Ai Làm Nốt Thủy Điện Hòa Bình Khi Liên Xô Biến Mất Giữa Chừng? — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Trong sân nhà truyền thống của nhà máy
3. 0:11thủy điện Hòa Bình, bên bờ sông Đà có
4. 0:14một khối bê tông lặng lẽ đứng đó. Trên
5. 0:16mặt nó gắn một tấm biển. Chữ Việt và chữ
6. 0:19Nga đặt song song, ghi rằng bên trong là
7. 0:23bức thư của những người xây dựng công
8. 0:24trình. Gửi thế hệ mai sau và thư sẽ được
9. 0:28mở vào ngày 1 tháng 1 năm 200. Năm 1983,
10. 0:34bốn người được chọn lên, mỗi người cầm
11. 0:37một chiếc tuốc nơ vít, bắt chặt một con
12. 0:39vít giữ tấm biển. Chỉ vài ngày sau, có
13. 0:42ai đó lấy mất một con, người ta đành hàn
14. 0:45chết tấm biển lại. Trong số những người
15. 0:48góp lời cho lá thư ấy, [âm nhạc] có
16. 0:50người của một đất nước sẽ không còn trên
17. 0:52bản đồ khi con đập họ cùng xây hoàn
18. 0:54thành.
19. 0:55Vậy mà gần 40 năm sau người ta lại khoan
20. 0:58vào chính quả núi ấy để nối dài nó thêm.
21. 1:01Họ đã viết gì cho những người chưa ra
22. 1:03đời? Vì sao lại hẹn xa đến thế tới tận
23. 1:07hơn một thế kỷ sau? Và chuyện gì xảy ra
24. 1:10với một công trình khi người bạn đã cùng
25. 1:12đặt viên đá đầu tiên [âm nhạc] không còn
26. 1:14để thấy ngày nó xong. Xin chào quý vị và
27. 1:16các bạn. Chào mừng đến với chương trình
28. 1:17Á Lục Ký. Mỗi mùa mưa người Hà Nội lại
29. 1:21nghe một bản tin quen thuộc. Hồ thủy
30. 1:23điện Hòa Bình mở cửa xả đáy. Ít ai nghĩ
31. 1:27rằng cái hồ ấy đang đứng chắn giữa thành
32. 1:29phố và những con lũ từ núi đổ về. Nhà
33. 1:32máy nằm cách Hà Nội, chừng 80 cây số về
34. 1:35phía tây, chắn ngang sông Đà, một trong
35. 1:38những phụ lưu lớn nhất của sông Hồng.
36. 1:40Việt Nam xây nó trong 15 năm với sự giúp
37. 1:43đỡ của Liên Xô, liên bang các nước Cộng
38. 1:46hòa lấy nước Nga làm trung tâm. Rồi sau
39. 1:48khi Liên Xô tan rã giữa chừng với sự
40. 1:51giúp đỡ của liên bang Nga khi hoàn thành
41. 1:55riêng nhà máy này chiếm hơn 4/10 công
42. 1:57suất đặt của cả nước. Những tập trước
43. 2:00chúng tôi kể về mỏ bạch hổ và liên doanh
44. 2:03dầu khí Việt Xô và về Chu Lai cái tên
45. 2:06một vị tướng Mỹ để lại. Ở Hòa Bình, dấu
46. 2:09vết của Liên Xô lớn hơn nhiều nhưng thứ
47. 2:11ám ảnh nhất lại nhỏ nhất. Một lá thư vẫn
48. 2:14còn niêm phong. Câu chuyện hôm nay là
49. 2:16chuyện về những lời hẹn được gửi đi xa
50. 2:18hơn một đời người. Một câu trả lời trên
51. 2:20vùng lụt, một lá thư niêm phong trong bê
52. 2:22tông và một con đập vẫn chạy rồi còn
53. 2:25được nối dài khi nước từng giúp đặt viên
54. 2:28đá đầu tiên [âm nhạc] đã không còn.
55. 2:34Câu chuyện bắt đầu từ mùa hè năm 1971.
56. 2:39Tháng năm ấy, mưa trút xuống khắp lưu
57. 2:42vực sông Hồng. Sáng ngày 22, mực nước
58. 2:45sông Hồng tại Hà Nội lên tới 14,13,
59. 2:49mức cao nhất mà người ta từng đo được,
60. 2:51đê vỡ ở nhiều đoạn, đồng ruộng chìm
61. 2:54trong biển nước. Miền Bắc khi ấy còn
62. 2:57đang trong chiến tranh và giờ lại phải
63. 2:59chống thêm một kẻ thù không mang súng.
64. 3:01Sang tháng 10, theo lời kể được báo chí
65. 3:04sau này ghi lại, Thủ tướng Phạm Văn Đồng
66. 3:06đưa một vị khách đặc biệt đi xem vùng
67. 3:08lụt Hà Bắc, đó là Nikolai Portgoni,
68. 3:12người đứng đầu đoàn chủ tịch xô viết tối
69. 3:14cao tức nguyên thủ trên danh nghĩa của
70. 3:16Liên Xô. Đứng trước những cánh đồng còn
71. 3:18hằn giấu nước lũ, thủ tướng ngỏ ý mong
72. 3:21Liên Xô giúp xây một công trình chống
73. 3:23lũ. Vị khách trả lời ngắn gọn, xây dựng
74. 3:27thủy điện. Thủ tướng xin một tấm khiên
75. 3:29chống lũ. Vị khách đáp bằng một cỗ máy
76. 3:31phát điện. Về sau con đập làm được cả
77. 3:34hai việc. Người ta nhớ lại ba chữ ấy như
78. 3:37hạt giống của cả công trình. Cũng trong
79. 3:40tháng 10 ấy, một đoàn chuyên gia Liên Xô
80. 3:42sang tới và một kỹ sư thủy công tên là
81. 3:44Thái Phụng Nê được gọi về ủy ban sông
82. 3:46Hồng. Về sau ông làm Bộ trưởng Bộ Năng
83. 3:49lượng nhưng khi ấy việc của ông là cùng
84. 3:51đồng nghiệp lội khắp hai bờ sông Đà
85. 3:53khoan đo ghi chép. 6 năm sau chỉ còn lại
86. 3:57hai phương án và ông Nê nhớ lại cuộc
87. 3:59tranh luận ấy trên tạp chí nhà đầu tư.
88. 4:02Một viện thiết kế ở BU, thủ đô nước Cộng
89. 4:05hòa Azerbaijan thuộc Linsô muốn đặt đập
90. 4:08ở phía trên chỗ lòng sông hẹp. Nhóm
91. 4:10chuyên gia từ Mascova do Nikolai Malice
92. 4:13đứng đầu lại muốn đặt nó ngay sát thị xã
93. 4:15Hòa Bình, nơi dòng sông uốn quanh đồi
94. 4:18ông Tượng. Chỗ này có mặt bằng rộng để
95. 4:20dựng một công trường hàng vạn người,
96. 4:22nhưng nền là đá vôi, loại đá vốn dễ có
97. 4:25hang ngầm. Phía Baku lấy chính cái nền
98. 4:28ấy làm lý do phản đối. [âm nhạc] Malhev
99. 4:31đáp rằng Liên Xô có đủ chuyên gia để xử
100. 4:34lý nó. Việt Nam chọn tuyến dưới. Sau này
101. 4:37ông Nê chỉ nói một câu giản dị và thực
102. 4:40tế bây giờ mình đã làm được. Nghe tới
103. 4:42đây, có thể quý vị nghĩ con đập này sinh
104. 4:45ra từ một trận lũ và một câu trả lời.
105. 4:48Nhưng câu chuyện này thật ra bắt đầu từ
106. 4:50khi nào?
107. 4:51>> Cuộc gặp trên vùng lụt là lúc dự án
108. 4:54thành hình. Còn lý do nơi này cần một
109. 4:57con đập thì có từ lâu hơn nhiều. Từ hình
110. 5:00dạng của một dòng sông, sông Đà đổ xuống
111. 5:03từ vùng núi dốc Tây Bắc, mùa khô, nó
112. 5:06hiền như một con suối lớn. Nhưng chỉ cần
113. 5:09một đợt mưa dài trên [âm nhạc] thượng
114. 5:10nguồn, nó thành dòng nước dồn dập đổ về
115. 5:13hợp lưu với sông Hồng không xa phía trên
116. 5:16Hà Nội suốt nhiều thế kỷ. Biện pháp chủ
117. 5:19đạo của người Châu Thổ là đắp đê. Gần
118. 5:22tám thế kỷ trước, nhà trần đặc chức Hà
119. 5:24Đê chánh phó sứ. Hà Đê nghĩa là đê sông.
120. 5:27Những viên quan chuyên trách việc đê
121. 5:29điều chỉ riêng cái chức danh ấy đã nói
122. 5:31lên rằng giữ đê là việc của nhà nước
123. 5:34không chỉ của làng xã. Và để giữ được nó
124. 5:37phải huy động sức người rất lớn hết đời
125. 5:40này sang đời khác. Con đập trên sông Đà
126. 5:43là một lớp trả lời khác cho cùng một câu
127. 5:45hỏi cũ. Thay vì chỉ chặn nước ở cửa nhà,
128. 5:48người ta giữ bớt nó từ trên núi. Ở Ai
129. 5:51Cập, Liên Xô cũng từng giúp chặn sông
130. 5:53Nai bằng con đập As One. Cả hai đều là
131. 5:56công trình [âm nhạc] nhiều mục tiêu.
132. 5:58Nhưng hoàn cảnh mỗi nơi khác nhau. Sông
133. 6:00Nai chảy qua sa mạc nên nước giữ lại
134. 6:03trước hết là nước để sống. Sông Đà chảy
135. 6:06từ núi xuống một đồng bằng đông dân nên
136. 6:09nước giữ lại trước hết là để hạ Du bớt
137. 6:11phải gánh lũ. [âm nhạc] Cho nên viên đá
138. 6:13đầu tiên ném xuống dòng sông 8 năm sau
139. 6:16cuộc gặp ấy không thay thế những con dê.
140. 6:19Nó thêm một tầng nữa vào một thỏa thuận
141. 6:21rất cũ giữa những người sống ở đồng bằng
142. 6:24và dòng nước đổ xuống từ núi. Và tầng
143. 6:27mới ấy cần hàng chục nghìn đôi tay.
144. 6:32[âm nhạc]
145. 6:35Sáng ngày 6 tháng 11 năm 1979,
146. 6:39dưới chân đổi ông Tượng, Thủ tướng Phạm
147. 6:42Văn Đồng cầm một hòn đá ném xuống dòng
148. 6:44sông. Những loạt mìn nổ sau đó mở màn
149. 6:46cho 15 năm. Thị xã nhỏ bên sông rất
150. 6:50nhanh biến thành một thành phố của người
151. 6:51trẻ. Ngành điện ghi nhận khoảng 750
152. 6:54chuyên gia Liên Xô từng làm việc ở đây.
153. 6:57Phía Việt Nam, lực lượng trên công
154. 6:59trường từ hơn 10.000 người trong năm đầu
155. 7:01có thời điểm lên tới khoảng 40.000
156. 7:03người. Nhiều người đến từ Hà Nội, Hải
157. 7:06Phòng, Hải Hưng, Thái Bình, Nghệ An. Nếu
158. 7:09quý vị năm nay ngoài 60 và quê ở một
159. 7:11trong những nơi ấy, rất có thể trong họ
160. 7:14hàng làng xóm có người từng ở sông Đà
161. 7:16giữa 40.000 Nhìn con người ấy, hãy nhìn
162. 7:19vào một người. Lê Thị Ngừng là một cô
163. 7:23gái Hà Nội rời phố lên công trường theo
164. 7:26lời kêu gọi của Đoàn Thanh niên, cô được
165. 7:28giao lái chiếc máy xúc khổng lồ do Liên
166. 7:30Xô chế tạo. Từng gầu đất đá đổ lên những
167. 7:33chiếc xe tải hạng nặng, chạy không ngơi,
168. 7:35nghỉ xuống hố móng. Về sau cô được phong
169. 7:38anh hùng lao động và báo chí đặt cho bà
170. 7:40một danh xưng. Nữ anh hùng lái máy xúc
171. 7:42duy nhất ở Việt Nam khiến cánh mày râu
172. 7:45phải nể. Người đứng đầu đoàn chuyên gia
173. 7:47Liên Xô là Pavel Bogchenko ở lại công
174. 7:50trường từ ngày khởi công cho tới ngày
175. 7:52con đập hoàn thành. Giám đốc đầu tiên
176. 7:54của nhà máy ông Bùi Thức Khiết khi nhớ
177. 7:57về những người như vậy chỉ nói một câu
178. 7:59không có ai như người Liên Xô. Họ làm
179. 8:01việc. Ông nói như thể đây là công trình
180. 8:04của chính đất nước mình. Cái giá của
181. 8:05công trường ấy được khắc lên một đài
182. 8:07tưởng niệm không xa nhà máy mang dòng
183. 8:10chữ Tổ quốc ghi công các bạn. 168 người
184. 8:14đã không trở về. Trong đó có 10 một
185. 8:16chuyên gia Liên Xô. Và để có cái hồ rộng
186. 8:18hơn 200 cây số vuông phía sau con đập,
187. 8:21nhiều gia đình ở vùng lòng hồ đã phải
188. 8:23rời làng lên cao. Bốn năm sau, vào tháng
189. 8:26riêng, người ta ngăn dòng sông Đà lần
190. 8:28thứ nhất. Và ngay trong mùa ngăn sông
191. 8:30ấy, những người trên công trường còn làm
192. 8:33một việc không có trong bất kỳ bản vẽ
193. 8:34nào. 8:30 sáng ngày 30 tháng Giêng năm
194. 8:391983,
195. 8:40sân nhà điều độ trung tâm trật kín người
196. 8:43có 250 đại biểu thanh niên Liên Xô, 350
197. 8:47đại biểu thanh niên Việt Nam cùng hàng
198. 8:49nghìn cán bộ, công nhân và hàng trăm
199. 8:51chuyên gia Liên Xô. Ở giữa sân là một
200. 8:54khối bê tông và bên trong nó sắp được
201. 8:56đặt một lá thư. Lá thư ấy là một công
202. 8:59trình tập thể, nhà báo thép mới, một cây
203. 9:03bút nổi tiếng thời đó, viết đoạn mở đầu.
204. 9:06Hôm nay trước núi Tản Sông Đà, những sơn
205. 9:09tinh của thời đại mới theo ông Đỗ Xuân
206. 9:11Duy, người chứng kiến việc chuẩn bị lá
207. 9:14thư, khi ấy thép mới đang công tác trong
208. 9:16Nam và chưa một lần lên công trường, Bí
209. 9:18thư Đảng ủy đoàn chuyên gia Liên Xô, ông
210. 9:20Gepilin viết một đoạn khác và đọc nó
211. 9:23bằng tiếng Nga. Ngay trong buổi lễ, một
212. 9:25cán bộ viết chữ đẹp được giao chép lại
213. 9:27thư thành hai bản, tiếng Việt và tiếng
214. 9:29Nga bằng mực tàu. Hai bản ấy được cho
215. 9:32vào một thỏi đồng khoan rỗng có nắp đậy
216. 9:34rồi đặt vào lòng khối bê tông. Việc chọn
217. 9:37ai bắt vít tấm biển được bàn kỹ hơn cả.
218. 9:40Ban tổ chức đặt ra những điều kiện nghe
219. 9:42vừa trang trọng vừa có chút hóm hình.
220. 9:44Phải có già có trẻ, phải có nam có nữ,
221. 9:47phải có Việt Nam và Liên Xô. Và phải có
222. 9:50cả người dưới đất lẫn người trên trời.
223. 9:52Bốn người được chọn.
224. 9:54Ông Vũ Mão khi ấy là bí thư thứ nhất
225. 9:57Trung ương Đoàn Thanh Niên, một bí thư
226. 9:59của Đoàn Thanh niên cộng sản Liên Xô,
227. 10:02ông Ngô Xuân Lộc, tổng giám đốc công
228. 10:04trường, người đang chỉ huy những đường
229. 10:05hầm khoét sâu vào lòng núi. Và người
230. 10:08trên trời là Setlana Saviskaya, nữ phi
231. 10:11hành gia Liên Xô, người phụ nữ thứ hai
232. 10:14trên thế giới bay vào vũ trụ. Bốn người,
233. 10:17bốn chiếc thuốc nơ vít, bốn con vít buổi
234. 10:20lệ khép lại. Chỉ vài ngày sau, chẳng ai
235. 10:23biết là ai, một con vít biến mất. Người
236. 10:25ta cho hàn chặt tấm biển lại. Từ đó, tấm
237. 10:29biển không còn mở được bằng tuốc nơ vít
238. 10:31nữa. Một con vít mất đi và cánh cửa dành
239. 10:33cho bốn chiếc tuốc nơ vít đã thành một
240. 10:35cánh cửa chỉ mở được bằng sức mạnh lớn
241. 10:37hơn. Lá thứ ấy viết gì? Bản chính vẫn
242. 10:40nằm trong bê tông, nhưng một bản dự thảo
243. 10:43đã được báo Tuổi Trẻ đưa ra cách đây 20
244. 10:46năm. Và dù có thể khác bản cuối cùng, nó
245. 10:49vẫn cho ta nghe được giọng của những
246. 10:51người viết. Có câu: "Hỡi thế hệ mai sau,
247. 10:54chúng tôi đã đem hết sức mình để chinh
248. 10:56phục dòng sông Đà." Và trong đoạn của
249. 10:59ông Gepilin có một lời nhắn: Hãy giữ cho
250. 11:02bầu trời trên đất nước Việt Nam và Liên
251. 11:05Xô, trên những lục địa và đại dương mãi
252. 11:08mãi hòa bình. Hòa bình. Đó là một lời
253. 11:11chúc, là tên của công trình và cũng là
254. 11:13tên của nơi lá thư đang nằm. Còn vì
255. 11:15[hắng giọng] sao người ta hẹn xa đến vậy
256. 11:18chứ không chọn một mốc gần hơn thì phải
257. 11:20tới cuối câu chuyện mới thấy hết sức
258. 11:22nặng của mốc thời gian ấy. Bởi chưa đầy
259. 11:24ín năm sau, buổi sáng niêm phong, đất
260. 11:27nước của 250 thanh niên Liên Xô có mặt
261. 11:29trong sân hôm đó sẽ chấm dứt tồn tại.
262. 11:33[âm nhạc]
263. 11:39Những năm sau đó, [âm nhạc]
264. 11:40thân đập lớn dần lên giữa lòng sông.
265. 11:43Trong mùa lũ năm 1988,
266. 11:47trên công trường có một khẩu hiệu ngắn
267. 11:49mà dữ dội, cao độ 81 hay là chết. Khẩu
268. 11:53hiệu ấy nói gọn điều mà ai ở đó cũng
269. 11:55hiểu. Mùa lũ không chờ ai. Tối ngày 30
270. 11:59tháng 12 năm ấy lúc 20:20,
271. 12:03tổ máy số một hòa vào lưới điện quốc
272. 12:05gia, dòng điện đầu tiên từ sông Đà chạy
273. 12:08ra. Tổ máy số hai theo sau chỉ 10 tháng.
274. 12:12Tổ máy số ba chậm hơn, 16 tháng sau đó
275. 12:16vào mùa xuân rồi đến lược tổ máy số B.
276. 12:20Và một chuyện không ai ngờ, ông Bùi Thức
277. 12:22Khiết kể lại rằng để lắp nó cần sáu
278. 12:25chiếc nan hoa bằng thép, mỗi chiếc nặng
279. 12:2722 tấn. Khi chuẩn bị lấp, người ta phát
280. 12:30hiện thiếu mất ba chiếc. Chẳng ai biết
281. 12:33[âm nhạc] ba khối thép nặng như ba chiếc
282. 12:35xe tải ấy đã thất lạc ở đâu. Cả một công
283. 12:38trình khổng lồ có thể dừng lại vì ba
284. 12:41mảnh thép lạc đường. Ông sang tận nơi
285. 12:44treo một khoảng thượng 1000 giúp cho ai
286. 12:46tìm ra chúng. Ông kệ lương một kỹ sư mới
287. 12:50ra trường. Khi đó chỉ khoảng 140.
288. 12:54Ông vừa về tới khách sạn thì nhận tin từ
289. 12:56phòng điều độ cảng Odessa bên bờ biển
290. 12:59đen đã tìm thấy. Ông lập tức quay lại
291. 13:01cảng yêu cầu xếp chúng lên chuyến tàu
292. 13:03sớm nhất. Ngày 19 tháng 12 năm 1991,
293. 13:08lúc 11:39
294. 13:10sáng, tổ máy số B hòa vào lưới điện quốc
295. 13:12gia. 6 ngày sau, tối 25 [âm nhạc] tháng
296. 13:1512, tổng thống Gorbachev từ chức và lá
297. 13:19cờ đỏ búa liềm được hạ xuống trên nóc
298. 13:22điện Kremlin ở Moscova. Hôm sau, ngày
299. 13:2526, Liên Xô được tuyên bố chấm dứt tồn
300. 13:28tại. Người bạn đã cùng Việt Nam đặt viên
301. 13:31đá đầu tiên của con đập này không còn
302. 13:33nữa. Lúc ấy thân đập đã đứng vững giữa
303. 13:35dòng sông. B trên tổ máy đã quay nhưng
304. 13:38bốn tổ máy còn lại vẫn đang chờ và nơi
305. 13:41đã gửi máy móc bản vẽ. Chuyên gia sang
306. 13:44suốt hơn một thập kỵ thì đã biến mất
307. 13:46khỏi bản đồ. Nhưng chuyện này không sinh
308. 13:49ra từ những ngày cuối năm ấy. Từ hơn 1
309. 13:51năm trước ngày khởi công, Việt Nam đã là
310. 13:54thành viên hội đồng tương trợ kinh tế,
311. 13:56khối [âm nhạc] liên kết kinh tế của các
312. 13:57nước xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng
313. 14:00đầu. Một phần lớn thiết bị và chuyên môn
314. 14:02của công trình [âm nhạc] đi theo mạng
315. 14:04lưới hợp tác có trung tâm ở Moscow. Khi
316. 14:07trung tâm ấy tan, những công trình xây
317. 14:10dở ở khắp nơi cùng lúc đứng trước một
318. 14:12câu hỏi ai sẽ làm nốt ở Cuba, nhà máy
319. 14:16điện hạt nhân Jurawa khởi công đúng năm
320. 14:19người ta niêm phong lá thư ở Hòa Bình. Í
321. 14:22năm sau, nó bị đình chỉ và những khối bê
322. 14:25tông rang dở của nó vẫn còn đứng đó. Hai
323. 14:28công trình ấy không giống nhau về loại
324. 14:30hình hay về vốn. Điều chung duy nhất là
325. 14:33câu hỏi ai sẽ làm nốt hòa bình ở một vị
326. 14:37thế khác. Khi liên sotan thân đập đã
327. 14:40đứng vững nhiều hạng mục chủ chốt đã
328. 14:43xong một nửa số tổ máy đã quay. Đó là
329. 14:46một điều kiện thuận lợi và chỉ là điều
330. 14:48kiện làm nốt còn cần thiết bị người lắp
331. 14:52và tiền. Vì thế tổ máy số B mang một số
332. 14:56phận lạ lùng. Nó quay những vòng đầu
333. 14:58tiên trong một thế giới và quay những
334. 15:00vòng tiếp theo trong một thế giới khác
335. 15:02hẳn mà chính nó không hề hay biết.
336. 15:08Vậy ai làm nốt? Các bài hồi cố của ngành
337. 15:11điện cho biết Việt Nam tiếp tục làm việc
338. 15:13với liên bang Nga nước kế thừa Liên Xô
339. 15:15để bảo đảm thiết bị cho bốn tổ máy cuối
340. 15:18cùng một số chuyên gia ở lại. Họ lắp
341. 15:20tiếp, chạy thử tiếp cho tới khi tổ máy
342. 15:23cuối cùng quay và Pavel Bogachenko là
343. 15:26một trong số đó. Quốc tịch ghi trên giấy
344. 15:28tờ của họ đã đổi công việc thì không còn
345. 15:31tiền. Tạp chí Công Thương nhắc lại đó là
346. 15:33những năm rất khó vay vốn khi Liên Xô
347. 15:36vừa tan còn Việt Nam chưa thoát khỏi
348. 15:38lệnh cấm vận. Vậy mà các tổ máy vẫn nối
349. 15:40nhau quay ba tổ máy chỉ trong 1 năm vào
350. 15:43tháng 1, tháng 6 và tháng 12. Rồi ngày 4
351. 15:47tháng 04 năm 1994
352. 15:50lúc 15:26
353. 15:53tổ máy số 8 tổ máy cuối cùng hòa vào
354. 15:57lưới tám tổ máy, mỗi tổ 240 MW, tổng
355. 16:01cộng 1920
356. 16:04MW. Ngày 19 tháng 12 năm ấy, công trình
357. 16:07được bàn giao đưa vào vận hành chính
358. 16:09thức. Hôm sau, ngày 20, lễ khánh thành
359. 16:12diễn ra, có cờ hoa, có lãnh đạo, có
360. 16:15những người thợ, chỉ thiếu cái tên đã
361. 16:17đứng trên những tấm bản vẽ đầu tiên. 30
362. 16:20năm sau, trong một cuộc trả lời báo Nhân
363. 16:22Dân, đại sứ Nga tại Việt Nam mô tả công
364. 16:25trình này là một công trình bắt đầu với
365. 16:27sự giúp đỡ của Liên Xô và hoàn thành với
366. 16:30sự giúp đỡ của Liên bang Nga. Như một
367. 16:32cuộc chạy tiếp sức, người trao gậy biến
368. 16:34mất giữa đường nhưng chiếc gậy vẫn được
369. 16:37chuyển sang tay người khác và Việt Nam
370. 16:39là người chạy suốt chặng. [âm nhạc]
371. 16:41Ngoài những quán nước, người ta vẫn kể
372. 16:43rằng con đập này chịu được tới bốn quả
373. 16:46bom nguyên tử. Chúng tôi tìm thấy lời
374. 16:48đồn nấy được nhắc lại trong một bài báo
375. 16:50cách đây 8 năm và chưa tìm được tài liệu
376. 16:53kỹ thuật [âm nhạc] công khai nào xác
377. 16:54nhận nó. Những gì ngành điện công bố thì
378. 16:57khác. Con đập đất đá lõi sét này được
379. 16:59thiết kế để chịu động đất cấp chín theo
380. 17:01thang MSK và trận lũ lớn nhất có thể xảy
381. 17:04ra trên [âm nhạc] dòng sông. Không cần
382. 17:06tới boom nguyên tử. Chỉ riêng những con
383. 17:08số ấy đã cho thấy những người thiết kế
384. 17:10thủa ấy nể dòng sông này tới mức nào. Và
385. 17:14khi tổ máy cuối cùng quay, việc của con
386. 17:16đập đổi từ xây sang giữ, giữ lũ cho hạ
387. 17:19du, giữ điện cho lưới và giữ một lá thư
388. 17:22hẹn với thế kỷ sau. Một phép thử lớn tới
389. 17:25chưa đầy hai năm sau ngày bàn giao.
390. 17:28Tháng năm ấy, một con lũ có lưu lượng
391. 17:30đỉnh 20 2650 m³ mỗi dây đổ về hồ. Hồ hòa
392. 17:35bình nhận lấy con lũ ấy, giữ lại một
393. 17:37phần để hạ du khỏi phải gánh hết. 16 năm
394. 17:40sau trận lũ ấy, thủy điện Sơn La hoàn
395. 17:43thành và vượt hòa bình về công suất.
396. 17:45Ngôi vị nhà máy thủy điện lớn nhất Đông
397. 17:47Nam Á chuyển sang tay người em ở thượng
398. 17:50nguồn, hòa bình lùi về vị trí của một
399. 17:52người anh lớn tuổi, ít được nhắc tên hơn
400. 17:55nhưng vẫn đứng ở chỗ cũ, vẫn gánh việc
401. 17:58cũ rồi người ta lại đục vào chính quả
402. 18:01núi ấy. Dự án mở rộng khởi công đầu năm
403. 18:052021, không xây thêm hồ chứa, không đắp
404. 18:08thêm đập chính, giống như thêm một gian
405. 18:10vào ngôi nhà đã có móng, tường và mái.
406. 18:13Bộ Công Thương giải thích hai tổ máy mới
407. 18:16được thêm vào để gánh những giờ cao
408. 18:18điểm, giữ cho lưới điện ổn định, tận
409. 18:20dụng lượng nước thừa phải xả đi mỗi mùa
410. 18:22lũ và đỡ bớt sức nặng cho tám tổ máy cũ
411. 18:25đã chạy hơn 30 năm. Sông Đà không vì thế
412. 18:28mà hiền đi. Vào khoảng 3:00 sáng ngày 6
413. 18:31tháng 10 năm ấy, chừng 80.000 m khối đất
414. 18:35đá sạt xuống khu vực hố móng, vùi lấp
415. 18:38cửa một đường hầm phụ phục vụ thi công,
416. 18:41không có thương vong. Nhưng công trường
417. 18:43được yêu cầu tạm dừng để khắc phục và
418. 18:46ngày 6 tháng 11 ấy cũng là ngày thủ
419. 18:49tướng ném hòn đá đầu tiên xuống dòng
420. 18:51sông đúng 42 năm trước. Lần này máy móc
421. 18:55đến từ nhiều nơi. Bộ Công Thương cho
422. 18:57biết hai tổ máy mới do liên danh gồm De
423. 19:00Hydro Solutions của Mỹ và một tổng công
424. 19:03ty cơ khí của Trung Quốc cung cấp. Còn
425. 19:05mô hình thủy lực của Tuabin được thử
426. 19:07nghiệm và nghiệm thu ở thành phố GR
427. 19:09Nobel của nước Pháp. Trong lòng một công
428. 19:11trình do Việt Nam xây với sự giúp đỡ của
429. 19:14Liên Xô, giờ có thêm những bộ máy mang
430. 19:16dấu vết của Mỹ, Trung Quốc và Pháp. Ngày
431. 19:1919 tháng
432. 19:21tổ máy mới đầu tiên phát điện. Tổ máy
433. 19:23thứ hai nối tiếp ít lâu sau. Rồi ngày 19
434. 19:26tháng 12 năm
435. 19:292025, dự án mở rộng được Khánh Thành.
436. 19:32Nếu quý vị còn nhớ ngày tổ máy số 4 Hòa
437. 19:35Lưới 6 ngày trước khi Liên Xô biến mất
438. 19:38cũng là ngày 19 tháng 12 và ngày công
439. 19:41trình cũ được bàn giao vận hành chính
440. 19:43thức 3 năm sau đó cũng là ngày 19 tháng
441. 19:4612 ba lần trải dài 34 năm cùng một ngày
442. 19:51trên tờ lịch chúng tôi không tìm thấy
443. 19:53tài liệu nào cho biết các ngày ấy được
444. 19:55chọn có chủ ý còn lá thư thì vẫn nằm yên
445. 19:59trong khối bê tông đếm ngược tới một
446. 20:01ngày còn xa hơn tất cả những mốc ấy.
447. 20:05[âm nhạc]
448. 20:09[âm nhạc]
449. 20:15[âm nhạc]
450. 20:16Vậy vì sao lại là năm 200?
451. 20:21Bài báo Tuổi trẻ cách đây 20 năm ghi lại
452. 20:24hai cách giải thích. Cách thứ nhất là
453. 20:26con người. Đến lúc ấy, những người sinh
454. 20:29ra vào lúc công trình khởi công có lẽ
455. 20:31không còn mấy người. Cách thứ hai, nằm
456. 20:33dưới đáy hồ. Lớp bùn được tính sẽ dày
457. 20:36thêm khoảng 56 m và nhà máy không còn
458. 20:39phát điện được nữa. Còn những người công
459. 20:41nhân trên công trường thời ấy chỉ được
460. 20:43nghe một câu gọn hơn. Đến năm, nhà máy
461. 20:47hết hạn sử dụng phải phá đi. Nói cách
462. 20:49khác, theo cách hiểu của người đương
463. 20:52thời, lá thư được hẹn mở vào đúng lúc
464. 20:54con đập hết hạn. Nhưng hơn 42 năm sau
465. 20:57buổi sáng niêm phong, người ta không phá
466. 20:59con đập đi. Người ta thêm vào nó hai tổ
467. 21:01máy mới. Trong những lời giải thích thuở
468. 21:04ấy, có tuổi của con người, có tuổi của
469. 21:07lớp bùn dưới đáy hồ và không có chỗ cho
470. 21:10tuổi của một nhà nước Liên Xô chỉ tồn
471. 21:13tại thêm chưa đầy chín năm sau buổi sáng
472. 21:15niêm phong. Còn từ tháng bảy của cùng
473. 21:18năm ấy, con đập nằm trong tỉnh Phú Thọ
474. 21:20vì tỉnh Hòa Bình đã nhập vào đó. Cái tên
475. 21:23Hòa Bình không còn là tên một tỉnh nhưng
476. 21:25vẫn là tên của con đập và là tên của lời
477. 21:28trúc đang nằm trong lòng khối bê tông.
478. 21:30Vào buổi sáng của ngày hẹn, nếu tấm biển
479. 21:32được cắt ra theo lời hẹn, người đứng
480. 21:34trước nó sẽ đọc những dòng chữ Nga được
481. 21:36viết khi Liên Xô còn trên bản đồ cùng
482. 21:38những dòng chữ Việt của những người phần
483. 21:40lớn đã đi xa. Liệu người ấy có biết rằng
484. 21:43phía sau thứ ánh sáng họ bật lên mối tối
485. 21:45mà chẳng mấy khi nghĩ tới có 168 cái tên
486. 21:49được khắc trên một đài tưởng niệm và một
487. 21:51lá thư gửi chính họ?
488. 21:55[âm nhạc]
489. 21:56H