Ai Là Người Đầu Tiên Đưa Ra Yêu Sách Với Đảo Phú Quốc? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Ngay lúc
3. 0:15chúng ta đang trò chuyện ở đây, trên các
4. 0:17diễn đàn [âm nhạc] và mạng xã hội tiếng
5. 0:18Khơ Me. Một bức thư viết tay từ năm 1856
6. 0:22vẫn đang được chia sẻ như một bằng chứng
7. 0:24thiêng liêng. Nó được trích dẫn để chứng
8. 0:26minh rằng vương quốc Campuchia chưa bao
9. 0:28giờ từ bỏ chủ quyền đối với hòn đảo mà
10. 0:31người Việt gọi là Phú Quốc và người
11. 0:33Khơme gọi là CO. Nhưng có một câu hỏi
12. 0:36hiếm khi được đặt ra một cách nghiêm túc
13. 0:39nếu đọc kỹ từng dòng. Chính lá thư đó
14. 0:42lại nói điều gần như ngược lại với những
15. 0:44gì người ta vẫn trích dẫn nó. Và còn một
16. 0:47câu chuyện khác, phổ biến không kém ở
17. 0:49phía người Việt cũng cần được xem lại.
18. 0:52Có đúng là vị vua viết lá thư này từng
19. 0:54chủ động đề nghị dâng hẳn hòn đảo cho
20. 0:57nước Pháp hay không? Đây là kỳ phát sóng
21. 0:59thứ hai trong loạt chương trình về 400
22. 1:01năm quan hệ Việt Nam và Campuchia quanh
23. 1:03vùng biển Tây Nam. Ở kỳ trước, chúng ta
24. 1:06đã theo chân mạc cửu khai phá Hà Tiên
25. 1:08dưới sự bảo trợ của triều đình Khơme rồi
26. 1:11thần phục Chúa Nguyễn, đặt nền móng cho
27. 1:14một tiến trình xác lập chủ quyền diễn ra
28. 1:16từ trước khi người Pháp đặt chân đến
29. 1:18vùng vịnh này. Hôm nay chúng ta lùi lại
30. 1:20đúng một thế kỷ rưỡi, đến thời điểm mà
31. 1:23tiến trình đó lần đầu tiên bị nhìn qua
32. 1:25lăng kính của một cường quốc bên ngoài,
33. 1:27thông qua một sứ mệnh ngoại giao đầy
34. 1:28trục chặc và một lá thư sẽ sống lâu hơn
35. 1:31cả đế chế đã tạo ra hoàn cảnh cho nó ra
36. 1:33đời. Chương trình Á Lục Ký không đứng về
37. 1:36phía nào trong câu chuyện này. Chúng tôi
38. 1:38chỉ đi theo những gì còn sót lại trong
39. 1:40văn hố, đối chiếu chúng với nhau và để
40. 1:43quý vị tự rút ra kết luận của riêng
41. 1:45mình. Trước khi đi vào chi tiết, có một
42. 1:47điều cần được nói rõ ngay từ đầu để
43. 1:50những khán giả chưa quen thuộc với chủ
44. 1:52đề này có thể theo dõi dễ dàng hơn. Về
45. 1:56mặt pháp lý và hành chính, Phú Quốc ngày
46. 1:58nay hoàn toàn thuộc chủ quyền Việt Nam,
47. 2:01không có tổ chức quốc tế hay chính phủ
48. 2:02nào, kể cả chính phủ Campuchia hiện tại
49. 2:05đưa ra tranh chấp chính thức về điều
50. 2:07này. Nhưng trong ký ức và tâm lý của một
51. 2:09bộ phận người Khơme, đặc biệt là trong
52. 2:12các phong trào chính trị đối lập và cộng
53. 2:14đồng người Khơme hải ngoại, hòn đảo này
54. 2:17vẫn được nhắc đến như một phần lãnh thổ
55. 2:19đã mất. Một vết thương lịch sử chưa khép
56. 2:21lại trong nhận thức. Dù đã khép lại về
57. 2:24mặt pháp lý từ rất lâu, khoảng cách giữa
58. 2:27hai điều này, giữa một chủ quyền đã được
59. 2:29xác lập rõ ràng và một ký ức vẫn còn
60. 2:32giai dằng, chính là điều mà loạt chương
61. 2:34trình này muốn tìm hiểu. Và trong toàn
62. 2:36bộ những tài liệu được viện dẫn để nuôi
63. 2:38dưỡng ký ức đó, không có văn bản nào
64. 2:40được nhắc đến nhiều hơn một lá thư viết
65. 2:42tay từ năm 1856.
66. 2:44Đây chính là lá thư chúng ta sẽ theo dõi
67. 2:47trong suốt chương trình hôm nay. từ
68. 2:49nguồn gốc ra đời của nó cho đến hành
69. 2:51trình 170 năm sau đó khi nó được đọc lại
70. 2:54theo một cách rất khác với ý nghĩa ban
71. 2:56đầu.
72. 2:58[âm nhạc]
73. 3:01Để hiểu vì sao một vị vua phải cầu cứu
74. 3:04một hoàng đế xa xôi ở châu Âu, trước hết
75. 3:07chúng ta cần hiểu vị trí của ông giữa
76. 3:08hai gọng kìm. Vua An Duông lên ngôi giữa
77. 3:11một trong những giai đoạn khó khăn nhất
78. 3:13của lịch sử Campuchia. Thập niên 1830
79. 3:17dưới thời hoàng đế minh mạng vùng đất
80. 3:19Khơme từng bị sáp nhập và tổ chức lại
81. 3:22thành một đơn vị hành chính trực thuộc
82. 3:24triều Nguyễn. Chính sách cai trị trực
83. 3:26tiếp đó gây ra bất mãn sâu sắc và khi
84. 3:28xêm la đưa quân can thiệp để giành lại
85. 3:30ảnh hưởng, một cuộc chiến tranh tiêu hao
86. 3:32kéo dài gần một thập niên đã nổ ra giữa
87. 3:35Xiêm La và Đại Nam trên chính lãnh thổ
88. 3:37Campuchia. Cuộc chiến làm kiệt quệ cả ba
89. 3:39bên và đến năm 1845,
90. 3:43một thỏa hiệp được thiết lập nhưng đó là
91. 3:46một thỏa hiệp cay đắng đối với
92. 3:47Campuchia. Vương quốc này chính thức trở
93. 3:50thành một nước triều cống cả hai phía.
94. 3:52Vừa cho Xiêm La ở phía tây, vừa cho Đại
95. 3:55Nam ở phía đông. Các nhà sử học gọi tình
96. 3:57trạng này là Chư Hầu Kép và An Dung là
97. 4:00vị vua đầu tiên cai trị trọn vẹn dưới
98. 4:02cái bóng của nó. Điều đáng chú ý là An
99. 4:05Duông không phải một vị vua bất động.
100. 4:07chỉ biết than thở. Xử gia David Chanler,
101. 4:11tác giả cuốn sách được xem là tài liệu
102. 4:13tham khảo tiêu chuẩn về lịch sử
103. 4:14Campuchia, ghi nhận rằng An Du đã tiến
104. 4:17hành nhiều cải cách nội trị đáng kể
105. 4:19trong hoàn cảnh eo hẹp của mình. Ông ban
106. 4:21hành bộ luật hôn nhân mới, bảo trợ việc
107. 4:23sao chép kinh Phật và được coi là một
108. 4:25nhà thơ có học vấn uyên bác theo chuẩn
109. 4:27mực đương thời. Nói cách khác, đây không
110. 4:30phải một triều đình đã sụp đổ hoàn toàn
111. 4:32mà là một triều đình đang cố gắng giữ
112. 4:34lấy bản sắc trong một không gian sinh
113. 4:35tồn ngày càng thu hẹp. Còn vùng đất mà
114. 4:38câu chuyện hôm nay xoay quanh Phú Quốc
115. 4:41vào giữa thế kỷ 19 đang ở đâu trong bức
116. 4:43tranh đó. Theo tiến trình mà chúng ta đã
117. 4:45tìm hiểu ở kỳ trước, khu vực Hà Tiên và
118. 4:48các đảo lân cận đã được sáp nhập vào
119. 4:50lãnh thổ của các chú Nguyễn từ đầu thế
120. 4:53kỷ 18 qua công lao khai phá của Mạc Cửu.
121. 4:57Đến thời An Duông, Phú Quốc là một phần
122. 4:59của tỉnh Hà Tiên, một trong sáu tỉnh Nam
123. 5:02Kỳ mà Triều Nguyễn đã thiết lập bộ máy
124. 5:04hành chính từ thời Minh Mạng. Không có
125. 5:06một viên quan khơ me nào, không có một
126. 5:08đồn lũy nào của triều đình ao đông hiện
127. 5:11diện trên hòn đảo này. Có một điều đáng
128. 5:13để chúng ta dừng lại suy ngẫm ở đây. Các
129. 5:15nhà nghiên cứu về khu vực Đông Nam Á
130. 5:17thường chỉ ra rằng các vương triều như
131. 5:19Campuchia thời kỳ tiền hiện đại vận hành
132. 5:22theo một mô hình quyền lực gọi là
133. 5:24Mandala. Trong đó lãnh thổ được hình
134. 5:26dung như phạm vi ảnh hưởng lan tỏa từ
135. 5:28trung tâm gắn với lòng trung thành của
136. 5:31con người chứ không phải một đường biên
137. 5:33giới cố định trên bản đồ. Trong khi đó,
138. 5:36thế giới ngoại giao mà An Dung sắp bước
139. 5:38vào, thế giới của các hoàng đế châu Âu
140. 5:40và những bản hiệp ước lại vận hành theo
141. 5:42khái niệm chủ quyền lãnh thổ với đường
142. 5:44biên giành mạch, va chạm giữa hai hệ tư
143. 5:47duy này. Một bên là ký ức về phạm vi ảnh
144. 5:50hưởng, một bên là đòi hỏi về đường biên
145. 5:52cụ thể, chính là nguồn gốc sâu xa của
146. 5:54phần lớn những hiểu lầm mà chúng ta sẽ
147. 5:57gặp trong chương trình hôm nay. Chính sự
148. 5:59chênh lệch giữa danh nghĩa lịch sử và
149. 6:01thực tế cai trị đó sẽ trở thành trung
150. 6:03tâm của câu chuyện chúng ta sắp kể và nó
151. 6:06gắn liền với một hình ảnh mà quý vị nên
152. 6:08ghi nhớ trong suốt chương trình hôm nay.
153. 6:10Hình ảnh của một lá thư giống như một
154. 6:12cây boomerang. Nó được phóng đi với mục
155. 6:15đích đòi lại đất đai. Nhưng 170 năm sau,
156. 6:19khi quay trở lại, nó lại đập trúng chính
157. 6:22lập luận mà người ta dùng nó để bảo vệ.
158. 6:25[âm nhạc]
159. 6:32>> [âm nhạc]
160. 6:36>> Câu chuyện của chiếc Boomerang này bắt
161. 6:38đầu không phải vào năm 1856
162. 6:42mà sớm hơn 3 năm. Năm 1853.
163. 6:46Thông qua trung gian của giám mộc Shin
164. 6:48Clud M, người đứng đầu giáo phận Công
165. 6:50giáo tại Campuchia, vua An Dung bí mật
166. 6:53gửi thư và [âm nhạc] một số cống phẩm
167. 6:55đến lãnh sự Pháp tại Singapore. Nội dung
168. 6:57chính của lá thư này theo các hồ sơ còn
169. 6:59được lưu giữ là mong muốn thiết lập quan
170. 7:02hệ với nước Pháp và tìm kiếm sự ủng hộ
171. 7:04để đòi lại những vùng đất đã mất ở đây.
172. 7:07Chúng tôi cần dừng lại để làm rõ một
173. 7:09điểm thường bị hiểu sai, kể cả trong
174. 7:11nhiều bài viết phân tích được lưu hành
175. 7:13khá rộng rãi bằng tiếng Việt. Một cách
176. 7:16hiểu phổ biến cho rằng chính trong lá
177. 7:18thư năm 1853
178. 7:20này, An Du đã chủ động đề nghị nhượng
179. 7:23đứt đảo Phú Quốc cho Pháp để đổi lấy một
180. 7:26liên minh quân sự. Nhưng theo nghiên cứu
181. 7:28của nhà sự học Bruce Lockhard, giảng dạy
182. 7:31lịch sử Đông Nam Á tại Đại học Quốc gia
183. 7:33Singapore công bố trên một tạp chí học
184. 7:35thuật của Hội Hoàng gia Á Châu năm 2023
185. 7:39dựa trên đối chiếu trực tiếp các văn khố
186. 7:42ngoại giao Pháp không có hồ sơ nào
187. 7:44[âm nhạc] cho thấy lá thư năm 1850
188. 7:48ba chứa một đề nghị nhượng đảo như vậy.
189. 7:51Nội dung của nó là một lời cầu xin bảo
190. 7:53hộ không phải một món quà lãnh thổ. Ý
191. 7:56tưởng nhượng Phú Quốc như chúng ta sẽ
192. 7:58thấy ngay sau đây đến từ một hướng hoàn
193. 8:01toàn khác. Số cống phẩm và bức thư năm
194. 8:041853
195. 8:06được lãnh sự Pháp chuyển về cảng Tulon ở
196. 8:08miền Nam nước Pháp. Nhưng bộ máy quan
197. 8:11liêu của chính quyền hoàng đế Napoleon
198. 8:13đệ tam khi đó coi nhẹ vấn đề này. Không
199. 8:15có bất kỳ phản hồi nào được gửi trở lại
200. 8:18suốt 3 năm sau đó. Triều đình Âu Đông
201. 8:20sống trong tâm trạng vừa hy vọng vừa lo
202. 8:23sợ. Hy vọng vào một sự đáp lại từ Paris.
203. 8:26và lo sợ rằng phía Simla sẽ phát hiện ra
204. 8:28việc họ đã âm thầm liên lạc với một
205. 8:30cường quốc khác mà không xin phép. Nhưng
206. 8:32hãy tạm gác lá thư năm 1853
207. 8:35này lại vì một điều còn phức tạp hơn
208. 8:38nhiều, đang chuẩn bị tiến đến bờ biển
209. 8:40Campos. [âm nhạc]
210. 8:46Tháng 10 năm 1855,
211. 8:48sau khi chứng kiến vương quốc, anh đạt
212. 8:50được những lợi ích thương mại đáng kể
213. 8:52tại Siê La qua hiệp ước Boring. Hoàng đế
214. 8:54Napoleon đệ tam quyết định không thể
215. 8:56đứng ngoài cuộc đua ảnh hưởng tại vùng
216. 8:58viễn đông. Ông bổ nhiệm Charles D Montey
217. 9:02khi đó đang là lãnh sự Pháp tại Thượng
218. 9:04Hải làm đặc [âm nhạc] phái viên toàn
219. 9:05quyền với nhiệm vụ ký kết các hiệp ước
220. 9:08thương mại với Xiêm La Campuchia và Đại
221. 9:10Nam. Hành trình của Montney nếu nhìn một
222. 9:13cách khách quan giống một chuỗi trục
223. 9:15trặc hơn là một sứ mệnh được chuẩn bị kỹ
224. 9:17lưỡng. Ông rời Paris cùng gia đình bao
225. 9:20gồm vợ, mẹ vợ và các con gái và bị mắc
226. 9:24kẹt tại Ai Cập suốt 3 tháng vì không tìm
227. 9:27được tàu chuyển tiếp. Một sứ mệnh ngoại
228. 9:29giao mang tính quyết định đối với vận
229. 9:31mệnh của cả một khu vực lại khởi đầu
230. 9:33bằng một chuyến du hành gia đình bị trì
231. 9:35hoãn liên tục. Cần nói thêm một điều để
232. 9:38tránh đơn giản hóa động cơ của nước
233. 9:40Pháp. Trong toàn bộ câu chuyện này, bản
234. 9:42thân chính quyền Napoleon đệ tam không
235. 9:45chỉ riêng Montney cũng đang tìm kiếm một
236. 9:48điểm neo đậu chiến lược ở vùng vịnh Thái
237. 9:49Lan, một trạm tiếp than cho hải quân để
238. 9:53cạnh tranh với sự hiện diện ngày càng
239. 9:55lớn của người Anh trong khu vực. Nói
240. 9:57cách khác, khi câu chuyện về đảo Phú
241. 9:59Quốc xuất hiện sau đó, nó không chỉ là
242. 10:01kết quả của một âm mưu đến từ bên ngoài
243. 10:04mà còn gặp đúng vào một tham vọng thực
244. 10:06dân có sẵn từ phía Pháp tháng năm 18.
245. 10:10156 Montigney ký thành công hiệp ước
246. 10:14thương mại với Xiêm La tại Bangkok.
247. 10:16Nhưng trong lúc hưng phấn với thành công
248. 10:18này, ông đã mắc một sai lầm nghiêm trọng
249. 10:20về mặt ngoại giao. Ông tiết lộ với vua
250. 10:23Mông Cút của Xiêm La về kế hoạch sắp tới
251. 10:24của mình tại Campuchia mà không nhận ra
252. 10:27rằng Xiêm La vẫn coi Campuchia là một
253. 10:29nước chư hầu và sẽ theo dõi sát mọi động
254. 10:32thái liên quan. Chính tại đây, hai luồng
255. 10:34động cơ, một từ phía Xiêm La và một từ
256. 10:36phía Pháp đã gặp nhau theo một cách gây
257. 10:39ra hậu quả lớn cho Campuchia. Theo phân
258. 10:42tích của Lockhard, các đại thần Xiêm La
259. 10:45nhìn thấy một cơ hội. Họ gợi ý với
260. 10:47Montney rằng nước Pháp nên đòi hòn đảo
261. 10:49Crown, tức Phú Quốc khi đó đang nằm dưới
262. 10:51sự kiểm soát của Đại Nam. Với Siê La,
263. 10:54đây là một nước cờ gần như không mất gì.
264. 10:57Họ không sở hữu hòn đảo này nên việc
265. 10:59nhường nó cho Pháp không tổn hại đến
266. 11:02lãnh thổ xiêm. Nhưng nếu hải quân Pháp
267. 11:04hiện diện tại đó, nó sẽ tạo thành một
268. 11:06vùng đệm che chắn sườn phía đông của
269. 11:08Xiêm La trước sự bành trướng của Đại Nam
270. 11:10trên biển. Và vì bản thân Montigney cũng
271. 11:13đang tìm một chỗ nêu đậu chiến lược cho
272. 11:15Pháp, lời gợi ý này rơi đúng vào mảnh
273. 11:17đất đã sẵn có tham vọng. Đây là một kiểu
274. 11:19vận dụng ngoại giao mà giới nghiên cứu
275. 11:22quan hệ quốc tế đôi khi gọi là mượn giao
276. 11:25của người khác để đạt mục tiêu của mình.
277. 11:27Nhường thứ không thuộc về mình nhằm đẩy
278. 11:29toàn bộ rủi ro va chạm sang phía những
279. 11:32kẻ khác. Đầu tháng 10 năm 1856,
280. 11:35tàu Pháp cập bến Campos nhưng mạng lưới
281. 11:37thông tin của Siê La đã đi trước một
282. 11:39bước. Các quan chức Siêm Lao thư của vua
283. 11:43Môngc hỏa tốc đến kinh đô AOM cho Angum
284. 11:46biết rằng Siê La đã nắm được toàn bộ
285. 11:48việc ông từng liên lạc bí mật với Pháp
286. 11:51từ năm 1853
287. 11:53theo một số ghi chép của những người
288. 11:54châu Âu có mặt trong đoàn tùy tùng lúc
289. 11:56bấy giờ. Khung cảnh tiếp nhận bức thư
290. 11:59này tại triều đình Âu Đông Mang đầy tính
291. 12:00răn đe quá lo sợ trước nguy cơ bị xiêm
292. 12:03la trừng phạt. An Dung đã hủy chuyến đi
293. 12:06xuống Camp để diện kiến Montney vào food
294. 12:09chó viện lý do sức khỏe. Trước khi đi
295. 12:12tiếp có một điều công bằng cần được nói
296. 12:14rõ. Đứng từ vị trí của An Dung lúc này.
297. 12:17Đây không phải là sự hèn nhát mà là kỹ
298. 12:20năng sinh tồn của một quốc gia yếu nhất
299. 12:22trong bàn cờ ba bên. Một người vừa mất
300. 12:24mẹ và cháu gái vào cảnh lưu đầy đang cai
301. 12:27trị một vương quốc bị hai láng giềng
302. 12:30cùng lúc đòi triều cống khó có thể hành
303. 12:32động khác đi nhiều so với những gì An
304. 12:34Dung đã làm. Sự vắng mặt này khiến
305. 12:37Montny cảm thấy bị xúc phạm nặng nề. Và
306. 12:40đây chính là thời điểm mấu chốt của toàn
307. 12:42bộ câu chuyện, thời điểm mà cách hiểu
308. 12:44phổ biến về việc Campuchia dâng đảo cần
309. 12:46được xem lại một cách cẩn trọng. Theo hồ
310. 12:48sơ mà Lockhard đối chiếu trực tiếp từ
311. 12:51văn khố Pháp, chính Montechney không
312. 12:53phải Ang là người đã soạn ra điều khoản
313. 12:56đòi cắt nhượng đảo Cổ Trown, đưa vào một
314. 12:59phụ lục đính kèm bản dự thảo hiệp ước.
315. 13:01Nói cách khác, người đưa ra yêu sách đối
316. 13:04với hòn đảo không phải là vị vua Khơ
317. 13:06Mme, đó là chính viên đặc phái viên của
318. 13:09hoàng đế Pháp. Dưới sự thúc đẩy từ phía
319. 13:11Xiêm La và tham vọng riêng của chính
320. 13:13nước Pháp, đối diện với một văn kiện đòi
321. 13:16cắt nhượng lãnh thổ mà bản thân ông
322. 13:18không hề đề nghị, cộng thêm nỗi lo sợ bị
323. 13:20Xiêm La trừng phạt, vua Anzung đã từ
324. 13:23chối ký cả bản hiệp ước lẫn phụ lục đó.
325. 13:26Montigney rời Campod trong tức giận vào
326. 13:28cuối tháng [âm nhạc] 10 năm 1856,
327. 13:31mang theo một sứ mệnh gần như thất
328. 13:33[âm nhạc] bại toàn diện và tốn kém đối
329. 13:35với triều đình Paris. Một thất bại như
330. 13:37vậy, nếu bị nhìn nhận là do chính ông
331. 13:40điều hành yếu kém, hoàn toàn có thể đe
332. 13:42dọa đến sự nghiệp ngoại giao của Montne.
333. 13:45Có lẽ chính vì vậy, thay vì báo cáo
334. 13:47trung thực về sự từ chối này, các công
335. 13:49hàm của Montney gửi về Paris lại đổ vấy
336. 13:53trách nhiệm sang phía khác, cho rằng
337. 13:55chính giám mục Mich đã từng nói với ông
338. 13:58rằng An Duông rất muốn nhượng hòn đảo
339. 14:01này cho Pháp. Giám mục sau đó đã kịch
340. 14:04liệt phủ nhận việc mình từng nói ra điều
341. 14:06đó. Một chi tiết đáng chú ý mà Lock nêu
342. 14:09trong nghiên cứu của mình là bản phụ lục
343. 14:11đòi cắt nhượng đảo vốn xuất hiện trong
344. 14:13một số ghi chép đương thời, dường như đã
345. 14:16bị rút khỏi bản sao chính thức được lưu
346. 14:18trong văn khố của chính phủ Pháp. Một
347. 14:20văn kiện từng tồn tại nhưng lại biến mất
348. 14:23khỏi chính nơi lẽ ra phải lưu giữ nó từ
349. 14:25chuỗi sự kiện này. Có thể rút ra một
350. 14:28điều khác hẳn với câu chuyện vẫn được kể
351. 14:31lại suốt hơn một thế kỷ qua. Người đòi
352. 14:33hòn đảo không phải là vị vua Campuchia.
353. 14:36Người từ chối mới chính là ông.
354. 14:43Sau khi Montney rời đi, An Du hiểu rằng
355. 14:46một báo cáo bất lợi gửi về Paris có thể
356. 14:48đặt vương quốc của ông vào tình thế nguy
357. 14:50hiểm. Ông quyết định vượt qua vị đặc
358. 14:52phái viên đang giận dữ, viết thẳng một
359. 14:54lá thư, gửi trực tiếp cho hoàng đế
360. 14:57Napoleon đệ tam. Lá thư này được đóng ấn
361. 15:00hoàng gia tại Audo Đông vào một thời
362. 15:01điểm mà lịch Khơme ghi lại tương ứng với
363. 15:04ngày 25 tháng 10 năm 1856
364. 15:07theo dương lịch. Đây chính là văn bản mà
365. 15:10chúng ta nhắc đến từ đầu chương trình.
366. 15:12Văn bản đang được lưu truyền như một
367. 15:13thán tích trên không gian mạng Khơme
368. 15:15ngày nay. Nội dung của lá thư liệt kê
369. 15:17một loạt vùng đất, trong đó có Phú Quốc
370. 15:20mà An Dung cho rằng đã rơi vào tay Đại
371. 15:23Nam và khẩn cầu hoàng đế Pháp đừng chấp
372. 15:25nhận những vùng đất này nếu triều đình
373. 15:27Huế có ý định đem dâng chúng cho Pháp
374. 15:30trong tương lai. Theo bản dịch được lưu
375. 15:31trong văn khố và công bố chính thức,
376. 15:34nguyên văn có đoạn An Dung viết rằng nếu
377. 15:36người An Nam có dâng những tỉnh này cho
378. 15:38Pháp, ông cầu xin đừng chấp nhận vì
379. 15:40chúng thuộc về Campuchia. Đây chính là
380. 15:42câu văn được trích dẫn nhiều nhất trong
381. 15:44các [âm nhạc] phong trào vận động hiện
382. 15:45đại. Nhưng hãy dừng lại một nhịp để nhìn
383. 15:48vào chính logic của câu văn này. Một
384. 15:51người cai trị vẫn còn quyền kiểm soát
385. 15:53trên thực địa, sẽ không cần cầu xin một
386. 15:55bên thứ ba, đừng nhận đất của mình từ
387. 15:58tay kẻ khác. Người ta chỉ van xin điều
388. 16:01đó khi đã hoàn toàn mất quyền kiểm soát.
389. 16:04Theo [âm nhạc] phân tích của nhà nghiên
390. 16:05cứu Jeff Matrick đăng trên tạp chí The
391. 16:08Diplomat năm 2014, chính bằng việc viết
392. 16:11ra những dòng chữ khẩn thiết này, An Du
393. 16:13đã để lại một văn bản tự xác nhận rằng
394. 16:15triều đình Khơme không còn quản lý Phú
395. 16:18Quốc vào thời điểm đó. Đây là khoảnh
396. 16:20khắc chiếc Boomerang quay đầu. Nó được
397. 16:23phóng đi để đòi lại đất nhưng 170 năm
398. 16:26sau chính nó lại trở thành bằng chứng
399. 16:28cho điều ngược lại. Để hình dung rõ hơn
400. 16:30khoảng cách giữa lời văn ngoại giao và
401. 16:32thực tế trên mặt đất, hãy thử [âm nhạc]
402. 16:34đặt hai hình ảnh cạnh nhau. Trong lúc lá
403. 16:36thư đang trên đường từ đến Singapore rồi
404. 16:40tới Paris. Ở phía bên kia, bộ máy hành
405. 16:43chính của triều Nguyễn tại Phú Quốc vẫn
406. 16:45đang vận hành như mọi ngày bình thường
407. 16:47khác. Các quang lại tỉnh Hà Tiên tiếp
408. 16:49tục thu thuế những thuyền buôn [âm nhạc]
409. 16:51qua lại vùng biển này, duy trì các đợt
410. 16:53tuần tra, chống nạn cướp biển vốn khá
411. 16:56phổ biến trong viện Thái [âm nhạc] Lan
412. 16:57thời kỳ đó và quản lý hòn đảo như một
413. 17:00phần không tách rời của địa giới hành
414. 17:02chính tỉnh Hà Tin. Trong khi ở Ao Đông,
415. 17:05người ta phải dùng đến những lời lẽ
416. 17:07tuyệt vọng trong một lá thư gửi đến tận
417. 17:10châu Âu thì tại Phú Quốc, bộ máy của
418. 17:13triều Nguyễn không cần đến một lời tuyên
419. 17:14bố nào cả. Họ thể hiện quyền cai quản
420. 17:17bằng thứ ngôn ngữ thực dụng nhất của một
421. 17:18nhà nước đang vận hành bình thường.
422. 17:21Những tờ biên lai thuế và những chuyến
423. 17:23tuần tra hàng ngày chính sự nhạt nhẽo
424. 17:25đều đặng đó mới là bằng chứng đáng tin
425. 17:28hơn cả những dòng chữ đầy tuyệt vọng
426. 17:30trong một lá thư ngoại giao. Còn ở
427. 17:32Paris, lá thư của An Duông rơi vào yên
428. 17:36lặng, giống hệt số phận của cống phẩm.
429. 17:39Năm 1853,
430. 17:41chính quyền Napoleon đệ tàm khi đó đang
431. 17:44dồn sức cho cuộc chiến tranh crime tại
432. 17:46Châu Âu và đang xử lý một loạt vấn đề
433. 17:49phức tạp liên quan đến Trung Hoa, hồ sơ
434. 17:52Campuchia bị xếp xuống hàng thứ yếu. Vua
435. 17:55An Dung qua đời năm 1860
436. 17:58chưa từng một lần nhìn thấy một chiến
437. 18:00hạm pháp nào tiến vào vùng biển vì lá
438. 18:02thư của mình. Nhưng lá thư ấy như chúng
439. 18:05ta sẽ thấy ngay sau đây, chưa hề chết.
440. 18:07Nó chỉ đang ở trong một giấc ngủ dài.
441. 18:11[âm nhạc]
442. 18:14Câu hỏi đặt ra là nếu đây chỉ là một lá
443. 18:17thư thất bại, không được hồi âm, vì sao
444. 18:20nó lại có sức sống lâu đến vậy? Câu trả
445. 18:23lời nằm ở chính cách câu chuyện bị kể
446. 18:25lại sau đó. Báo cáo của Montney gửi về
447. 18:28Paris dù không trung thực về việc ai mới
448. 18:30là người đòi hòn đảo đã được một số tài
449. 18:32liệu và ghi chép của giới thực dân Pháp
450. 18:34cuối [âm nhạc] thế kỷ 19 tiếp nhận và
451. 18:36lặp lại, dần dần biến hình ảnh một vị
452. 18:38vua từ chối thành hình ảnh một vị vua
453. 18:41chủ động dâng tặng. Đây cũng là lý do
454. 18:43khiến ngay cả trong không gian tiếng
455. 18:45Việt hiện nay. Một số bài phân tích vẫn
456. 18:47lặp lại cách hiểu rằng An Dung từng đề
457. 18:49nghị nhượng đảo dù các hồ sơ lưu trữ gần
458. 18:52đây như nghiên cứu của Lohard cho thấy
459. 18:55điều ngược lại. Một lời giải trình mang
460. 18:57tính chạy tội của một nhà [âm nhạc]
461. 18:59ngoại giao thất bại đã sống lâu hơn cả
462. 19:01đế chế mà ông ta từng phụng sự. Sau lá
463. 19:04thư năm 1856,
464. 19:06gần 93 năm trôi qua trong yên lặng gần
465. 19:09như tuyệt đối từ phía triều đình
466. 19:10Campuchia. Không có một hành động ngoại
467. 19:12giao hay quân sự đáng kể nào được ghi
468. 19:15nhận. Nhằm đòi lại Phú Quốc trong suốt
469. 19:17giai đoạn này. Lá thư chỉ thực sự sống
470. 19:19lại vào năm 1949
471. 19:22khi chính phủ Pháp tiến hành các bước
472. 19:24pháp lý để trao trả vùng đất Nam Kỳ cho
473. 19:27quốc gia Việt Nam dưới quyền quốc trưởng
474. 19:28bảo đại. Phái đoàn Campuchia tại Hội
475. 19:31đồng Liên hiệp Pháp do công chúa Ping
476. 19:34Peng Yantor dẫn đầu đã phản đối quyết
477. 19:37định này. Theo tường thuật của tờ báo
478. 19:38Pháp Lơ Mông xuất bản ngày 13 tháng năm
479. 19:421949.
480. 19:44Trong bản tuyên [âm nhạc] bố của mình,
481. 19:45công chúa Yukthor đã trích lại chính
482. 19:47những đoạn văn trong lá thư của vua An
483. 19:49Dung gửi hoàng đế Napoleon đệ tam gần
484. 19:53một thế kỷ trước đó. Hội đồng Liên hiệp
485. 19:54Pháp khi đó đưa ra ý kiến không tán
486. 19:57thành việc chuyển giao, nhưng quyết định
487. 19:59cuối cùng vẫn được Quốc hội Pháp thông
488. 20:01qua theo một tiến trình pháp lý riêng và
489. 20:04Nam Kỳ chính thức trở về với Việt Nam.
490. 20:06Chính khoảnh khắc năm 1949 này đã đóng
491. 20:09đinh lá thư năm 1856
492. 20:12vào tâm thức của nhiều thế hệ trí thức
493. 20:14Khơme sau đó biến nó từ một văn bản
494. 20:17ngoại giao thất bại thành một biểu tượng
495. 20:19chính trị. Và đây là lúc chúng ta cần
496. 20:22nhắc đến một chi tiết ít được để ý. Cho
497. 20:24đến nay chưa có bất kỳ công trình nghiên
498. 20:26cứu nào công bố được bản gốc tiếng khơme
499. 20:28của lá thư này. Toàn bộ những gì đang
500. 20:31được lưu truyền từ bài tuyên bố của công
501. 20:33chúa Yukantor năm 1949
502. 20:37cho đến hàng nghìn lượt chia sẻ trên
503. 20:39mạng xã hội ngày nay đều dựa trên một
504. 20:42bản dịch tiếng Pháp được thực hiện bởi
505. 20:44chính những giáo sĩ và viên chức Pháp có
506. 20:46liên quan trực tiếp đến toàn bộ diễn
507. 20:48biến ngoại giao mà chúng ta vừa kể. Nói
508. 20:51cách khác, một biểu tượng vốn được dùng
509. 20:52để khẳng định bản sắc dân tộc lại đang
510. 20:55đứng vững trên chính ngôn ngữ và cách
511. 20:57diễn giải của những người từng có phần
512. 20:59trong việc định hình câu chuyện đó theo
513. 21:01hướng có lợi cho họ. Đây không chỉ là
514. 21:03một khoảng chống dữ liệu mà còn là một
515. 21:06trong những nghịch lý sâu sắc của cách
516. 21:07ký ức thuộc địa được viết lại và truyền
517. 21:09lại qua nhiều thế hệ. Một nghịch lý mà
518. 21:12rất ít người nhắc đến khi trích dẫn lá
519. 21:13thư này. Ngày nay, lá thư tiếp tục xuất
520. 21:17hiện trên các diễn đàn và block tiếng
521. 21:18khơme được coi là bằng chứng cho một yêu
522. 21:21sách chưa từng bị từ bỏ. Chúng tôi không
523. 21:24có căn cứ để khẳng định mức độ phổ biến
524. 21:25của niềm tin này trong toàn bộ xã hội
525. 21:27Campuchia vì chưa có khảo sát định lượng
526. 21:30độc lập nào đo lường điều đó. Điều có
527. 21:33thể khẳng định dựa trên chính hồ sơ lưu
528. 21:35chữ là nội dung của lá thư. Khi đọc đầy
529. 21:38đủ và trong đúng bối cảnh của nó, kể một
530. 21:41câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với
531. 21:43cách nó vẫn được trích dẫn.
532. 21:46[âm nhạc]
533. 21:49Câu chuyện của lá thư năm 1856
534. 21:52để lại một câu hỏi đáng suy ngẫm hơn là
535. 21:54một câu trả lời đơn giản. Nếu ngay cả
536. 21:56một lá thư cầu xin được viết ra trong
537. 21:59tuyệt vọng cũng có thể bị đọc ngược lại
538. 22:02thành một lời tuyên bố. Chủ quyền 170
539. 22:05năm sau thì những gì sẽ xảy ra với những
540. 22:08đường ranh giới hành chính do chính
541. 22:10quyền thực dân vẽ ra. Sau đó, những
542. 22:12đường ranh giới mà bản thân người vẽ ra,
543. 22:14chúng cũng chưa từng có ý định xác lập
544. 22:16chủ quyền. Đó sẽ là câu chuyện của kỳ
545. 22:18phát sóng tiếp theo. Khi một viên toàn
546. 22:20quyền pháp kẻ một đường thẳng trên vịnh
547. 22:22Thái Lan và đường thẳng đó giống như lá
548. 22:25thư mà chúng ta vừa tìm hiểu sẽ có một
549. 22:27đời sống hoàn toàn khác với ý định ban
550. 22:29đầu của người tạo ra nó. Hẹn gặp lại quý
551. 22:32vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp
552. 22:34theo của Á Lục Ký.
553. 22:38[âm nhạc]