to zapłacić
- 36:03wysiłkiem, którego nic nie skończy.
- 36:09Jeśli wracam do mituwa, jeśli ten mit
- 36:12jest tragiczny, to dlatego, że bohater
- 36:14jest świadomy,
- 36:17bo też na czym polegałaby jego kara,
- 36:20jeśli przy każdym kroku podtrzymywałaby
- 36:22go nadzieja zwycięstwa.
- 36:25Współczesny robotnik poświęca wszystkie
- 36:27dni życia jednemu zadaniu i ten los
- 36:30niemniej jest absurdalny, ale nie jest
- 36:33tragiczny prócz tych rzadkich chwil,
- 36:35kiedy robotnik osiąga świadomość swojego
- 36:37losu. Bezsilny i zbuntowany Syzyw,
- 36:40proletariusz bogów, zna własny w całej
- 36:45pełni.
- 36:47o nim myśli, kiedy schodzi. Jasność
- 36:50widzenia, która powinna mu być udręką,
- 36:52to jednocześnie jego zwycięstwo. Nie ma
- 36:55takiego losu, którego nie przezwycięży
- 36:57pogard.
- 36:59Takie nasze życie, prawda, które polega
- 37:02na powtarzaniu czynności, na
- 37:05nieustającym powtarzaniu czynności
- 37:08i wreszcie śmierci.
- 37:11Ale czy nie ma tej nutki optymizmu w tym
- 37:16właśnie, co można określić
- 37:21mianem
- 37:24momentu
- 37:26światła, momentu jakiejś radości?
- 37:30Zostawiam Syzyfa. Pisze pod koniec kami.
- 37:34Zostawiam Syzyfa u stóp góry. Człowiek
- 37:37zawsze odnajdzie swój ciężar. Syzyw uczy
- 37:41go wierności wyższej,
- 37:44tej, która neguje bogów i podnosi
- 37:46kamienie. On także mówi, że wszystko
- 37:49jest dobre. Świat bez władcy nie wydaje
- 37:52mu się ani jałowy, ani przemijający.
- 37:55Każda z cząsteczek kamienia, każdy
- 37:58poblask minerałów w tej górze pełnej
- 38:00nocy sam w sobie tworzą świat. Aby
- 38:03wypełnić ludzkie serce, wystarczy walka
- 38:07prowadząca ku szczytom. Trzeba wyobrażać
- 38:10sobie Syzyfa szczęśliwym. Te są ostatnie
- 38:12słowa. Trzeba wyobrażać sobie Syzyfa
- 38:15szczęśliwym. Czyli rozumiemy, że trzeba
- 38:18być zaangażowanym,
- 38:22trzeba być czynnym wobec problemów
- 38:26moralnych, wobec zła, wobec śmierci,
- 38:30wobec tego, co dzieje się w naszej
- 38:34rzeczywistości.
- 38:36[parsknięcie]
- 38:37Wydaje mi się, że to jest dobry moment,
- 38:39żebyśmy skończyli nasze rozważania.
- 38:41Jeszcze łyk kawy
- 38:45i dziękuję wam bardzo za uwagę.
- 38:48Zapraszam na kolejne filmy. Cześć. Yeah.
About this transcript
This page contains the full transcript of Albert Camus "Dżuma" - opracowanie i omówienie lektury obowiązkowej (egzystencjalizm, parabola). by Ponury Polonista, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,831 words across 739 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.