Ai đã cứu Phú Quốc khỏi một cuộc chiến tranh lãnh thổ lần thứ hai? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Buổi sáng hôm ấy, chợ cá nhỏ trên đảo
2. 0:12Thổ Chu vẫn họp như mọi ngày. Những
3. 0:15chiếc ghe đánh bắt xa bờ đã trở về từ
4. 0:18khuya. Đồi mồi được cân bán cho thương
5. 0:20lái từ Hà Tiên. Và không một ai trên hòn
6. 0:23đảo cực tây nam của Tổ quốc biết rằng
7. 0:25chỉ trong vài tuần nữa họ sẽ bị xóa sổ
8. 0:28gần như hoàn toàn khỏi mảnh đất này.
9. 0:30Không phải một vài cá nhân mà là gần như
10. 0:33toàn bộ dân số của một hòn đảo biến mất
11. 0:36không để lại một dấu vết. Chỉ 10 ngày
12. 0:38sau khi tiếng súng trên khắp Việt Nam
13. 0:41vừa ngưng hẳn, một cuộc chiến khác đã
14. 0:43bắt đầu ngay trên chính hòn đảo mà loạt
15. 0:45chương trình này đang theo dõi từ kỳ
16. 0:47phát sóng đầu tiên. Xin chào quý vị và
17. 0:49các bạn. Chào mừng đến [âm nhạc] với
18. 0:51chương trình Á Lục Ký. Hôm nay chúng ta
19. 0:53sẽ cùng nhau tìm hiểu về một trong những
20. 0:55chương đau đớn và ít được kể [âm nhạc]
21. 0:57nhất trong quan hệ Việt Nam và
22. 0:58Campuchia. Giai đoạn từ cuộc thảm sát
23. 1:01trên quần đảo Thổ Chu năm 1975
24. 1:05cho đến Hiệp định vùng nước lịch sử được
25. 1:07ký năm 1982.
26. 1:10Đây là một chương đau của lịch sử hai
27. 1:12dân tộc láng giềng. Á lục Ký kể lại
28. 1:14không phải để khơi lại hận thù mà để
29. 1:16những con người đã mất không bị lãng
30. 1:17quên. Và để hiểu vì sao một vết thương
31. 1:19tưởng như đã khép lại về mặt pháp lý vẫn
32. 1:22còn âm ỷ trong ký ức đến tận hôm nay. Ở
33. 1:24những kỳ phát sóng trước, chúng ta đã đi
34. 1:27qua một hành trình giải Mạc Cửu Khai phá
35. 1:30Hà Tiên dưới sự bảo trợ của triều đình
36. 1:31Khơ Mê rồi thần phục Chúa Nguyễn xác lập
37. 1:35chủ quyền Việt Nam trên Phú Quốc từ rất
38. 1:37lâu trước khi người Pháp đặt chân đến.
39. 1:39Chúng ta cũng đã đọc một bức thư tưởng
40. 1:41như là bằng chứng chủ quyền khơ mê nhưng
41. 1:44hóa ra lại là bằng chứng của sự mất kiểm
42. 1:46soát. Chúng ta đã tìm hiểu về đường Br
43. 1:49năm 1939,
44. 1:53một đường kẻ hành chính mập mờ có chủ
45. 1:55đích của chính quyền thực dân Pháp và ở
46. 1:57kỳ phát sóng gần nhất. Chúng ta đã chứng
47. 2:00kiến một nghịch lý lớn khi chính biểu
48. 2:03tượng dân tộc chủ nghĩa Khơme lại là
49. 2:05người chủ động từ bỏ yêu sách với Cell
50. 2:08để đổi lấy an ninh biên giới. Nhưng
51. 2:10Sihanuk không phải là tiếng nói cuối
52. 2:12cùng của chủ nghĩa dân tộc Khơme. Chỉ
53. 2:14vài năm sau khi ông từ bỏ một chế độ
54. 2:17khác lên nắm quyền. Một chế độ sẽ đòi
55. 2:19lại không chỉ khô trw mà cả một vùng đất
56. 2:22rộng lớn hơn nhiều và sẽ đòi bằng máu.
57. 2:24Tháng 4 năm 1975,
58. 2:27hai chế độ cũ ở Đông Dương gần như sụp
59. 2:30đổ cùng lúc. Ngày 17 tháng 4, Khơ me đỏ
60. 2:33tiến vào phân pnh. 13 ngày sau, ngày 30
61. 2:37tháng 4, Sài Gòn thất thủ. Một khoảng
62. 2:39trống quyền lực chưa từng có xuất hiện
63. 2:41trên toàn cõi Đông Dương và chính khoảng
64. 2:44trống đó đã trở thành điều kiện cho
65. 2:46những gì sắp xảy ra.
66. 2:50>> [âm nhạc]
67. 2:52>> Chỉ vài ngày sau khi Sài Gòn thất thủ,
68. 2:55lực lượng Khưa Mê Đỏ đã mở cuộc tấn công
69. 2:58đầu tiên. Hầu hết các nguồn nghiên cứu
70. 3:00phương Tây ghi nhận cuộc đột kích vào
71. 3:01đảo Phú Quốc diễn ra vào đầu tháng năm
72. 3:04trong khi một số tư liệu trong nước ghi
73. 3:06ngày ba tháng 5. Dù chính xác ngày nào
74. 3:08kết quả đều giống nhau. Lực lượng vũ
75. 3:11trang Việt Nam tại chỗ đã nhanh chóng
76. 3:13đẩy lùi cuộc đổ bộ giữ vững đảo. Nhưng
77. 3:16chỉ một tuần sau, ngày 10 tháng Khơ Me
78. 3:19Đỏ quay lại với một mục tiêu khác, Quần
79. 3:22đảo Thổ Chu, nằm cách Rạch giá gần 200
80. 3:25km. Lúc này hải quân của chế độ cũ đã
81. 3:28rút chạy, còn lực lượng cách mạng Việt
82. 3:30Nam thì chưa kịp ra tiếp quản. Lợi dụng
83. 3:33đúng khoảng trống đó, quân Khơ me đỏ đổ
84. 3:36bộ mà không tốn một viên đạn, chúng
85. 3:38không ra tay ngay. Ban đầu lính Khơ me
86. 3:41đỏ cuốn khăn dằn mang súng A Cơ tự xưng
87. 3:45là đàn em của quân giải phóng nói rằng
88. 3:48họ đến để giữ đảo dùm đề phòng đế quốc
89. 3:50Mỹ quay lại. Chúng Hứa tổ chức làm ăn
90. 3:53tập thể phát gạo cho từng hộ dân để lấy
91. 3:55lòng tin. Người dân Thổ Chu vốn sống
92. 3:58bằng nghề làm dãy, đánh bắt hải sản và
93. 4:00nuôi đồi mồi. Không có lý do gì để nghi
94. 4:03ngờ những người nói cùng một thứ tiếng
95. 4:05địa phương, mặc trang phục giống bộ đội.
96. 4:07Bộ mặt thật chỉ lộ ra khi Khơ Me đỏ bắt
97. 4:10đầu ép toàn bộ người dân trên đảo lao
98. 4:12động khổ sai, đào hàng trăm mét hầm hào
99. 4:15chiến đấu dọc bờ biển. Và khi hầm hào
100. 4:17hoàn tất tối ngày 23 tháng , chúng trở
101. 4:21mặt, súng chĩa thẳng vào dân. Toàn bộ
102. 4:23người dân trên đảo bị lùa xuống bãi
103. 4:25biển, nơi hai chiếc tàu cá cỡ 100 tấn mà
104. 4:29khơ me đỏ vừa cướp được trên vịnh Thái
105. 4:31[âm nhạc] Lan đang chờ sẵn. Một điều
106. 4:33đáng chú ý mà tư liệu ghi lại là phản
107. 4:35ứng của người dân không hoàn toàn cam
108. 4:37chịu. Có nhân chứng kể rằng một người
109. 4:39phụ nữ trong số họ đã đứng lên phản
110. 4:41kháng ngay tại bãi cát, nói thả chết
111. 4:44[âm nhạc] chứ không lên tàu sang
112. 4:45Campuchia để xoa dịu đám đông đang hoảng
113. 4:48loạn. Chỉ huy Khơ me đỏ buộc phải nói
114. 4:50dối rằng nhân dân là cha mẹ. sẽ không
115. 4:53bao giờ bị giết và chỉ đưa mọi người qua
116. 4:56Campuchia tạm lánh. Trong số hàng trăm
117. 4:58người bị lùa lên tàu đêm đó, có một gia
118. 5:01đình may mắn sống sót. Theo lời kể lại
119. 5:03với báo chí, sau này, một người đàn ông
120. 5:05tên Nguyễn Văn Sĩ cùng vợ và ba con nhỏ
121. 5:09đã xin buộc dây kéo chiếc ghe nhỏ của
122. 5:11gia đình theo sau con tàu lớn với lý do
123. 5:13để tiện làm ăn. Một người tài công Việt
124. 5:15Nam bị Khơ [âm nhạc] me đỏ ép lái tàu đã
125. 5:18bí mật mách nước cho họ giữ yên lặng và
126. 5:20chuẩn bị sẵn dầu máy. Rạng sáng ngày 24
127. 5:23tháng 5, giữa biển khơi tối đen như mực,
128. 5:26một tiếng phật mạnh, sợi dây kéo đứt
129. 5:28phăng, chiếc tàu lớn của Khơ Me Đỏ cứ
130. 5:31thế lao đi trong bóng tối không hề hay
131. 5:33biết. Gia đình ông Sĩ lập tức nổ máy
132. 5:35chạy thẳng về hòn mấu. Họ thoát nạn. Họ
133. 5:38là một trong số rất ít những người trở
134. 5:41về từ chuyến đi định mệnh đó. còn hơn
135. 5:44500 người khác trên hai chiếc tàu lớn.
136. 5:46Trong nhiều năm sau đó, không một ai
137. 5:48biết chuyện gì đã xảy ra với họ. Con số
138. 5:51hơn 500 này không đến từ một cuộc kiểm
139. 5:53đếm xác người. Nó đến từ việc đối chiếu
140. 5:56danh sách nhân khẩu của hòn đảo trước
141. 5:58cái đêm định mệnh với số người biến mất
142. 6:01sau đó trong nhiều năm. Khoảng trống
143. 6:03thông tin này từng khiến một số người
144. 6:05hoài nghi về quy mô thực sự của những gì
145. 6:07đã xảy ra. Nhưng về sau hai nguồn độc
146. 6:10lập đã khớp với nhau. Hồ sơ nhân khẩu từ
147. 6:13phía Việt Nam và lời khai có tuyên thể
148. 6:16của chính những người từng ở phía bên
149. 6:18kia tại một tòa án quốc tế được thành
150. 6:20lập nhiều năm. Sau đó để xét xử tội ác
151. 6:22của Khơ Me đỏ. Khi hồ sơ của nạn nhân và
152. 6:25lời khai của thủ phạm chỉ về cùng một
153. 6:27con số, con số đó không còn là ước đoán
154. 6:29nữa. Ngay tại đây, chúng ta phải tạm
155. 6:32dừng câu chuyện của những người dân Thổ
156. 6:34Chu. Bởi vì cùng lúc đó, cách đó không
157. 6:36xa, một sự kiện khác đang diễn ra. Một
158. 6:39sự kiện sẽ khiến cả thế giới dõi theo.
159. 6:42[âm nhạc]
160. 6:48[âm nhạc]
161. 6:53Ngày 12 tháng , chỉ hai [âm nhạc] ngày
162. 6:56sau khi chiếm thổ chu, hải quân Khơ Me
163. 6:58Đỏ bắt giữ tàu chợ hàng Mayages của Mỹ
164. 7:02khi con tàu đi ngang qua vùng biển gần
165. 7:04đảo Pulowai. Tổng thống Mỹ Gerald Ford
166. 7:07gọi đây là hành vi cướp biển và ra lệnh
167. 7:09đáp trả quân sự ngay lập tức. Ngày 15
168. 7:11tháng 5, không quân Mỹ oanh tạc, thủy
169. 7:14quân lục chiến đổ bộ xuống đảo khô tan
170. 7:17để giải cứu thủy thủ đoàn. Cuộc giao
171. 7:19tranh cùng một tai nạn trực thăng trong
172. 7:22quá trình chuẩn bị chiến dịch khiến tổng
173. 7:24cộng 41 quân nhân Mỹ tử trận dù trớ trêu
174. 7:27thay, 39 thủy thủ mà họ tìm cách giải
175. 7:30cứu đã được Khơ Me đỏ chủ động thả lên
176. 7:34một tàu đánh cá khác. Trước đó, hãy dừng
177. 7:36lại ở một sự trùng hợp mà lịch sự hiếm
178. 7:39khi sắp đặt gọn gàng đến thế. Cùng một
179. 7:42tuần lễ của tháng năm ấy, cùng một lực
180. 7:45lượng gây hấn, sư đoàn 164 của hải quân
181. 7:49Khơ Me Đỏ và cùng một hòn đảo cô tàng ở
182. 7:53một phía của hòn đảo. 41 quân nhân Mỹ
183. 7:56ngã xuống trong một chiến dịch giải cứu
184. 7:58con tin. Tên của họ được trang trọng
185. 7:59khắc lên bức tường tưởng niệm ở
186. 8:01Washington. được nghiên cứu trong các
187. 8:04học viện quân sự suốt nửa thế kỷ sau đó
188. 8:07ở phía bên kia hơn 500 thường dân Việt
189. 8:10Nam bị lùa tới chính hòn đảo đó chôn vùi
190. 8:13lặng lẽ dưới lớp cát và trong nhiều thập
191. 8:15kỷ không có lấy một dòng tin trên báo
192. 8:17chí thế giới cùng một kẻ gây ra cùng một
193. 8:20mảnh đất một bên là sinh mạng của một
194. 8:23siêu cường được tạt vào đá hoa cương một
195. 8:26bên là sinh mạng của những người dân
196. 8:28chài bé nhỏ chìm vào sự tỉnh lặng của
197. 8:31đại dương vậy Vậy điều gì quyết định một
198. 8:33cái chết được cả thế giới ghi nhớ, còn
199. 8:35một cái chết khác thì bị lãng quên? Câu
200. 8:38trả lời có lẽ không nằm ở mức độ đau
201. 8:40đớn, nó nằm ở việc ai đang nhìn và họ
202. 8:43nhìn vì lợi ích của ai. Với nước Mỹ giữa
203. 8:46cao trào chiến tranh lành, một con tàu
204. 8:49Mỹ bị bắt giữ là vấn đề thể diện siêu
205. 8:52cường chỉ vài ngày sau thất bại tại Việt
206. 8:54Nam. Còn với một đất nước Việt Nam vừa
207. 8:56bước ra khỏi 30 năm chiến tranh đang
208. 8:58phải lo toan hàng triệu vấn đề tái
209. 9:00thiết, tin tức từ một hòn đảo xa xôi,
210. 9:02khó lòng cạnh tranh được sự chú ý. Và có
211. 9:05một lý do khác nữa, tế nhị hơn, tài liệu
212. 9:08nghiên cứu ghi nhận rằng ở thời điểm đó,
213. 9:10Hà Nội cũng không muốn công khai rầm rộ
214. 9:13sự việc vì vẫn còn hy vọng giữ gìn hình
215. 9:16ảnh đoàn kết giữa các nước xã hội chủ
216. 9:18nghĩa láng giềng và giải quyết êm thấm
217. 9:21qua kênh ngoại giao nội bộ. Nhưng câu
218. 9:23hỏi lớn hơn vẫn còn treo lơ lửng. Tại
219. 9:26sao một chế độ vừa giành được chính
220. 9:28quyền chưa đầy một tháng lại vội vã gây
221. 9:30hấn với cả hai quốc gia cùng một lúc?
222. 9:32Đây không phải là một tai nạn hay một sự
223. 9:34cố hiểu lầm ở biên giới?
224. 9:36>> Theo các nhà nghiên cứu như Ben Kirnen,
225. 9:39tác giả công trình nổi tiếng về chế độ
226. 9:40Paul Pot, cuộc tấn công vào Phú Quốc và
227. 9:43Thổ Chu bắt nguồn từ một nỗi ám ảnh mang
228. 9:45tính hệ tư tưởng giới lãnh đạo Đảng Cộng
229. 9:47sản Campuchia. Thời kỳ đó, nuôi dưỡng
230. 9:50khát vọng đòi lại vùng đất mà họ gọi là
231. 9:53Campuchia Crom, tức đồng bằng sông Cửu
232. 9:56Long ngày nay, đồng thời mang nỗi sợ hãi
233. 9:59rằng Việt Nam đang tìm cách nuốt chừng
234. 10:01Campuchia. Hồ sơ của Tòa án quốc tế xét
235. 10:04xử tội ác khơ me đỏ sau này cho thấy
236. 10:07quyết định tấn công các đảo trên vịnh
237. 10:08Thái Lan không phải là hành động tự phát
238. 10:10của chỉ huy địa phương mà xuất phát từ
239. 10:13chỉ đạo của trung ương. Ở những kỳ phát
240. 10:15sóng trước, chúng ta đã gặp đường
241. 10:17Brevia, một đường kẻ mà toàn quyền pháp
242. 10:19Jeels Bravia vạch ra năm 1939
243. 10:24và đã nói rõ trong thư rằng nó chỉ để
244. 10:26phân chia việc quản lý hành chính, còn
245. 10:29vấn đề chủ quyền thì được bảo lưu hoàn
246. 10:31toàn. Điều đáng nói là chính người
247. 10:33Campuchia hiểu rõ điều này, nhất lại là
248. 10:35Sarinchak, nhà nghiên cứu biên giới từng
249. 10:38phục vụ Shop mà chúng ta đã nhắc tới ở
250. 10:40kỳ phát sóng trước. Trong cuốn sách xuất
251. 10:42bản năm 1966,
252. 10:46ông thừa nhận thẳng rằng bức thư Bré vía
253. 10:48không giải quyết vấn đề chủ quyền các
254. 10:50đảo. Vậy mà chưa đầy 10 năm sau, chế độ
255. 10:53mà chính Sarck sẽ phục vụ lại sẵn sàng
256. 10:55gây chiến để biến đúng cái đường kẻ đó
257. 10:58thành một biên giới biển bất khả thương
258. 10:59lượng. Tại một hội nghị đàm phán ở
259. 11:02Fnompeng năm 1976
260. 11:06khi phía Việt Nam đề xuất áp dụng nguyên
261. 11:08tắc đường trung tuyến theo luật quốc
262. 11:10[âm nhạc] tế, phía Khơ Mê Đỏ đã cáo buộc
263. 11:13Việt Nam có dã tâm bành trướng và đình
264. 11:16chỉ đàm phán vô thời hạn. Đây là một
265. 11:18trong những bi kịch câm lặng nhất của
266. 11:20giai đoạn này. Một phần máu đã đổ không
267. 11:23phải vì một tranh chấp có thật mà vì một
268. 11:25cách đọc sai mà chính học giả giỏi nhất
269. 11:28của bên đưa ra ưu sách đã bác bỏ từ
270. 11:30trước. Chớ trêu hơn nữa, chính Sarin
271. 11:32Chck sau đó lại trở thành bộ trưởng
272. 11:34ngoại giao của chế độ Khơ Me đỏ phục vụ
273. 11:37cho đúng cái lập luận mà nghiên cứu của
274. 11:39chính ông từng bác bỏ. Một cuộc chiến
275. 11:41dựa trên một cách đọc sai như vậy sẽ đi
276. 11:43về đâu?
277. 11:46>> [âm nhạc]
278. 11:49>> Để đáp trả, đầu tháng 6 năm 1975,
279. 11:53[âm nhạc] quân đội Việt Nam mở một cuộc
280. 11:55tấn công vào đảo Pulowai, một hòn đảo
281. 11:57thuộc chủ quyền Campuchia nhằm triệt
282. 12:00tiêu bàn đạp tấn công của Khơ Me đỏ.
283. 12:02Nhưng chỉ hai tháng sau, tháng năm đó,
284. 12:05Việt Nam đã tự nguyện rút quân và trao
285. 12:07trả đảo này lại cho Campuchia như một cử
286. 12:10chỉ thiện chí ngoại giao. Đây là một chi
287. 12:12tiết ít được nhắc tới. Nhưng quan trọng
288. 12:15ngay từ giai đoạn đầu, phản ứng của Việt
289. 12:18Nam không phải là chiếm giữ lâu dài mà
290. 12:20là răn đe rồi rút lui thiện trí đó. Tiếc
291. 12:24thay, không ngăn được sự leo thang.
292. 12:27Trong 3 năm tiếp theo, Khơ Me Đỏ liên
293. 12:29tục pháo kích và xâm nhập sâu vào lãnh
294. 12:31thổ Nam Bộ. Việt Nam. Đỉnh điểm là một
295. 12:33vụ thảm sát dân thường tại An Giang vào
296. 12:36tháng 4 năm 1978,
297. 12:39cướp đi sinh mạng của hơn 3000 người.
298. 12:41Một câu chuyện chúng ta sẽ dành riêng
299. 12:43cho một kỳ phát sóng khác để biện minh
300. 12:45cho hành động của mình trước áp lực quốc
301. 12:47tế ngày càng tăng. Tháng 9 năm đó, Bộ
302. 12:50Ngoại giao Khơ Me Đỏ công bố một văn
303. 12:52kiện mang tên Sách Đen, tố cáo ngược lại
304. 12:55rằng chính Việt Nam mới là bên xâm lược,
305. 12:57có âm mưu sáp nhập Campuchia vào một
306. 12:59liên bang Đông Dương. Đây là một minh
307. 13:01chứng rõ ràng cho mức độ leo thang của
308. 13:03cuộc chiến tuyên truyền, diễn ra song
309. 13:05song với cuộc chiến trên thực địa. Cuối
310. 13:07cùng, ngày 25 tháng 12 năm 1978,
311. 13:12quân đội Việt Nam cùng lực lượng cách
312. 13:14mạng Campuchia phát động chiến dịch phản
313. 13:16công quy mô lớn ngày 7 tháng năm 1979,
314. 13:22Fnom Pengế
315. 13:24độ diệt chủng khơ me đỏ sụp đổ, buộc
316. 13:27phải rút vào hoạt động du kích ở biên
317. 13:29giới Thái Lan. Nước Cộng hòa Nhân dân
318. 13:31Campuchia được thành lập và cũng chính
319. 13:33vào những ngày đầu năm 1979 đó, khi lực
320. 13:38lượng tiến vào đảo Cô Tang, nơi những
321. 13:40người dân Thổ Chu từng bị đưa tới gần 4
322. 13:43năm trước, câu hỏi bị treo lại từ đầu
323. 13:45chương trình. mới có lời giải đáp. Dấu
324. 13:47tích của một trại lao động khổ sai và
325. 13:49những hố chôn tập thể được phát hiện
326. 13:51trong số hàng trăm con người ấy, lịch sử
327. 13:54chỉ kịp giữ lại vài cái tên, một trong
328. 13:57số đó nằm trong túi áo của một người mẹ.
329. 14:00Khi phần còn lại của bà được tìm thấy
330. 14:03trên đảo Cô Tang một tấm thẻ căn cước
331. 14:05tên Nguyễn Thị Tựa, 29 tuổi, nơi cư chú
332. 14:10Thổ Chu do chính quyền Sài Gòn cũ cấp
333. 14:13ngày 20 tháng năm 1968,
334. 14:17tức là 7 năm trước khi chính quyền đó
335. 14:18không còn tồn tại. Một tấm giấy tùy thân
336. 14:21của một chế độ đã sụp đổ, lại trở thành
337. 14:23di vật duy nhất chứng minh sự tồn tại
338. 14:25của một người con Việt Nam bị vùi lấp
339. 14:27trên một hòn đảo xa lạ. Không có bản đồ
340. 14:30nào, không có đường bré vía nào, không
341. 14:33có điều khoản hiệp định nào nói cho
342. 14:35chúng ta biết bà là ai, chỉ có tấm thẻ
343. 14:38đó. Và đôi khi để hiểu cái giá thật của
344. 14:41một tranh chấp lãnh thổ, chúng ta không
345. 14:42cần nhìn vào bản đồ, chỉ cần nhìn vào
346. 14:45một cái tên. Bốn năm sau ngày, những
347. 14:47người dân Thổ Chu bị lùa lên tàu. Cuộc
348. 14:50chiến tranh mà học thuyết phục hồi lãnh
349. 14:52thổ cực đoan gây ra đã kết thúc bằng sự
350. 14:54sụp đổ hoàn toàn của chính chế độ theo
351. 14:56đuổi nó. Một trường mới lặng lẽ và ít
352. 14:59kịch tính hơn nhiều sắp bắt đầu.
353. 15:03[âm nhạc]
354. 15:05Ngày 7 tháng năm 1982
355. 15:09tại thành phố Hồ Chí Minh, hai vị bộ
356. 15:11trưởng Ngoại giao đặt bút ký một văn
357. 15:13kiện mang tên Hiệp định về vùng nước
358. 15:16lịch sử. Phía Việt Nam là Nguyễn Cơ
359. 15:18Thạch, phía Cộng hòa nhân dân Campuchia
360. 15:21là một nhà ngoại giao trẻ tên Hunen. Nội
361. 15:24dung hiệp định giải quyết hai vấn đề
362. 15:26cùng lúc bằng hai cách khác nhau với các
363. 15:28hòn đảo. Hai bên thống nhất lấy đường
364. 15:30Breví mà chúng ta đã nhắc tới làm danh
365. 15:32giới phân định. Đảo nào phía bắc đường
366. 15:35này thuộc Campuchia, đảo nào phía nam
367. 15:37thuộc Việt Nam. Qua đó giải quyết dứt
368. 15:40điểm vấn đề chủ quyền Phú Quốc và Thủ
369. 15:42Chu. [âm nhạc] Nhưng với vùng nước, tức
370. 15:44mặt biển và thềm lục địa, hiệp định
371. 15:47không phân định ngay mà gộp toàn bộ khu
372. 15:49vực biển giữa bờ biển Kiên Giang, Phú
373. 15:52Quốc, Thổ Chu của Việt Nam và bờ biển
374. 15:55Campus, đảo Pulowai của Campuchia thành
375. 15:58một vùng nước lịch sử chung, áp dụng quy
376. 16:01chế nội thủy, nghĩa là hai nước cùng
377. 16:03tuần tra, cùng kiểm soát, ngư dân hai
378. 16:06bên tiếp tục đánh bắt theo tập quán. Còn
379. 16:08việc khai thác tài nguyên dưới đáy biển
380. 16:10phải có sự đồng thuận của cả hai. Việc
381. 16:13phân định biên giới biển chính thức được
382. 16:15để ngõ cho một cuộc đàm phán khác. Vào
383. 16:17một thời điểm thích hợp trong tương lai,
384. 16:19nếu đặt hai chính quyền cạnh nhau, có
385. 16:22một quy luật mà nhà nghiên cứu Ramses
386. 16:24Amer, chuyên gia về quản lý xung đột
387. 16:26biên giới của Việt Nam tại Đại học Sala
388. 16:28đã chỉ ra chế độ đòi hỏi nhiều lãnh thổ
389. 16:31nhất và đòi bằng bạo lực tuyệt đối là
390. 16:34chế độ khơ me đỏ. B năm sau, nhà nước
391. 16:37của họ bị xoát khỏi bản đồ chính trị khu
392. 16:39vực. Chính quyền kế nhiệm chọn con đường
393. 16:41ngược lại, gác tranh chấp khó nhất sang
394. 16:44một bên, chỉ giải quyết phần giải quyết
395. 16:46được và ký một thỏa thuận. Theo phân
396. 16:49tích của Amar, đây không phải là một sự
397. 16:51nhượng bộ yếu đuối mà là một mô hình
398. 16:53quản lý xung đột, đóng băng phần chưa
399. 16:56ngã ngủ để tháo ngòi nổ ngay lập tức.
400. 16:58Văn Kiện ra đời từ lựa chọn đó đến hôm
401. 17:01nay, sau hơn 40 năm vẫn còn hiệu lực. AM
402. 17:05cũng lưu ý rằng đây là hiệp định phân
403. 17:07định biển đầu tiên mà Việt Nam từng ký,
404. 17:10một khuôn mẫu mà sau này Việt Nam vận
405. 17:12dụng khi hợp tác khai thác chung với
406. 17:14Malaysia năm 1992
407. 17:18và đàm phán phân định biển với Thái Lang
408. 17:21năm 1997.
409. 17:23Một góc nhìn khác từ chuyên gia luật
410. 17:25biển Nguyễn Hồng Thao cho rằng việc
411. 17:28thiết lập vùng nước lịch sử là phù hợp
412. 17:30với thông lệ luật pháp quốc tế, vốn có
413. 17:33những ngoại lệ cho các trường hợp có
414. 17:35danh nghĩa lịch sử đặc biệt. Tuy nhiên,
415. 17:36không phải ai cũng đồng tình. Trong một
416. 17:39nghiên cứu về luược biển được công bố
417. 17:41sau đó, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tuyên bố
418. 17:44không công nhận ưu sách vùng nước lịch
419. 17:45sử này, cho rằng để một vùng biển
420. 17:48[âm nhạc] được coi là có danh nghĩa lịch
421. 17:50sử, quốc gia ven biển phải chứng minh
422. 17:53được quá trình thực thi chủ [âm nhạc]
423. 17:54quyền công khai liên tục, lâu dài và
424. 17:58phải được cộng đồng quốc tế thừa nhận
425. 18:00hoặc mạc nhiên chấp thuận. Lịch sử ở đây
426. 18:03dường như đang thì thầm một điều, yêu
427. 18:05sát càng tuyệt đối càng dễ tự hủy. Nhưng
428. 18:08một hiệp định dù khôn ngoan đến đâu cũng
429. 18:11chỉ mạnh bằng chữ ký dưới nó. Và đây là
430. 18:14điểm yếu mà Văn Kiện năm 1982
431. 18:19không bao giờ gột được. Nó được ký bởi
432. 18:21chính quyền Cộng hòa nhân dân Campuchia,
433. 18:24một chính quyền ra đời khi quân đội Việt
434. 18:26Nam còn đang hiện diện trên đất
435. 18:28Campuchia chỉ vài tuần trước khi hiệp
436. 18:30định được ký. Một chính phủ liên minh
437. 18:33lưu vong đã được thành lập quy tụ phe
438. 18:35bảo hoàng của Shihan, phe cộng hòa của
439. 18:38Sonan và tàn dư của chính khơ me đỏ. Với
440. 18:41những người trong linh minh này, sự hiện
441. 18:43diện quân sự của Việt Nam là đủ để tuyên
442. 18:45bố mọi hiệp ước ký với Cộng hòa nhân dân
443. 18:48Campuchia bao gồm cả hiệp định vùng nước
444. 18:50lịch sử là vô giá trị ký dưới áp lực. Ở
445. 18:54chiều ngược lại, giới nghiên cứu như S
446. 18:56udomet chỉ ra rằng nhiều năm sau khi đã
447. 18:59là một chính phủ có chủ quyền đầy đủ,
448. 19:01được [âm nhạc] quốc tế công nhận và
449. 19:03không còn quân đội Việt Nam trên lãnh
450. 19:04thổ, chính quyền Phnomen, khi đó do
451. 19:08Hungen lãnh đạo vẫn tự nguyện tái khẳng
452. 19:10định hiệu lực của các hiệp ước biên giới
453. 19:12thập niên 80 thông qua một hiệp ước bổ
454. 19:15sung ký năm 2005.
455. 19:19Vậy hiệp định năm 1982
456. 19:23có giá trị hay không? Á Lục Ký không
457. 19:25đứng ra phân xử câu hỏi đó. Đó là việc
458. 19:28của luật pháp quốc tế và của chính hai
459. 19:30dân tộc. Điều chương trình muốn quý vị
460. 19:32mang theo là một nhận ra khác. Có những
461. 19:35vết thương mà một văn bản pháp lý khép
462. 19:37lại được và có những vết thương thì
463. 19:40không. Đến tận hôm nay đường biên giới
464. 19:42biển chính thức giữa hai nước trong vùng
465. 19:44nước lịch sử vẫn chưa được vẽ xong. Cuộc
466. 19:47đàm phán vào thời điểm thích hợp mà Hiệp
467. 19:49Định nhắc tới sau hơn 40 năm vẫn đang
468. 19:52tiếp diễn.
469. 19:54[âm nhạc]
470. 19:58Đêm 23 tháng năm 1975,
471. 20:02trên cùng một vùng biển, hai số phận đã
472. 20:04rẽ theo hai hướng khác nhau chỉ vì một
473. 20:07sợi dây thừng. Một gia đình được sợi dây
474. 20:09đứt cứu sống, trở về, tiếp tục sống, có
475. 20:12con cháu, có những buổi sáng bình thường
476. 20:14như buổi sáng chúng ta bắt đầu chương
477. 20:15trình hôm nay. Còn một người phụ nữ 209
478. 20:18tuổi khác chỉ còn lại một tấm thẻ căn
479. 20:20cước tìm thấy nhiều năm sau trên một hòn
480. 20:23đảo không phải quê hương bà một tấm hiệp
481. 20:25định có thể đóng băng một vùng nước đang
482. 20:28tranh chấp nhưng không một văn bản nào
483. 20:30đóng băng được một cái tên không một
484. 20:32đường biên giới nào khoanh vùng được một
485. 20:34tuổi 29 và không gì bù đắp được cho một
486. 20:37tấm thẻ căn cước nằm yên trong túi áo
487. 20:39của một người mẹ suốt b năm dưới lớp cát
488. 20:42của một hòn đảo xa lạ và có lẽ câu hỏi
489. 20:45thật sự không phải là đường biên giới
490. 20:47nằm ở đâu trên bản đồ mà là nỗi đau mang
491. 20:51hình hài lịch sử ấy đến bao giờ mới thực
492. 20:53sự tan được vào đại dương. Hẹn gặp lại
493. 20:55quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
494. 20:57tiếp theo của Á Lục Ký.
495. 21:01[âm nhạc]