YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → YouTube transcript (XPt0KNlMDn0)

YouTube transcript (XPt0KNlMDn0) — Transcript

9,286 words · 1,503 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00નમસ્કાર મિત્રો YouTube પર પહેલી જ વાર
0:02તમે આ વિડીયો જોઈ રહ્યા છો પહેલી જ વાર
0:05શબ્દ એટલા માટે મૂકું છું કે ગુજરાતી
0:07પદ્ધતિશાસ્ત્રના એટલે કે મેથડના પ્રશ્નો આ
0:10વીડિયોમાં આપેલા છેએકબે 10 15 20 નહી પણ
0:1580 પ્રશ્નો આ વીડિયોમાં લીધા છે અને એ પણ
0:18ખાસ માતૃભાષા
0:20ગુજરાતી મેથડના જે મુખ્ય 12 ચેપ્ટર છે એ
0:24બધા ચેપ્ટરમાંથી પ્રશ્નો આવરી લીધા છે આ
0:27પ્રકારનો વિડીયો આજની સ્થિતિએ YouTube પર
0:30એકય નથી એક જ વીડિયોમાં આ બારે 12
0:34ચેપ્ટરના અગત્યના મોસ્ટ આઈએમપી પાંચ
0:36પ્રશ્નો દરેક ચેપ્ટરમાંથી લીધા છે જે તમે
0:40જોઈ શકશો આ વિડીયો આગામી જે મેન્સ પરીક્ષા
0:44છે એના માટે રામબાણ સાબિત થશે મતલબ કે ગેમ
0:48ચેન્જર સાબિત થશે આ વિડીયો ખાસ એન્ડ સુધી
0:51જોઈ લેજો મેન્સમાં તમને ખૂબ ઉપયોગી સાબિત
0:54થશે કદાચ કેટલાક મિત્રોને આ વિડીયો જોયા
0:56પછી એવું લાગશે કે અમે તો આ ચેપ્ટર કે આવા
0:59પ્રશ્નોની ચર્ચા ચાલુ બીએડના લેક્ચરમાં પણ
1:03નથી સાંભળી અથવા તો ચાલુ બીએડના અભ્યાસમાં
1:06પણ આવા પ્રશ્નોનો જે અભ્યાસ છે એ અમારે
1:10નથી થયો અથવા તો એના વિશે ખ્યાલ નથી તો
1:14મિત્રો વિડીયો ગમે તમને એમ લાગે કે વિડીયો
1:17બેસ્ટ છે મારા માટે ઉપયોગી સાબિત થાય એમ
1:19છે તો વીડિયોને લાઈક આપો કોમેન્ટમાં બે
1:22શબ્દ લખો આપણી પાસે બસ આટલી જ અપેક્ષા છે
1:24આનાથી વિશેષ કશી નથી તો વધુ સમય ન લેતા
1:29લેટસ સ્ટાર્ટ વિડીયો પ્રશ્ન એક માતૃભાષાનો
1:33અર્થ અને સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરો માતૃભાષા એ
1:38અંગ્રેજી શબ્દ મધર ટંગનો અનુવાદ છે જેનો
1:42સરળ અર્થ માતાની ભાષા અથવા માતા તરફથી
1:45મળેલી ભાષા એવો થાય છે વિશેષ અર્થમાં જોઈએ
1:49તો એ માતા સમાન પોષણ આપનારી ભાષા છે
1:52કોલરીઝના મત મુજબ માતૃભાષા એ હૃદયની ભાષા
1:56છે જે ભૂમિ પર બાળકનો જન્મ અને ઉછેર થયો
1:59હોય ત્યાના લોકો પાસેથી મળેલી ભાષાને
2:01માતૃભાષા કહેવાય છે વ્યક્તિ પોતાના વિચારો
2:05ભાવો અને જીવન વ્યવહાર જે ભાષામાં સૌથી
2:08વધુ કુશળતાથી અને સ્પષ્ટ રીતે કરી શકે એ જ
2:12એની માતૃભાષા છે. આ ભાષા દ્વારા જ બાળકના
2:16સામાજિક સાંસ્કૃતિક બૌદ્ધિક અને આંતરમનના
2:19વિકાસની સાચા અર્થમાં શરૂઆત થાય છે.
2:23પ્રશ્નબે શિક્ષણના માધ્યમ તરીકે
2:26માતૃભાષાનું શું મહત્વ છે? શિક્ષણનું
2:29માધ્યમ માતૃભાષા જ હોવું જોઈએ. કારણ કે
2:32માતૃભાષા વિના શિક્ષણ અધૂરું છે અને તે
2:35સર્વ વિષયોનો પાયો છે. માતૃભાષામાં શિક્ષણ
2:39મેળવવાથી વિદ્યાર્થીઓ વિષય વસ્તુને અને
2:42તેમાં રહેલા ભાવો તથા વિચારોને સારી રીતે
2:45સમજીને આત્મસાત કરી શકે છે. માતૃભાષાના
2:49ઉપયોગથી વિદ્યાર્થી પોતાની મુશ્કેલીઓ
2:51શિક્ષક સમક્ષ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરી શકે છે
2:54અને દરેક બાબતની અભિવ્યક્તિ પોતાની
2:57ભાષામાં સરળતાથી કરી શકે છે. આ
3:00પ્રક્રિયાથી
3:02અધ્યયનમાં વિદ્યાર્થીઓની શક્તિ અને સમયનો
3:06બચાવ થાય છે પરિણામે વિદ્યાર્થીઓની
3:08સર્જનાત્મક શક્તિઓ ખીલી ઉઠે છે અને એમના
3:12વ્યક્તિત્વનો સુયોગ્ય અને સર્વાંગી વિકાસ
3:16થાય છે.
3:18પ્રશ્ન 3
3:21માતૃભાષા અન્ય વિષયોના પાયા તરીકે કેવી
3:24રીતે કાર્ય કરે છે? તો શાળામાં અન્ય
3:27વિષયોનું શિક્ષણ પણ માતૃભાષામાં જ અપાતું
3:30હોવાથી માતૃભાષાનું જ્ઞાન જેટલું મજબૂત
3:32હોય એટલી જ અન્ય વિષયો શીખવામાં સરળતા રહે
3:37છે. જો માતૃભાષાનો પાયો નબળો હોય તો અન્ય
3:40વિષયોના અર્થગ્રહણમાં અને સંદર્ભ
3:43સાહિત્યનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવામાં મુશ્કેલી
3:46પડે છે વિજ્ઞાન સમાજવિદ્યા કે ગણિત જેવા
3:49વિષયોમાં આવતી પાયાની સંકલ્પનાઓ સમજવામાં
3:52ભાષાની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વની હોય છે
3:55માતૃભાષામાં વિદ્યાર્થી સાંભળીને કે
3:58વાંચીને જેવું સમજી શકે એના પર જ અન્ય
4:02વિષયોમાં એની સિદ્ધિનો આધાર રહેલો છે આથી
4:05કહી શકાય કે માતૃભાષાની ની પ્રવીણતા વિના
4:08અન્ય વિષયોનું જ્ઞાન મેળવવું એ લોઢાના ચણા
4:11ચાવવા સમાન છે. પ્રશ્ન ચાર શાળા કક્ષાએ
4:16માતૃભાષાના શિક્ષણની ઉપેક્ષા થવા પાછળના
4:18મુખ્ય કારણો કયા છે? તો માતૃભાષા શિક્ષણની
4:22ઉપેક્ષાનું એક મુખ્ય કારણ એ છે કે શિક્ષકો
4:24અને વિદ્યાર્થીઓમાં એવી ખોટી માન્યતા હોય
4:27છે કે બાળક સમાજમાંથી ભાષા શીખીને જ શાળાએ
4:30આવે છે. તેથી એમાં નવું કશું શીખવવાનું
4:33નથી બીજું મોટું કારણ વહીવટી છે જેમાં
4:38ભાષા શીખવવાની જવાબદારી વ્યાયામ ચિત્ર કે
4:41અન્ય વિષયના બિન તાલીમી શિક્ષકોને સોપી
4:44દેવામાં આવે છે વર્ગખંડમાં શિક્ષકો દ્વારા
4:47માત્ર કથન પદ્ધતિનો જ ઉપયોગ થાય છે અને
4:50અધ્યાપનમાં જરૂરી શૈક્ષણિક સાધનોનો પણ
4:52અભાવ જોવા મળે છે માતૃભાષાનું શિક્ષણ
4:55માત્ર પાઠ્યપુસ્તક પૂરતું સીમિત રહી જાય
4:58છે અને ભાષાના જે મૂળભૂત કૌશલ્યો છે એ
5:01વિકસાવવા પર પૂરતું ધ્યાન અપાતું નથી વળી
5:04વ્યાકરણ શિક્ષણ પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને
5:07શાળામાં વાંચનાલયની સુવિધાનો અભાવ પણ ભાષા
5:10શિક્ષણની ઉપેક્ષા વધારે છે પ્રશ્ન પાંચ
5:15માતૃભાષા શિક્ષણની ઉપેક્ષા દૂર કરવા માટે
5:18શિક્ષકો અને શાળા દ્વારા કયા ઉપાયો યોજી
5:22શકાય અથવા તો એમ પણ પૂછાઈ શકે કે એક
5:25શિક્ષક તરીકે તમે શું કરશો? તો માતૃભાષા
5:28શિક્ષણની ઉપેક્ષા દૂર કરવા માટે સૌપ્રથમ
5:30તો એ ખોટી માન્યતા દૂર કરવી જોઈએ કે બાળક
5:34ઘરેથી જ સંપૂર્ણ ભાષા શીખીને આવે છે
5:37વાસ્તવમાં તેને શિષ્ટ ભાષા અને વાચન લેખન
5:40કૌશલ્યો શીખવવા અત્યંત જરૂરી છે. ભાષા
5:44શિક્ષણની જવાબદારી માત્ર ગુજરાતી વિષય
5:46સાથે સ્નાતક અનુસ્નાતક અને પ્રશિક્ષણ
5:49પામેલા શિક્ષકને જ સોપવી જોઈએ. વર્ગખંડમાં
5:53માત્ર કથન પદ્ધતિને બદલે વિવિધ અધ્યાપન
5:56પદ્ધતિઓ અને ઓડિયો વિડીયો જેવા શૈક્ષણિક
5:59સાધનોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓની
6:02લેખિત અને મૌખિક અભિવ્યક્તિ ખીલવવા માટે
6:04વક્તૃત્વ સ્પર્ધા નિબંધ સ્પર્ધા અને
6:08કાવ્યપઠન જેવી સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિઓનું
6:10આયોજન થવું જોઈએ. આ ઉપરાંત વ્યાકરણ
6:14શિક્ષણને રસમય બનાવવું જોઈએ અને
6:16વિદ્યાર્થીઓને શબ્દકોષ તથા જોડણી કોષનો
6:20ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ પ્રશ્ન
6:23છ માતૃભાષા શિક્ષણના મુખ્ય સામાન્ય હેતુઓ
6:27વિશે માહિતી આપો તો માતૃભાષા શિક્ષણના
6:30મુખ્ય સાત સામાન્ય હેતુઓ છે જે નીચે
6:33પ્રમાણે છે નંબર એક વિદ્યાર્થીઓ ભાષાના
6:36મૂળ તત્વોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે જેમ કે
6:40કૃતિઓને વિષયવસ્તુ સાહિત્ય પ્રકાર લેખન
6:42રચનાના પ્રકારો વ્યાકરણ અને શબ્દ ભંડોળ
6:45નંબર બે વિદ્યાર્થીઓ શ્રવણ દ્વારા અર્થ
6:48ગ્રહણ કરે નંબર ત્રણ વિદ્યાર્થીઓ વાચન
6:51દ્વારા અર્થ ગ્રહણ કરે ચાર વિદ્યાર્થીઓ
6:55પ્રાપ્ત જ્ઞાનનું નૂતન પરિસ્થિતિમાં
6:58ઉપયોજન કરે પાંચ વિદ્યાર્થીઓ કથન દ્વારા
7:01અભિવ્યક્તિ કરે નંબર છ વિદ્યાર્થીઓ લેખન
7:04દ્વારા અભિવ્યક્તિ કરે સાત વિદ્યાર્થીઓ
7:08સાહિત્ય કૃતિઓનો આનંદ મેળવે અને એમાં રસ
7:11લઈ
7:11રસદર્શન
7:13પ્રશ્નસાત
7:15ડોક્ટર બ્લુમ દ્વારા દર્શાવેલ નાનાત્મક
7:18હેતુઓનું વર્ગીકરણ ટૂંકમાં સમજાવો
7:21તો બેન્જામિન બ્લુમ અને એમના સાથીદારોએ
7:24વર્તનને આધારે શૈક્ષણિક હેતુઓનું વર્ગીકરણ
7:28કર્યું છે જેમાં જ્ઞાનાત્મક હેતુઓના છ
7:30સ્તર દર્શાવવામાં આવ્યા છે જેમાં સૌથી
7:33નિમ્ન સ્તરે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ છે જેમાં
7:36હકીકત અને વિગતો યાદ રાખવાની હોય છે
7:38ત્યારબાદ અર્થગ્રહણ આવે એટલે કે જ્ઞાનની
7:41સમજ એમાં જ્ઞાનને સમજવાની શક્તિ વિકસે છે
7:45ત્યાર પછી ત્રીજા લેવલ ઉપર આવે છે ઉપયોજન
7:48જેમાં મેળવેલા જ્ઞાનનો નવી પરિસ્થિતિમાં
7:51ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. ત્યાર પછી છે
7:54વિશ્લેષણ કે માહિતીને છૂટી પાડવી પાંચ છ
7:58ઉપર છે સંશ્લેષણ એટલે કે માહિતીનું સંયોજન
8:00કરી અને નવું સર્જન કરવું. અને લાસ્ટ
8:04સર્વોચ્ચ સ્તરે મૂલ્યાંકન જેમાં માપદંડોના
8:08આધારે નિર્ણય લેવાનો સમાવેશ થાય છે
8:11પ્રશ્નઆઠ સામાન્ય હેતુ અને વિશિષ્ટ હેતુ
8:14વચ્ચે શોભેદ છે બંને વચ્ચેનો તફાવત તો
8:19જ્યારે પણ તફાવત પૂછાય તો આવી રીતે વચ્ચે
8:23બે ભાગ પાડી અને તમે તફાવત લખી શકો છો આ
8:26બેસ્ટ રહેશે તફાવત હંમેશા આવી રીતે જ લખવો
8:32સામાન્ય હેતુઓ વિષય ના આધારે નક્કી થાય છે
8:35આની સિદ્ધિ લાંબાગાળે કે અનેક તાસના અંતે
8:38થાય છે સામાન્ય હેતુની સંકલ્પના અસ્પષ્ટ
8:41અને અમૂર્ત હોય છે સામાન્ય હેતુઓનું
8:43સ્પષ્ટ આલેખન મુશ્કેલ હોય છે જ્યારે
8:46વિશિષ્ટ હેતુઓ એ વિષય વસ્તુને આધારે નક્કી
8:49થાય છે એક જ તાસમાં કે ટૂંકાગાળામાં સિદ્ધ
8:52થઈ શકે એવા હોય છે અને એની સંકલ્પના
8:56સ્પષ્ટ હોય છે અને એ તાસના અંતે માપન કરી
8:59શકાય છે તો આ હતો તફાવત
9:02પ્રશ્નનવ શૈક્ષણિક આયોજન એટલે શું અને
9:06શૈક્ષણિક આયોજનના મુખ્ય પ્રકારો જણાવો તો
9:09શિક્ષણની પ્રક્રિયાને સફળ બનાવવા માટે
9:12ભવિષ્યમાં કરવાના કાર્યો ઉદ્દેશો પદ્ધતિઓ
9:15અને સાધનોની પૂર્વ વિચારણા કરી એની
9:18વ્યવસ્થિત નોંધ તૈયાર કરવી એટલે શૈક્ષણિક
9:22આયોજન કોઈપણ પ્રવૃત્તિ કે આયોજનને
9:25સફળતાપૂર્વક પાર પાડવા માટે એના વિવિધ
9:27પાસાઓનું ઝીણવટ ભર્યું ચિંતન કરવું જરૂરી
9:31છે શૈક્ષણિક આયોજનના વિવિધ પ્રકાર છે જેમ
9:33કે રાષ્ટ્રીય આયોજન રાજ્યો જિલ્લા સ્તરે
9:36અને તાલુકા અને ગ્રામ્ય આ ઉપરાંત સમયગાળા
9:39મુજબ શૈક્ષણિક આયોજનને વાર્ષિક આયોજન સત્ર
9:42આયોજન માસિક આયોજન પખવાડીક અઠવાડીક અને
9:46દૈનિક અને ત્યાર પછી તાસ આયોજનમાં પણ
9:49વહેંચવામાં આવે છે ટૂંકમાં શિક્ષણના
9:53ક્ષેત્રને અસરકારક બનાવવા અને પ્રગતિ કરવા
9:56માટે શૈક્ષણિક આયોજન અત્યંત આવશ્યક છે
10:01પ્રશ્ન 10 વાર્ષિક આયોજન કરતી વખતે
10:05શિક્ષકે કઈ કઈ બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી
10:08જોઈએ
10:09એમાં વાર્ષિક આયોજન કરતી વખતે શિક્ષકે
10:13સૌથી પહેલા અભ્યાસક્રમનો વિસ્તાર અને
10:16વર્ષમાં શિક્ષણ કાર્ય માટે પ્રાપ્ત થતા
10:18દિવસો રજાઓ તથા પરીક્ષાના દિવસોનો ચોક્કસ
10:22વિચાર કરી લેવો જોઈએ અધ્યાપન કાર્ય
10:25દરમિયાન ઉપયોગી થનારા શૈક્ષણિક સાધનો અને
10:28સંદર્ભ ગ્રંથોની સૂચી અગાઉથી તૈયાર કરવી
10:30જોઈએ સ્થાનિક સામાજિક સાંસ્કૃતિક અને
10:33ભૌતિક પરિસ્થિતિ ધ્યાનમાં લઈ એકમ શીખવવા
10:37માટે સમયની પસંદગી કરવી જોઈએ અધ્યાપન
10:41માટેની પદ્ધતિ પ્રવિધિ કે અભિગમોનો વિચાર
10:44કરવો અને અન્ય વિષયો સાથેના અનુબંધનો પણ
10:47ખ્યાલ રાખવું જોઈએ આ સિવાય મૂલ્યાંકન કે
10:51સ્વાધ્યાય કાર્યની અગાઉથી જ વિચારણા કરી
10:54અન્ય શિક્ષકો કે આચાર્ય સાથે ચર્ચા કરીને
10:56વાર્ષિક આયોજન તૈયાર કરવું જોઈએ પ્રશ્ન 11
11:01શિક્ષણમાં શૈક્ષણિક આયોજનનું મહત્વ સ્પષ્ટ
11:04કરો. તો શૈક્ષણિક આયોજન એ શિક્ષણ કાર્ય
11:07માટે હોકાયંત્ર સમાન છે જેના દ્વારા
11:10નિશ્ચિત ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે
11:13આયોજન વિનાનું અધ્યાપન એ સુકાન વિનાની નાવ
11:17જેવો છે જ્યારે ચોક્કસ આયોજનથી જ ધ્યેય
11:20સિદ્ધ થાય છે અને કાર્ય પદ્ધતિ નક્કી કરી
11:23શકાય છે આયોજન કરવાથી શિક્ષણ કાર્ય
11:26નાવીન્ય સભર બને છે અને વર્ગમાં આવનાર
11:29અવરોધોનો અગાઉથી ખ્યાલ આવવાથી એનું નિવારણ
11:32પણ કરી શકાય છે આનાથી થી સમય શક્તિ અને
11:36નાણાનો ઉચિત ઉપયોગ થાય છે તેમજ શાળામાં
11:40ઉપલબ્ધ શૈક્ષણિક સાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ શક્ય
11:43બને છે આ ઉપરાંત આયોજન શિક્ષકની કાર્ય ટેવ
11:48વિકસાવે છે અને અભ્યાસક્રમને નક્કી કરેલા
11:50સમયમાં પરિપૂર્ણ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે
11:53પ્રશ્ન 12 તાસ આયોજન કે પાઠ આયોજન એટલે
11:57શું એની સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરો તો શૈક્ષણિક
12:00આયોજનમાં સૌથી નાનું આયોજન એ તાસ આયોજન છે
12:03અથવા તો પાઠ આયોજન
12:04જે કોઈ એક વિષયના એકમના એક તાસમાં થઈ શકે
12:08એવા શિક્ષણ કાર્ય માટે તૈયાર કરવામાં આવે
12:11છે તાસ આયોજન એ વર્ગમાં એક તાસ દરમિયાન જે
12:15મુદ્દો શીખવવાનો હોય એની પૂર્વ તૈયારીની
12:18શાબ્દિક રૂપરેખા છે બોસિંગના મતે પાઠ
12:22આયોજન એટલે શૈક્ષણિક હેતુઓની પ્રાપ્તિ
12:24માટે શિક્ષક જે ક્રિયાઓનું આયોજન કરે એનો
12:27આલેખ પત્ર આ એક વ્યાખ્યા છે બીજી વ્યાખ્યા
12:32આપી છે બીનિંગ અને બીનિંગ
12:34હેતુઓને વ્યાખ્યાઈત કરવા પાઠ્યવસ્તુની
12:38પસંદગી કરવી અને રજૂઆત માટેની પદ્ધતિઓ
12:40નક્કી કરવી એટલે પાઠ આયોજન ટૂંકમાં કોને
12:45ક્યારે ક્યાં કેટલા સમયમાં કઈ પદ્ધતિઓ અને
12:49સાધનોથી શીખવવાનું છે એનો શિક્ષકે કરેલો
12:53લેખિત અહેવાલ એટલે તાસ આયોજન
12:57પ્રશ્ન 13 એક તાલીમી શિક્ષક તરીકે તાસ
13:01આયોજન કરતી વખતે કઈ પૂર્વ શરતોનું પાલન
13:05કરવું જરૂરી છે તો તાસ આયોજન માત્ર
13:09ઔપચારિક કાર્ય નથી તેથી શિક્ષક પાસે
13:11વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન માહિતી સ્વરૂપ અને
13:15વિષયવસ્તુ સંબંધિત કૌશલ્યો પર પ્રભુત્વ
13:17હોવું અનિવાર્ય છે જરૂરી છે શિક્ષકને
13:21બાળકોની અધ્યયન ક્ષમતાઓ માનસિક વિકાસ વય
13:24કક્ષા અને ઔપચારિક અધ્યયનના સિદ્ધાંતોનું
13:28પણ જ્ઞાન હોવું જોઈએ શિક્ષક પાસે શિક્ષણના
13:31સામાન્ય અને વિશિષ્ટ હેતુ અંગેની સ્પષ્ટ
13:34સમજ હોવી અત્યંત આવશ્યક છે વિદ્યાર્થીઓના
13:38પૂર્વજ્ઞાનની શિક્ષકને સ્પષ્ટતા હોવી જોઈએ
13:40જેથી નવું જ્ઞાન કઈ રીતે આપવું અને એની
13:44યોગ્ય વિચારણા થઈ શકે આ ઉપરાંત અધ્યાપનના
13:48સાધનો એનો ઉપયોગ અને વિષય સાથે સંકળાયેલા
13:51અન્ય વિષયોનું જ્ઞાન પણ શિક્ષક પાસે હોવું
13:55જરૂરી છે પ્રશ્ન 14 પાઠ આયોજનમાં વિશિષ્ટ
14:00હેતુઓ લખતી વખતે શિક્ષકે કઈ કઈ બાત બબતો
14:03ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ તો આ વિશિષ્ટ હેતુઓની
14:06નોંધ કરતી વખતે એને હંમેશા અપેક્ષિત વર્તન
14:10પરિવર્તનની ભાષામાં લખવાના હોય છે આ હેતુઓ
14:14નક્કી કરેલા તાસની સમય મર્યાદામાં સિદ્ધ
14:16થઈ શકે એવા વ્યવહારો હોવા જરૂરી છે. દરેક
14:20વિશિષ્ટ હેતુ ટૂંકા સરળ અને સ્પષ્ટ રીતે
14:23લખાયેલ હોવા જોઈએ. એક વિધાનમાં માત્ર એક જ
14:27હેતુનો સમાવેશ થવો જોઈએ. હેતુઓ નક્કી કરતે
14:30વખતે બાળકની વય ધોરણ એની પરિપક્વતા અને
14:35કાર્યક્ષમતાને ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ આ
14:39રીતે પાઠના દરેક વિશિષ્ટ હેતુને એના
14:42સંબંધિત વિષય મુદ્દાની સામે જ સ્પષ્ટ રીતે
14:45નોંધવામાં આવે તે અત્યંત હિતાવહ છે પ્રશ્ન
14:4915 વિષયાભિમુખ એટલે શું એના મુખ્ય લક્ષણો
14:53અને મહત્વ જણાવો
14:57તો વિષયાભિમુખ એટલે વિદ્યાર્થીઓનું
14:59વિષયાંગ પ્રત્યે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું
15:03જિજ્ઞાસા જાગૃત કરવી એમને નવું જ્ઞાન
15:06પ્રાપ્ત કરવા માટે માનસિક રીતે તત્પર
15:08બનાવવા સારા વિષયભિમુખના લક્ષણોમાં એ
15:12સાહજિક સ્વાભાવિક રસપ્રદ અને
15:16વિદ્યાર્થીઓની વય કક્ષાને અનુરૂપ હોવું
15:18જોઈએ તો એ સારા વિષયભિમુખ કહી શકાય
15:21વિષયભિમુખનું કાર્ય ખૂબ જ મહત્વનું છે
15:24કારણ કે એ વિદ્યાર્થીઓને નવું જ્ઞાન ઝીલવા
15:26માટે તૈયાર કરે છે અને પૂર્વજ્ઞાનની
15:29ચકાસણી કરવામાં મદદ કરે છે. એના દ્વારા
15:32શિક્ષક જ્ઞાત વિષયનો અજ્ઞાત પાઠ્યવસ્તુ
15:35સાથે સંબંધ પ્રસ્થાપિત કરી અને
15:38વિદ્યાર્થીને નવા વિષયાંક તરફ દોરી જાય
15:41છે. આ પ્રક્રિયાથી વિદ્યાર્થીઓ વર્ગ
15:44વ્યવહારમાં પ્રારંભથી જ સક્રિય ભાગીદાર
15:47બને છે. પ્રશ્ન 16 ભાષા શિક્ષણમાં પાઠનો
15:52પ્રારંભ કરતી વખતે વિષયાભિમુખ માટે કઈ કઈ
15:55પ્રયુક્તિઓનો ઉપયોગ કરી શકાય
15:59તો ભાષા શિક્ષણમાં વિષયાભિમુખ કરવા માટે
16:01શિક્ષક છ જેટલી અલગ અલગ પ્રયુક્તિઓનો
16:05અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકે છે જેમ કે
16:08શિક્ષક વાર્તાકથન કે પ્રસંગ કથન દ્વારા
16:10વિષય તરફ દોરી શકે છે અથવા પૂર્વજ્ઞાન પર
16:14આધારિત પ્રશ્નો પૂછીને પ્રશ્નોત્તરી
16:16પ્રયુક્તિ અજમાવી શકે અથવા એ સિવાય
16:19વિષયવસ્તુને અનુરૂપ નાના પ્રસંગોનું
16:22નાટ્યકરણ કે રોલ પ્લે કરાવીને પણ પાઠનો
16:25પ્રારંભ કરી શકાય છે આ ઉપરાંત નિદર્શન
16:27પ્રયુક્તિમાં કોઈ ચિત્ર નકશા કે મોડલ
16:29દર્શાવીને રસપ્રદ રીતે વિષય અભિમુખ કરાવી
16:32શકાય છે જરૂર પડે તો કોઈ સંદર્ ફકરાનું
16:35વાચન કરીને અથવા તો કાવ્ય કે ગીતની
16:38પંક્તિઓનું ગાન કરીને પણ નવા વિષયનો
16:40પ્રવેશ કરાવી શકાય છે પ્રશ્ન 17 વર્ગખંડ
16:46શિક્ષણમાં કાપા કાર્યનું નું શૈક્ષણિક
16:48મહત્વ સ્પષ્ટ કરો તો લેખન ફલક નોંધ એટલે
16:53કે કાપા કાર્ય એ શિક્ષણના સમગ્ર કાર્યની
16:56ચાવી અને કાર્ડિયોગ્રામ સમાન છે જે
17:00શિક્ષકની સજ્જતાનો ખ્યાલ આપે છે તે
17:02અધ્યાપનને સુગમ બનાવવામાં મોટું યોગદાન
17:04આપે છે કારણ કે તે એક સસ્તું સુલભ અને
17:08ઉપયોગી સાધન છે કાપાકાર્ય શિક્ષક
17:11વિષયવસ્તુ અને વિદ્યાર્થીઓને જોડતી એક
17:14મહત્વની કડી છે જેના દ્વારા અસ્પષ સ્પષ્ટ
17:17અને અઘરી બાબતો સરળ બને છે તે વિષય
17:20વસ્તુના સંકુલ ખ્યાલો અને નિયમો જેવા
17:22અમૂર્ત સ્વરૂપને પણ મૂર્ત સ્વરૂપ પ્રદાન
17:25કરે છે શ્રાવ્ય અનુભવોનું દ્રશ્ય અનુભવ
17:29સાથે સંયોજન થતા વિદ્યાર્થીઓનો અધ્યયન
17:32સુદરઢ સચોટ અને દીર્ઘકાલીન બને છે તેમજ
17:36વર્ગમાં શિસ્ત જાળવવામાં મદદરૂપ થાય છે
17:39પ્રશ્ન 18 તાસ આયોજનમાં મૂલ્યાંકન શા માટે
17:42જરૂરી છે અને તે કઈ કઈ રીતે કરી શકાય તાસ
17:46શિક્ષણને અંત વિદ્યાર્થીઓને કેટલું જ્ઞાન
17:48પ્રાપ્ત કર્યું અને કેટલું સમજ્યા એની
17:50ચકાસણી કરવા માટે મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી
17:53છે શિક્ષકે ઈચ્છેલું અપેક્ષિત વર્તન
17:56પરિવર્તન વિદ્યાર્થીઓમાં આવ્યું છે કે
17:58નહીં એ જાણવા માટે મૂલ્યાંકન એ શિક્ષણ
18:01કાર્યની સફળતા કે નિષ્ફળતાનો અરીસો બની
18:05રહે છે. મૂલ્યાંકનના આધારે શિક્ષક
18:07વિદ્યાર્થીઓમાં રહેલી અણસમજ શોધીને જરૂરી
18:10ઉપચારાત્મક કાર્ય પણ કરી શકે છે અને
18:13પોતાના શિક્ષણ કાર્યમાં સુધારણા પણ લાવી
18:16શકે છે. વર્ગખંડમાં શિક્ષક ટૂંકા પ્રશ્નો
18:19પૂછીને લેખિતમાં પ્રશ્નો આપીને કે
18:22કાવ્યગાન કરાવીને પણ મૂલ્યાંકન કરી શકે છે
18:25આ સિવાય જૂથ કાર્ય નાટ્યકરણ ચિત્રકામ કે
18:28સંવાદ રજૂ કરાવીને પણ આવી રીતે અલગ અલગ
18:32રીતે મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે. પ્રશ્ન 19
18:36કાપા કાર્ય કરતી વખતે કઈ કઈ બાબતો
18:38ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ તો કાપા કાર્ય કરતી
18:41વખતે શિક્ષકે નીચે મુજબની મહત્વની બાબતો
18:44ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ જેમાં સૌથી પહેલા છે
18:45હસ્તાક્ષરની સુવાચ્યતા
18:48જેમાં દરેક અક્ષર સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ અને બે
18:51અક્ષર તથા બે શબ્દ વચ્ચે જરૂરી અંતર હોવું
18:54જોઈએ છેલ્લી પાટલીનો વિદ્યાર્થી વાંચી શકે
18:57એટલું અક્ષરોનું કદ હોવું જોઈએ લખાણની
19:00જાડાઈ એક સરખી જળવાઈ રહેલી હોવી જોઈએ
19:03યોગ્ય વિરામ ચિન્હનું નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ
19:05નંબર બે સ્વચ્છતા અને સુઘડતા તો લખતા
19:08પહેલા કાપાને વ્યવસ્થિત સાફ કરવું
19:10વિષયવસ્તુ મુજબ કાપાના વિભાગ પાડી અને
19:13લખાણ સીધી લીટીમાં કરવું જોઈએ એક અક્ષર
19:16ઉપર બીજો અક્ષર લખાઈ ન જાય એની કાળજી લેવી
19:18રંગીન ચોકનો પ્રમાણસર ઉપયોગ કરવો જોઈએ
19:21નંબર ત્રણ કાપા કાર્યની યથાર્થતા જેમાં
19:25સમગ્ર એકમની સારરૂપ બાબતો એટલે કે મહત્વની
19:28જ આઈએમપી પોઈન્ટ્સ ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરવા
19:31જોઈએ અને મુદ્દાઓ હંમેશા ટૂંકા સરળ અને
19:34સ્પષ્ટ ભાષામાં લખવા જોઈએ પ્રશ્ન 20
19:38શિક્ષક માટે કાપા કાર્યને કાર્ડિયોગ્રામ
19:41શા માટે કહેવામાં આવે છે તો શિક્ષક માટે
19:45કાપા કાર્યને શિક્ષણના સમગ્ર કાર્યની ચાવી
19:48અને કાર્ડિયોગ્રામ કહેવામાં આવે છે કારણ
19:50કે એના પરથી શિક્ષકની સજ્જતા અને શિક્ષણ
19:55કાર્યમાં એની સફળતાનો સ્પષ્ટ ખ્યાલ મેળવી
19:58શકાય છે જેવી રીતે કાર્યોગ્રામ હૃદયની
20:01સંપૂર્ણ સ્થિતિનો ચિતાર આપે છે એવી જ જ
20:03રીતે વર્ગખંડમાં વ્યવસ્થિત રીતે કરાયેલું
20:06કાપા કાર્ય એ શિક્ષકના સમગ્ર શિક્ષણ
20:11કાર્યનો અરીસો બની રહે છે એના દ્વારા
20:14શિક્ષકે વિષયવસ્તુના સંકુલ ખ્યાલો નિયમો
20:17અને સિદ્ધાંતોને કેટલી સ્પષ્ટતાથી રજૂ
20:20કર્યા છે એનો અંદાજ આવી જાય છે
20:24પ્રશ્ન 21 તાસ આયોજનમાં સ્વાધ્યાય કાર્ય
20:28આપતી વખતે કઈ કઈ વિવિધતા લાવી શકાય અથવા
20:31તો એમ પણ પૂછાઈ શકેવા સ્વાધ્યાય કાર્ય કઈ
20:34કઈ રીતે આપશો એક શિક્ષક તરીકે આવો પણ
20:37પ્રશ્ન બની શકે તો તાસ આયોજનમાં
20:41વિદ્યાર્થીઓએ પ્રાપ્ત કરેલા જ્ઞાનના
20:43દરઢીકરણ અને પુનરાવર્તન માટે સ્વાધ્યાય
20:45આપવામાં આવે છે. એક વાક્યનો પ્રશ્ન પણ બની
20:49શકે કે સ્વાધ્યાય શા માટે આપવામાં આવે છે?
20:52તો એનો જવાબ તમે અહિયા હમણાં જ જોયું
20:54સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નોમાં વિવિધતા લાવીને
20:57વિદ્યાર્થીઓની કક્ષા અને રૂચિને પોષી શકાય
21:00છે. તો સ્વાધ્યાય કાર્ય આપતી વખતે નીચે
21:03મુજબની વિવિધતા લાવી શકાય જેમાં સૌથી
21:05પહેલા છે સર્જનાત્મક લેખન જેમાં નવી
21:09વાર્તા લખવી કાવ્યની રચના કરવી નવા સંવાદો
21:12રચવા અથવા કોઈ પ્રસંગનું નાટ્યકરણમાં
21:15રૂપાંતર કરવું વાંચન અને લેખન કૌશલ્ય
21:19પ્રશ્નો કે ટૂંકનોંધ લખવા શબ્દાર્થ શોધવા
21:22આપેલ ફકરાનું સંક્ષેપીકરણ કે વિસ્તૃતીકરણ
21:26કરવું અને ભાષાંતર કરવું પ્રાયોગિક અને
21:29ક્ષેત્ર કાર્યમાં કોઈની મુલાકાત લેવી
21:31જરૂરી માહિતી એકઠી કરવી અવલોકન કરવો
21:33સમસ્યા ઉકેલવી કે વિવિધ વસ્તુઓનો સંગ્રહ
21:36કરવો એવું સ્વાધ્યાય આપી શકાય કલાત્મક
21:39કાર્ય અંતર્ગત વિષય વસ્તુને અનુરૂપ ચિત્ર
21:42કે આકૃતિ દોરવી તથા મોડેલ બનાવવું એવું
21:44સ્વાધ્યાય આપી શકાય સ્મૃતિ અને મૌખિક
21:47કાર્યમાં વાચન કરવું મુખપાઠ કરવું અથવા
21:50કંઠસ્થ કરવું એવું સ્વાધ્યાય આપી શકાય
21:52શોધખોળમાં શીખવેલા એકમને અનુરૂપ સમાન
21:56ભાવવાળા અન્ય કાવ્યો કે વાર્તાઓ શોધવી
21:59એવું સ્વાધ્યાય કાર્ય પણ આપી શકાય પ્રશ્ન
22:0222 એકમ આયોજનનો અર્થ અને સંકલ્પના સ્પષ્ટ
22:06કરો એકમ આયોજન માટે વસ્તુ વિષયક ઉપવિભાગ
22:10આયોજન કે પ્રકરણ આયોજન જેવા પર્યાય વાપરી
22:13શકાય છે એકમ આયોજનનું મૂળભૂત વિચાર હરબાટે
22:17આપેલો અને એનું અમલીકરણ 1920 માં શરૂ થયું
22:21હતું એકમ એટલે સમાન કક્ષાવાળા અધ્યયન
22:24અનુભવોનું સંકલન પાઠ્યપુસ્તકના સમાન
22:28અધ્યયન અનુભવો આપતા પાઠોના ના સંપૂર્ણ એકમ
22:31તરીકે શિક્ષણ કાર્ય કરવામાં આવે તેને એકમ
22:35આયોજન કહે છે. આમાં વિષયવના છૂટા છવાયા
22:39મુદ્દાને સ્થાને સમાન ભાવવાળી કૃતિઓ
22:42એકત્રિત કરી અને એકમ બનાવાય છે અને તેનું
22:46ચાર થી પાંચ તાસ સુધી સતત અને ઊંડાણપૂર્વક
22:50સર્વાંગી અધ્યાપન કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન
22:5423 શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીઓ માટે એકમ
22:58આયોજનનું શું મહત્વ છે ? જવાબ એકમ આયોજન
23:02કરવાથી શિક્ષણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ અખંડિત
23:05સળંગ અને ચિરંજીવ બને છે અને વિષયવસ્તુના
23:09વિવિધ પાસાઓને સંપૂર્ણ ન્યાય આપી શકાય છે
23:12તેનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં રસ ઉત્સાહ અને
23:15સક્રિયતા લાવી શકાય છે તથા તેમને ચોક્કસ
23:18પ્રમાણમાં અધ્યયન અનુભવો પૂરા પાડી શકાય
23:21છે શિક્ષક માટે આ આયોજનથી થી શ્રમ અને સમય
23:25બચે છે અને તેમનામાં આત્મવિશ્વાસ વધે છે.
23:28આ સાથે શિક્ષકને શિક્ષણ કાર્યની
23:31સ્વતંત્રતા અને આત્મસંતોષ મળે છે.
23:34વિદ્યાર્થીની ગતિ ક્ષમતા અને ભૂલોને
23:37ધ્યાનમાં રાખીને શિક્ષક પોતાની મર્યાદા કે
23:40ક્ષમતા પ્રમાણે આયોજનમાં જરૂરી પરિવર્તન
23:43પણ લાવી શકે છે. પ્રશ્ન 24 એકમ આયોજનના
23:47સોપાનો કયા કયા છે? કોઈપણ બે સોપાનની
23:50સમજૂતી આપો. જવાબ એકમ આયોજનની રૂપરેખા
23:54તૈયાર કરવા માટે કુલ 12 સોપાનો છે એકમ
23:57પેટા એકમ શૈક્ષણિક હેતુઓ વિષયવસ્તુ ભાષા
24:02વસ્તુના મુદ્દા વિષય પ્રવેશ અધ્યાપન
24:05પદ્ધતિ પ્રયુક્તિઓ શૈક્ષણિક સાધનો અધ્યયન
24:09પ્રવૃત્તિઓ મૂલ્યાંકન સ્વાધ્યાય સંદર્ભ
24:13સાહિત્ય અને લેખન ફલક નોંધ તેમાં એકમ
24:17સોપાનમાં સમગ્ર આયોજનને ધ્યાનમાં રાખીને
24:20નક્કી કરેલા મુખ્ય એકમ કે વિષયનું નામ
24:23લખવાનું હોય છે દાખલા તરીકે ગોવિંદનું
24:26ખેતર જ્યારે પેટા એકમ સોપાનમાં સમગ્ર
24:29એકમને જેટલા તાસમાં વહેંચવામાં આવ્યો હોય
24:32તે પ્રમાણે નિશ્ચિત વિભાગોમાં વહેંચવામાં
24:34આવે છે જેમ કે તાસ એકમાં પ્રારંભ અને તાસ
24:38બે માં વિષયવસ્તુની ચર્ચા આ સોપાનો દ્વારા
24:42એકમ આયોજન દરમિયાન કયું વિષયવસ્તુ કેવી
24:45રીતે રજૂ કરવું તેની સ્પષ્ટતા થાય છે
24:48પ્રશ્ન 25 શ્રવણ કૌશલ્યનો અર્થ અને
24:51સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરો ઉત્તર માત્ર ભાષાના
24:55અવાજો સાંભળવા એટલે શ્રવણ કર્યું ના
24:58કહેવાય પણ સાંભળેલા અવાજોનું અર્થ ગ્રહણ
25:01થાય ત્યારે શ્રવણની ક્રિયા થઈ તેમ કહેવાય
25:04કાન દ્વારા સાંભળવું એ શારીરિક પાસું છે
25:07જ્યારે સાંભળેલા અવાજને અર્થ સાથે સમજવાની
25:10ક્રિયા એટલે શ્રવણ એ મનોવૈજ્ઞાનિક પાસું
25:13છે દાખલા તરીકે માત્ર ગુજરાતી જાણનાર
25:16વ્યક્તિને અંગ્રેજીમાં કોઈ વાત કરવામાં
25:19આવે તો તે સાંભળશે ખરો પણ અર્થ ગ્રહણ કરી
25:22શકતો નથી તેથી તે શ્રવણ છે તેમ ન કહેવાય
25:26શ્રવણ દ્વારા થતા અર્થ ગ્રહણમાં વક્તાના
25:28હાવભાવ અને ચેષ્ટાઓનો પણ ફાળો રહેલો છે
25:32તેથી આ કૌશલ્ય શ્રાવ્યની સાથે દ્રશ્ય
25:35સ્વરૂપ સાથે પણ સંબંધ ધરાવે છે ટૂંકમાં
25:38વક્તાના વિચારોને ધ્યાનપૂર્વક તાત્કાલિક
25:41અને અર્થગ્રહણ સાથે સમજવા એટલે શ્રવણ
25:44કૌશલ્ય પ્રશ્ન 26 ભાષા શિક્ષણમાં શ્રવણ
25:48કૌશલ્યનું શું શું મહત્વ રહેલું છે ઉત્તર
25:51શ્રવણ એ વ્યક્તિના ભાષા જીવનનું
25:54પ્રસ્થાનબિંદુ છે અને ભાષાનો આરંભ શ્રવણ
25:57દ્વારા જ થાય છે ભાષાના અન્ય કૌશલ્યો કથન
26:01વાંચન લેખન પણ શ્રવણ પર જ આધારિત છે આપણે
26:05જે કુલ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીએ છીએ તેના 25
26:08ટકા જેટલું જ્ઞાન માત્ર શ્રવણ દ્વારા
26:10પ્રાપ્ત કરીએ છીએ લોકશાહી જીવન પદ્ધતિમાં
26:13વિરોધી મતને સહન કરવા અને બીજાની વાત
26:16શાંતિથી સાંભળવા માટે શ્રવણ કૌશલ્ય ખૂબ
26:19જરૂરી છે આ ઉપરાંત નવા વિચારોની પ્રાપ્તિ
26:23કરવા ભાષાના મૂળ ઉચ્ચારણો શીખવા અને
26:26બાળકોમાં વાણી પ્રવાહ વિકસાવવા માટે શ્રવણ
26:29કૌશલ્ય અત્યંત આવશ્યક છે પ્રશ્ન 28 શ્રવણ
26:33કૌશલ્ય પર અસર કરતા મુખ્ય પરિબળો કયા છે
26:37ઉત્તર શ્રવણ કૌશલ્ય પર અનેક પરિબળો અસર
26:40કરે છે જેમાં શ્રોતાનું ધ્યાન અને સ્મૃતિ
26:43સૌથી અગત્યના છે કારણ કે એકાગ્રતા અને યાદ
26:47શક્તિ વગર અર્થ ગ્રહણ શક્ય નથી સાંભળેલા
26:50વિષય વસ્તુમાં સમાનતા અને ભિન્નતા
26:52તારવવાનું ભેદક તત્વ અને વ્યક્તિની બુદ્ધિ
26:56શ્રવણ પર મોટી અસર કરે છે બાળકને
26:59સાંભળવાના વિષયમાં રસ રૂચિ હોવી જરૂરી છે
27:02તો જ તે ધ્યાનથી સાંભળશે આ સિવાય શ્રોતાની
27:06શારીરિક શક્તિ એટલે કે કાનની ક્ષમતા
27:09વક્તાનું પ્રત્યક્ષ દર્શન વક્તા શ્રોતા
27:12વચ્ચેનું અંતર અને વક્તાનું વ્યક્તિત્વ પણ
27:14શ્રવણને અસર કરે છે છેલ્લે વક્તા વક્તા
27:18કયા માધ્યમથી બોલે છે અને આસપાસનું
27:20વાતાવરણ કેવું છે તે પણ શ્રવણની ગુણવત્તા
27:23નક્કી કરે છે. પ્રશ્ન 28 વિદ્યાર્થીઓમાં
27:27શ્રવણ કૌશલ્ય વિકસાવવા માટે વર્ગખંડમાં કઈ
27:30કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરાવી શકાય? ઉત્તર બાળકોને
27:34નવા શબ્દો શીખવવા અને ચોક્કસ શબ્દોથી
27:36પરિચિત કરવા માટે ચિત્રો કે પ્રતિકૃતિનો
27:39ઉપયોગ કરી વારંવાર શ્રવણ મહાવરો કરાવવો
27:42જોઈએ. બાળકોને પ્રાસવાળા અને લય પ્રદાન
27:45ગીતો કે કાવ્યો સંભળાવવા જોઈએ અને શિક્ષકે
27:48કથન કર્યા બાદ પ્રશ્નો પૂછી મૂલ્યાંકન
27:51કરવું જોઈએ ટેપ રેકોર્ડર કે કમ્પ્યુટર પર
27:54બાળકોને પોતાના ખોટા ઉચ્ચારો સંભળાવવા
27:57અવાજ ભેદ પરખની રમતો રમાડવી જોઈએ શાળામાં
28:00મહેમાનોના વક્તવ્યો યોજવા પ્રાર્થના
28:03સભામાં સમાચાર સુવિચારનું વાંચન અને નાટક
28:06રાસ ગરબા વગેરેની રજૂઆતથી શ્રવણ એકાગ્રતા
28:10વિકસે છે આ ઉપરાંત ચર્ચા સભા વકૃત્વ
28:14સ્પર્ધા કે કવિ સંમેલનનું આયોજન પણ
28:16ફાયદાકારક રહે છે પ્રશ્ન 29 શાળાઓમાં
28:20શ્રવણ કૌશલ્ય શિક્ષણના મુખ્ય હેતુઓ કયા
28:23કયા છે ઉત્તર શ્રવણ કૌશલ્યનો પ્રાથમિક
28:27હેતુ એ છે કે વિદ્યાર્થીઓ કોઈપણ વાતને
28:30ધીરજપૂર્વક અને વક્તા પ્રત્યે અભિમુખ થઈને
28:33સાંભળે વિદ્યાર્થીઓ માતૃભાષાના સ્વરો અને
28:36વ્યંજનોનો ઉચ્ચાર ભેદ પારખે તેમજ શિષ્ટ
28:39ભાષા અને પ્રાદેશિક બોલીના ઉચ્ચારણોનો
28:42ભેદસ સમજે તે જરૂરી છે વક્તાના કથનમાં
28:45રહેલો વ્યંગ વિનોદ કે ભાવને તેઓ સમજપૂર્વક
28:49અનુસરે અને ઔપચારિક અનોપચારિક કથન વચ્ચેનો
28:52ભેદ પારખે તે તેનો હેતુ છે ઉપરાંત વર્ગખંડ
28:56કે સભામાં રેડિયો કે દૂરદર્શન પર કક્ષાને
28:59અનુરૂપ વાર્તા કે ભાષણ સાંભળીને
29:02વિદ્યાર્થીઓ જ્ઞાન મનોરંજન અને પ્રેરણા
29:05મેળવે તે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે પ્રશ્ન
29:0830 કથન કૌશલ્યનો અર્થ સ્પષ્ટ કરી તેની
29:11સંકલ્પના સમજાવો ઉત્તર વ્યક્તિ જ્યારે
29:15પોતાના વિચારોને શુદ્ધ ભાવનામાં
29:17પ્રસંગોચિત રીતે ગતિ લય માધુર્ય અને
29:21સ્પષ્ટતા સાથે સ્વાભાવિક રીતે વાણી દ્વારા
29:24રજૂ કરે ત્યારે તેણે કથન કર્યું કહેવાય
29:27માત્ર બોલવું એ કથન કે મૌખિક અભિવ્યક્તિ
29:30નથી પણ વ્યક્તિ જે હેતુથી બોલે છે તે હેતુ
29:33સાંભળનાર સુધી યોગ્ય રીતે પહોંચે અને
29:36સિદ્ધ થાય તો જ કથન કહેવાય જો વ્યક્તિ
29:39બોલીને વિચારો વ્યક્ત કરે પણ શ્રોતા સમજી
29:42ન શકે તો તે ભાષાની નબળાઈ ગણાય છે. કથનમાં
29:45વપરાતા અવાજ અને ધ્વનિ એ શરીરનું
29:48વૈજ્ઞાનિક પાસું છે. જ્યારે પ્રગટ થતા
29:51વિચારો એ મનોવૈજ્ઞાનિક પાસું છે. ટૂંકમાં
29:54કથન એ વિચાર પર આધારિત અને ભાષાના શ્રાવ્ય
29:57તથા દ્રશ્ય માધ્યમ સાથે જોડાયેલું અત્યંત
30:00સક્રિય અભિવ્યક્તિનું કૌશલ્ય છે. પ્રશ્ન
30:0331 વ્યક્તિના જીવનમાં અને શિક્ષણમાં કથન
30:07કૌશલ્યનું શું મહત્વ છે? ઉત્તર વ્યક્તિના
30:10વિકાસ અને સમાજમાં તેના મોભાનો આધાર
30:13સંપૂર્ણપણે તેના કથન કૌશલ્ય પર અવલંબે છે.
30:16રોજિંદા જીવનના વ્યવહારો ચલાવવા અને સફળ
30:19પ્રત્યાયન માટે કથન અત્યંત આવશ્યક છે.
30:22વ્યક્તિની પોતાની લાગણી વિચારો કે ભાવ
30:26વ્યક્ત કરવા માટે તેમજ ભાષાના સર્વાંગી
30:28વિકાસ માટે કથન જરૂરી છે. નાગરિકતાની
30:31તાલીમ આપવા અને લેખન શક્તિ કે સર્જનશીલતા
30:34વિકસાવવા માટે કથન પાયાનું કામ કરે છે.
30:37શિક્ષક, વકીલ, રેડિયો અનાઉન્સર કે
30:40માર્કેટિંગ જેવા વિવિધ વ્યવસાયોમાં અને
30:43રાજકીય કારકિર્દીના ઘડતામાં કથન કૌશલ્ય જ
30:46સફળતા અપાવે છે. પ્રશ્ન 32 વિદ્યાર્થીઓની
30:50મૌખિક અભિવ્યક્તિ એટલે કે કથન પર કયા
30:53પરિબળો અસર કરે છે? ઉત્તર મૌખિક
30:56અભિવ્યક્તિ પર મુખ્યત્વે શારીરિક
30:58વાતાવરણજન્ય મનોવૈજ્ઞાનિક અને
31:01પરિસ્થિતિજન્ય પરિબળો અસર કરે છે શારીરિક
31:04ખામીઓ કે ઉચ્ચારણ અવયવોના અપૂરતા વિકાસને
31:07કારણે બાળક અશુદ્ધ ઉચ્ચાર કરે છે અથવા તો
31:10તોતળાઈને બોલે છે કુટુંબ સમાજ પ્રાદેશિકતા
31:14મિત્રોની ટોળી અને સમૂહ માધ્યમોની વાતાવરણ
31:17ના પરિબળોની કથન પર મોટી અસર થાય છે
31:20મનોવૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ બાળકમાં રહેલો
31:23આત્મવિશ્વાસ અને બહિર્મુખી વ્યક્તિત્વ કથન
31:26કૌશલ્યને સમૃદ્ધ બનાવે છે જ્યારે
31:28પરિસ્થિતિજન્ય કારણોમાં બાળક શિક્ષક કે
31:31ફિલ્મના પાત્રોની ભાષાનું અનુકરણ કરી
31:34વિવિધ શબ્દોનો ઉપયોગ કરતો જોવા મળે છે
31:37પ્રશ્ન 33 બાળકોમાં જોવા મળતા અશુદ્ધ
31:40ઉચ્ચારણોને દૂર કરવા શિક્ષક તરીકે તમે કયા
31:43ઉપાયો યોજશો ? ઉત્તર જો બાળકમાં શારીરિક
31:47કે ઉચ્ચારણ અવયવની ખામી હોય તો નિષ્ણાત
31:50ડોક્ટરની સલાહ મુજબ માર્ગદર્શન આપી
31:52ઉચ્ચારણ શુદ્ધ કરાવી શકાય અશુદ્ધ ઉચ્ચારણ
31:56કરનાર બાળકમાં ક્ષોભ અને સંકોચ દૂર કરવા
31:59તેના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દાખવી આત્મવિશ્વાસ
32:02પેદા કરવો જોઈએ કઠિન અને જોડાક્ષર વાળા
32:05શબ્દોની યાદી બનાવી ઉચ્ચારણની ખાસ તાલીમ
32:08અને પુનઃ મહાવરો કરાવવો જોઈએ ટેપ રેકોર્ડર
32:11જેવા યંત્રોનો ઉપયોગ કરી બાળકને પોતાના
32:14અશુદ્ધ ઉચ્ચારો સંભળાવી ભૂલ ભૂલ સુધારવાની
32:17તક આપવી જોઈએ વધુમાં શિક્ષકે વર્ગમાં
32:20હંમેશા શુદ્ધ ભાષા બોલવી જોઈએ વક્તૃત્વ
32:24ગીત કાવ્યકથન જેવી સ્પર્ધાઓ યોજીને શુદ્ધ
32:27ઉચ્ચારણની તાલીમ આપવી જોઈએ પ્રશ્ન 34
32:31શાળાઓમાં કથન કૌશલ્ય વિકસાવવા માટે કઈ કઈ
32:34સહ અભ્યાસ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરી શકાય?
32:37ઉત્તર શાળામાં બાળકોની કથન ક્ષમતા
32:40ખીલ્લવમાં વાર્તા કથનની પ્રવૃત્તિ કરાવવી
32:43જોઈએ. જેમાં શિક્ષક વાર્તા કહે અને બાળકો
32:46પાસે તેનું કથન કરાવે અભિનય ક્ષમતા
32:48વિકસાવવા માટે નાટક એકપાત્રીય અભિનય અને
32:52સંવાદો રજૂ કરાવવા જોઈએ બાળકોમાં બોલવાનો
32:56સંકોચ દૂર કરવા ચર્ચા પરિસંવાદો વક્તૃત્વ
32:59સ્પર્ધા અને ક્વિઝ સ્પર્ધાનું આયોજન કરવું
33:02જોઈએ વિવિધ પ્રકારની શબ્દ રમતો જેવી કે
33:05અંતાક્ષરી સમાનાર્થી શબ્દો કે
33:08રૂઢિપ્રયોગોની રમતો રમાડવી જોઈએ આ ઉપરાંત
33:11પ્રાર્થના સભામાં સુવિચાર સમાચાર વાંચન
33:14અને પ્રવાસ પર્યટનનું વર્ણન જેવી
33:16પ્રવૃત્તિઓ કથન કૌશલ્ય વિકસાવવા શ્રેષ્ઠ
33:19માધ્યમ છે પ્રશ્ન 35 વાંચન પ્રક્રિયાનું
33:23સ્વરૂપ અને તેની સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરો
33:25ઉત્તર વાંચન પ્રક્રિયા એ માત્ર મુદ્રિત
33:29શબ્દોનું સ્પષ્ટ દર્શન કે સાચું ઉચ્ચારણ
33:31નથી પણ તે અર્થ મેળવવાની અને તારવવાની એક
33:35સક્રિય મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા છે
33:37વાંચનમાં શારીરિક ક્રિયાઓ જેવી કે મુદ્રિત
33:40વાક્યો વાંચવા માટે આંખની ગતિ અને
33:43વાગ્યંત્રના સ્નાયુઓની સક્રિયતાનો સમાવેશ
33:45થાય છે આ ઉપરાંત શબ્દોની ઓળખ વાક્યમાં
33:49સંદર્ભ મુજબ અર્થ સમજવો અને તર્ક કરવો એ
33:52તેનું અગત્યનું માનસિક પાસું છે
33:54રોબિન્સનના મતે વાંચન એટલે સંજ્ઞાઓ અને
33:57અવાજનું પ્રત્યક્ષીકરણ સાધી તેનો અર્થ
34:00ઘટાવવાની શક્તિ ટૂંકમાં બાળકની ક્ષમતા
34:04સાથે જોડાયેલી આ શારીરિક અને માનસિક
34:06પ્રક્રિયામાં ચિહનોની ઓળખ અર્થગ્રહણ અને
34:09ચિંતનનો સમન્વય થાય છે પ્રશ્ન પ્રશ્ન 36
34:13પ્રાથમિક કક્ષાએ બાળકોને વાંચન શીખવવાની
34:15મુખ્ય પદ્ધતિઓ કઈ કઈ છે? ઉત્તર બાળકોને
34:19વાંચન શીખવવા માટે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ
34:22થાય છે જેમાંથી કોઈપણ એક પદ્ધતિ તમામ
34:25બાળકો માટે સંપૂર્ણપણે લાભદાયી હોતી નથી.
34:28પરંપરાગત મૂળાક્ષર પદ્ધતિમાં વર્ણો અને
34:31માત્રાઓની મદદથી શબ્દ વાંચનનો મહાવરો અપાય
34:34છે. શબ્દ પદ્ધતિમાં જુઓ અને કહો માં
34:38ચિત્રોની મદદથી બાળકોને શબ્દો ઓળખાવી અર્થ
34:41સમજાવવામાં આવે છે. વાક્ય પદ્ધતિમાં પૂર્ણ
34:44વાક્યના સંકેતોથી શબ્દોના અર્થ સમજાવવામાં
34:47આવે છે. જ્યારે વાર્તા પદ્ધતિમાં વાર્તાના
34:50પ્રસંગો દ્વારા અર્થ ગ્રહણનો મહાવરો અપાય
34:53છે. આ ઉપરાંત શિક્ષકના આદર્શ વાંચનનું
34:56અનુકરણ કરાવતી સામૂહિક વાંચન પદ્ધતિ.
34:59અનુકરણ પદ્ધતિ અને ચિત્ર શબ્દનું જોડાણ
35:02કરતી સાહચર્ય પદ્ધતિનો પણ બહોળો ઉપયોગ થાય
35:05છે પ્રશ્ન 37 મુખ વાંચન એટલે શું? તેમાં
35:09સામાન્ય રીતે કયા દોષો જોવા મળે છે? ઉત્તર
35:12વાંચનના મુખ્ય બે પ્રકારોમાંનું એક મુખ
35:15વાંચન એટલે સસ્વર વાંચન જેમાં યોગ્ય
35:18સ્વરભાર અવાજ અને ઉચ્ચારણ સાથે વાંચન
35:21કરવામાં આવે છે પ્રાથમિક કક્ષાએ આ વાંચનનો
35:24ખૂબ મહાવરો અપાય છે પણ તેમાં બાળકોમાં
35:27કેટલાક દોષો જોવા મળે છે. બાળકો ઘણીવાર
35:30ખૂબ ધીમેથી કે ખૂબ ઝડપથી વાંચે છે. યોગ્ય
35:34આરોહ અવરોહ અને ભાવ વિના યાંત્રિક વાંચન
35:37કરે છે. કેટલાક બાળકો વાંચતી વખતે શબ્દ પર
35:40આંગળી મૂકી રાખે છે. તોતળાઈને બોલે છે કે
35:43શ્વાસ ચડી જતા અટકી જાય છે. આ ઉપરાંત
35:46પ્રથમ અક્ષર પર અટકી જવું જોડાક્ષરો ખોટા
35:50વાંચવા અને અશુદ્ધ કે પ્રાદેશિક ઉચ્ચારણો
35:53કરવા એ મુખ વાંચનના મુખ્ય દોષો છે. પ્રશ્ન
35:5638 મુખ વાંચન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓમાં કઈ
35:59કઈ ખામીઓ કે દોષો જોવા મળે છે? ઉત્તર
36:03શાળામાં અભ્યાસ પ્રવૃત્તિ માટે મુખ વાંચન
36:06એટલે કે મનમાં વાંચવું ખૂબ જ અગત્યનું છે.
36:09પણ અયોગ્ય મહાવરાને કારણે તેમાં પણ અનેક
36:12દોષો જોવા મળે છે. સૌથી સામાન્ય દોષ એ છે
36:15કે વિદ્યાર્થીઓ પેન્સિલ કે આંગળી વડે શબ્દ
36:18પર લક્ષ્ય રાખીને વાંચે છે. કેટલાક બાળકો
36:21વાંચનની ઝડપ સાથે માથું ડાબેથી જમણી તરફ
36:24હલાવે છે અથવા શરીરનું હલનચલન કરે છે જે
36:27વાંચનમાં અવરોધ ઉભો કરે છે અમુક વાંચકો
36:30અવાજ કર્યા વિના પણ હોઠ ફફડાવે છે અથવા
36:33મનમાં ગણગણાટ કે ગોખડપટ્ટી કરતા હોય તેમ
36:36વાંચે છે આ ઉપરાંત આગળ વાંચ્યા પછી ફરીથી
36:39પાછળ દ્રષ્ટિ નાખવી તે પણ મુખ વાંચનની ઝડપ
36:42ઘટાડતો એક મોટો દોષ છે પ્રશ્ન 40
36:45વિદ્યાર્થીઓમાં વાંચન કૌશલ્ય વિકસાવવા કઈ
36:48કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરીશ શકાય વિસ્તારથી
36:51મુદ્દાસર જવાબ આપો મુખ વાંચન કૌશલ્ય
36:54કેરવતી પ્રવૃત્તિઓ આદર્શ વાંચન પૂરું
36:57પાડવું વર્ગખંડમાં ટેપ રેકોર્ડર ઉપર આદર્શ
37:00વાંચન સંભળાવવું અને રેડિયો પર પ્રસારિત
37:03થતા વાર્તાલાપ કે તેનું રેકોર્ડિંગ
37:05સંભળાવવું પ્રાર્થના સભાનો મહત્તમ ઉપયોગ
37:08પ્રાર્થના સભામાં નિયમિતપણે સમાચાર વાંચન
37:11સુવિચાર વાંચન જાણવા જેવું ટૂંચકાઓનું
37:14વાંચન અને વિશેષ ઉત્સવોના અહેવાલનું વાંચન
37:17વિદ્યાર્થીઓ પાસે કરાવવું વર્ગખંડની
37:20સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિઓ વર્ગખંડમાં કાવ્યપઠન
37:23ગદ્ય વાંચન અને નાટકનું સળંગ વાંચન
37:26કરાવવું સ્પર્ધાઓનું આયોજન વિદ્યાર્થીઓનો
37:29આત્મવિશ્વાસ વધારવા વાર્તા વાંચન નિબંધ
37:32વાંચન લેખ વાંચન અને અહેવાલ વાંચન જેવી
37:36સ્પર્ધાઓ યોજવી મહાપુરુષો અને વિશિષ્ટ
37:39દિવસોની ઉજવણી મહાપુરુષોની જન્મ જયંતી કે
37:42પુણ્યતિથિના પ્રસંગે તેમના જીવન જરમરની
37:45ઝાંચીનું વાંચન કરાવવું આ ઉપરાંત
37:48ગુરુપૂર્ણિમા માં શિક્ષક દિન, હિન્દી દિન,
37:51વૃક્ષારોપણ દિન, સાક્ષરતા દિન અને વિજ્ઞાન
37:54દિન જેવા વિશિષ્ટ દિવસોની મહત્તા દર્શાવતા
37:56લેખોનું વાંચન કરાવવું. નવા પુસ્તકોનો
37:59પરિચય વાંચન પ્રત્યે રસ વિકસાવવા માટે
38:02શાળામાં આવેલા નવા પુસ્તકોમાંથી સારા
38:05લેખનું વાંચન કરાવવું. પ્રશ્ન 40 ભાષા
38:08શિક્ષણમાં લેખન કૌશલ્યનો અર્થ અને તેનું
38:11મહત્વ સમજાવો. ઉત્તર લેખન કૌશલ્ય એ ભાષાની
38:15અનુભૂતિનું ભૌતિક સ્વરૂપ અને ભાષા
38:18સર્જનનું કૌશલ્ય છે જે અન્ય કૌશલ્યોની
38:21પૂર્ણાહુતી રૂપે વિકસે છે વિદ્યાર્થી
38:23પોતાના ભાવો લાગણીઓ જરૂરિયાતો અને
38:27વિચારોને શુદ્ધ અને સાર્થક રીતે લખીને
38:29વાચક સુધી પહોંચાડે તેને લેખિત અભિવ્યક્તિ
38:32કહેવાય લેખન દ્વારા વ્યક્તિ પોતાની
38:35અભિવ્યક્તિને લાંબા સમય સુધી સાંચવી શકે
38:37છે અને ભાવી પેઢી માટે જ્ઞાનનો વારસો મૂકી
38:40શકે છે આજના આધુનિક યુગમાં માં રોજીંદા
38:43સામાજિક આર્થિક શૈક્ષણિક વ્યવહારો ચલાવવા
38:46તેમજ વિવિધ વ્યવસાયોમાં સફળતા મેળવવા લેખન
38:50કૌશલ્ય અત્યંત ઉપયોગી છે. જો લેખિત
38:52અભિવ્યક્તિ નબળી હોય કે ભાષાનું દારિદ્ર્ય
38:55હોય તો વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વનો સર્વાંગી
38:58વિકાસ થઈ શકતો નથી. પ્રશ્ન 42 અસરકારક
39:01લેખિત અભિવ્યક્તિના મુખ્ય આધાર સ્તંભો કયા
39:04કયા છે ઉત્તર લેખન કૌશલ્યને અસરકારક
39:08બનાવવા તેના મુખ્ય આધાર સ્તંભોની સમજ હોવી
39:11જરૂરી છે જેમાં સુરેખ હસ્તાક્ષર સૌથી
39:14અગત્યના છે કારણ કે અક્ષરોનો મરોડ લખાણનું
39:17લાવણ્ય પ્રગટ કરે છે લખાણને સ્પષ્ટ અને
39:20સુવાચ્ય બનાવવા માટે યોગ્ય હાસ્યો અને
39:23પેરેગ્રાફ પાડવા આવશ્યક છે વિદ્યાર્થીમાં
39:26ભાષા અને શબ્દ વિષયક સજ્જતા હોવી જોઈએ
39:29જેથી તે રૂઢી પ્રયોગો કે કહેવતોનો ઉપયોગ
39:32કરી લખાણને મૌલિક બનાવી શકે આ ઉપરાંત
39:35વિચારોની ક્રમિકતા અને શુદ્ધ જોડણી તથા
39:38વિરામ ચિહ્નોનો યોગ્ય ઉપયોગ લખાણને સચોટ
39:41બનાવે છે અંતે લખાણ માત્ર યાંત્રિક ન રહે
39:45પણ તેમાં લાગણી અને ભાવનાની અભિવ્યક્તિ
39:47સહજતાથી થાય તે ખૂબ જ જરૂરી છે પ્રશ્ન 42
39:52શાળાઓમાં લેખિત અભિવ્યક્તિના કયા કયા
39:54સાહિત્યિક સ્વરૂપોનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવે
39:56છે ઉત્તર શાળાઓ માં વિદ્યાર્થીઓની લેખન
40:00ક્ષમતા વિકસાવવા લેખિત અભિવ્યક્તિના વિવિધ
40:03સ્વરૂપોનો પરિચય અપાય છે તેમાં કોઈ વિષય
40:05પર વિગતવાર લખાણ માટે નિબંધ લેખન કરાવવું
40:09કોઈ પંક્તિના ગુઢ વિચારને સમજાવવા વિચાર
40:12વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે સજીવ કે નિર્જીવ
40:15પાત્રના સ્થાને રહીને લખાતી આત્મકથા
40:18વિસ્તૃત લખાણને ટૂંકમાં રજૂ કરતું
40:20સંક્ષેપીકરણ અને ગદ્ય પદ્ય સમીક્ષા પણ
40:23લેખનના જ સ્વરૂપો છે સામાજિક કે વ્યવસાયિક
40:26કામગીરી માટે પત્રલેખન ઘટ ઘટનાની માહિતી
40:29આપતું અહેવાલ લેખન તેમજ વાર્તા અને સંવાદ
40:32લેખન ખૂબ અગત્યના છે. રોજિંદા જીવનની નોંધ
40:35રાખવા માટે રોજનીશીનો પણ ઉપયોગ થાય છે.
40:38પ્રશ્ન 43 પ્રારંભિક કક્ષાએ બાળકોને લેખન
40:41કૌશલ્ય શીખવવાની કઈ કઈ પદ્ધતિઓ પ્રચલિત
40:44છે? ઉત્તર બાળકોને લેખન શીખવવાની શરૂઆતમાં
40:48આડા ઊભા લીટા દોરાવીને આકારોના મરોડ
40:51શીખવવામાં આવે છે. લેખન શીખવવાની ચાર
40:54પ્રચલિત પદ્ધતિઓ છે જેમાં અનુકરણ
40:56પદ્ધતિમાં શિક્ષક પાટિયા પર અક્ષર લખે છે
40:59અને બાળક તેનું અનુકરણ કરે છે.
41:02પેસ્ટ્રોલોજીની રચનાત્મક પદ્ધતિમાં
41:04લાકડાના કે પ્લાસ્ટિકના ટુકડાઓ જોડીને
41:06અક્ષરો કે આકૃતિ બનાવતા શીખવવામાં આવે છે.
41:09જેકોટોટ પદ્ધતિમાં બાળક પોતાની જાતે લખેલા
41:13વાક્યને મૂળ વાક્ય સાથે સરખાવીને સ્વયં
41:16પોતાની ભૂલો સુધારે છે. જ્યારે મોન્ટેસરી
41:19પદ્ધતિમાં ઇન્દ્રિયોની તાલીમ દ્વારા જેમ
41:22કે ઉપસાવેલા કે કોતરેલા અક્ષરો પર આંગળી
41:24ફેરવાવીને સ્નાયુઓ પર કાબુ મેળવી લેખન
41:27શીખવવામાં આવે છે. પ્રશ્ન 44
41:30વિદ્યાર્થીઓની લેખિત અભિવ્યક્તિમાં
41:33સામાન્ય રીતે કઈ ઉણપો જોવા મળે છે અને
41:36તેને કેવી રીતે સુધારી શકાય? ઉત્તર
41:39વિદ્યાર્થીઓના લેખન કાર્યમાં મોટેભાગે
41:42રસ્વ દીર્ઘની કે અનુસ્વારની ભૂલો, વિરામ
41:45ચિન્હોના ખોટા ઉપયોગ અને અશુદ્ધ જોડણી
41:48જેવી ઉણપો જોવા મળે છે. અયોગ્ય હસ્તાક્ષર
41:52ફકરા પાડવાની સમજનો અભાવ અને શિથિલ વાક્ય
41:55રચનાને કારણે ભાષાનું દારિદ્ર્ય છતું થાય
41:58છે. આ ઉણપો દૂર કરવા માટે શિક્ષકે જોડણી
42:02કોષનો ઉપયોગ કરાવવો જોઈએ અને અવારનવાર થતી
42:05ભૂલોનો ચાર્ટ વર્ગમાં લગાવવો જોઈએ.
42:07અનુસ્વાર અને વિરામ ચિન્હોના નિયમો ઉદાહરણ
42:10સાથે સમજાવી તેનો યોગ્ય મહાવરો કરાવવો
42:13જોઈએ. સારા અક્ષરો માટે વિદ્યાર્થીઓને કલમ
42:16પકડતા શીખવવું શ્રુત લેખન અનુલેખન કરાવવું
42:20અને વર્ગમાં આદર્શ લેખનના નમૂનાઓ
42:22પ્રદર્શિત કરવા જોઈએ પ્રશ્ન 45
42:26વિદ્યાર્થીઓમાં લેખન કૌશલ્ય વિકસાવવા કઈ
42:29કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરાવી શકાય વિસ્તારથી
42:31મુદ્દાસર જવાબ આપો વિદ્યાર્થીઓમાં લેખન
42:35કૌશલ્ય વિકસાવવા માટે શાળા અને વર્ગખંડ
42:38કક્ષાએ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરી
42:40શકાય છે જેની વિગતો નીચે મુજબ છે શ્રુત
42:44લેખન અનુલેખન મહાવરો અક્ષર સુધારણા અને
42:47જોડણીની ભૂલો ઘટાડવા માટે વિદ્યાર્થીઓને
42:50શ્રુત લેખન અને અનુલેખનનો સતત મહાવરો આપવો
42:53જોઈએ વિવિધ સ્પર્ધાઓનું આયોજન લેખિત
42:56અભિવ્યક્તિને ખેલવવા માટે વર્ગમાં કે શાળા
42:59કક્ષાએ વાર્તા લેખન સ્પર્ધા અને નિબંધ
43:02સ્પર્ધાનું આયોજન કરવું જોઈએ બુલેટીન
43:05બોર્ડનો ઉપયોગ શાળાના બુલેટીન બોર્ડ ઉપર
43:08વિચાર વિસ્તાર સમાચાર અને જાણવા જેવું
43:11દરરોજ લખાય અને તે બદલાતું રહે તેવી
43:13વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ જેથી વિદ્યાર્થીઓ નવું
43:16વાંચન અને લેખન કરી શકે શબ્દ રમતો અને
43:19ખિસ્સાનો ઉપયોગ બાળકોમાં શબ્દ ભંડોળ વધે
43:23તે માટે જોડણીની રમતો રમાડવી અને
43:26વિદ્યાર્થીઓ ખિસ્સાનો ઉપયોગ કરે તેવી શબ્દ
43:29રમતો ગોઠવવી જોઈએ પ્રવાસ વર્ણન અને અહેવાલ
43:32લેખન શાળાના પ્રવાસનું આયોજન કરી
43:35વિદ્યાર્થીઓ પાસે જૂથમાં પ્રવાસ વર્ણન
43:38તૈયાર કરાવવા અને તેનું પ્રાર્થના સભામાં
43:41વાંચન કરાવવું આ ઉપરાંત મહાપુરુષોની
43:44જન્મજયંતી પુણ્યતિથિ વિવિધ ઉત્સવો તહેવારો
43:47કે વિશિષ્ટ દિવસની ઉજવણીના અહેવાલ
43:50વિદ્યાર્થીઓ પાસે તૈયાર કરાવવા જોઈએ
43:53પ્રેરણાદાયી પ્રસંગોની નોંધ મહાપુરુષોના
43:56જીવનના પ્રેરણાદાયી પ્રસંગોનું વાંચન
43:58કરાવી તેની સાથે તેમના જીવનના સ્મરણો
44:01નોંધે તેવી પ્રવૃત્તિ કરાવવી જોઈએ
44:03પ્રોજેક્ટ અને હસ્તલિખિત અંકો લેખન
44:06કૌશલ્યના વ્યવહારો ઉપયોગ માટે વિદ્યાર્થીઓ
44:09પાસે હસ્તલિખિત અંક તૈયાર કરાવવા તેમજ
44:12હસ્ત હસ્તાક્ષર સુધારણા પ્રોજેક્ટ કાર્ય
44:14અને જોડણી સુધારણા પ્રકલ્પનો વિનિયોગ કરી
44:17શકાય સારા લેખનનું પ્રદર્શન વિદ્યાર્થીઓને
44:20પ્રેરણા મળે તે માટે અન્ય વિદ્યાર્થીઓના
44:23સારા લેખનના નમૂનાઓ ભીત પત્રો પર મુકતા
44:26રહેવું જોઈએ પ્રશ્ન 46 પ્રોજેક્ટ પદ્ધતિના
44:30મુખ્ય સોપાનો કયા કયા છે? વર્ણવો. જવાબ
44:34પ્રોજેક્ટ પદ્ધતિના મુખ્ય છ સોપાનો છે
44:37પ્રથમ સોપાનમાં વિદ્યાર્થીઓની રૂચિ અને
44:39જરૂરિયાત મુજબ ચર્ચા કે વાર્તાલાપ દ્વારા
44:42યોગ્ય પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરવામાં આવે
44:44છે ત્યારબાદ વિદ્યાર્થીઓ સ્વયં સમસ્યા કે
44:47પ્રોજેક્ટની પસંદગી કરે છે જેમાં શિક્ષકનો
44:50અતિ ઉત્સાહ ન હોવો જોઈએ ત્રીજા સોપાનમાં
44:53વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા હેતુઓ વિષયવસ્તુ અને
44:56શૈક્ષણિક સાધનોનું આયોજન થાય છે અને
44:59શિક્ષક માત્ર માર્ગદર્શનની ભૂમિકા ભજવે છે
45:02આયોજનબાદ વિદ્યાર્થીઓ અલગ અલગ જૂથમાં
45:04વહેચાઈને સ્વતંત્ર રીતે પ્રોજેક્ટનો અમલ
45:07કરે છે દરેક જૂથ પોતાના કાર્યનો અહેવાલ
45:10લખે છે જેનું અંતે સમગ્ર વર્ગ સમક્ષ વાંચન
45:13થાય છે પ્રોજેક્ટની શરૂઆતથી અંત સુધી
45:15ચાલતી પ્રક્રિયા દ્વારા શિક્ષક
45:18વિદ્યાર્થીઓના કાર્ય અને સહકારનું
45:20મૂલ્યાંકન કરે છે પ્રશ્ન 47 આગમન પદ્ધતિ
45:24એટલે શું તેના સોપાનો અને મહત્વ સમજાવો
45:28જવાબ આગમન પદ્ધતિ એટલે વિશિષ્ટ ઉદાહરણો
45:31પરથી સામાન્ય નિયમો કે સિદ્ધાંતો તારવવાની
45:34વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા જેમાં વિશિષ્ટથી
45:36સામાન્ય તરફ અને સ્થૂળથી સૂક્ષ્મ તરફના
45:39શિક્ષણ સૂત્રોનો અમલ થાય છે આ પદ્ધતિના
45:42મુખ્ય ચાર સોપાનો છે ઉદાહરણોની રજૂઆત
45:46નિરીક્ષણ અને તુલના નિયમોની તારવણી અને
45:49પ્રાપ્ત નિયમની ચકાસણી આ પદ્ધતિમાં
45:52વિદ્યાર્થીઓ વિવિધ ઉદાહરણો પરથી જાતે જ
45:55નિયમ તારવતા હોવાથી ગોખણપટ્ટીને કોઈ અવકાશ
45:58રહેતો નથી તે મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળ પર કાર્ય
46:01કરતી હોવાથી વિદ્યાર્થીઓની તાર્કિક અને
46:04વિચારવાની શક્તિનો વિકાસ થાય છે ઉપરાંત
46:07વિદ્યાર્થીઓ સ્વપ્રયત્ને ચકાસણી કરી શકતા
46:09હોવાથી તેમનામાં આત્મવિશ્વાસ અને સંતોષની
46:12લાગણી જન્મે છે પ્રશ્ન 48 જૂથ ચર્ચા
46:16પદ્ધતિનું મહત્વ શું છે તેમાં શિક્ષકની
46:19ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરો જવાબ જૂથ ચર્ચા પદ્ધતિ
46:23એ અધ્યતા કેન્દ્રિત અભિગમ છે જે
46:25વિદ્યાર્થીઓમાં લોકશાહી રીતે ચર્ચા કરવાની
46:28આવડત અને પરસ્પર સહકારની ભાવના વિકસાવે આ
46:32પદ્ધતિ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં નેતૃત્વના
46:34ગુણો વિકસે છે મુક્ત ચર્ચાથી મૌખિક
46:37અભિવ્યક્તિ ખીલે છે અને અન્યના વિચારો
46:39સાંભળવાની ધીરજ કેળવાય છે નબળા
46:42વિદ્યાર્થીઓ પણ જૂથમાં શામેલ થઈને સહકારથી
46:45સરળતાથી મુદ્દાની સમજ મેળવી શકે છે આ
46:48પદ્ધતિમાં શિક્ષકે જૂથ ચર્ચા માટેનો વિષય
46:50નક્કી કરી સમગ્ર કાર્યનું યોગ્ય આયોજન
46:53કરવાનું હોય છે શિક્ષક સમાન કક્ષાના જૂથો
46:56બનાવે છે સંદર્ભ પુસ્તકો પૂરા પાડે છે
46:59ચર્ચા દરમિયાન જરૂરી માર્ગદર્શન આપે છે
47:01અને જૂથ કાર્યનું સતત નિરીક્ષણ કરી તેનું
47:04મૂલ્યાંકન કરે છે પ્રશ્ન 49 નિરીક્ષિત
47:08અભ્યાસ પદ્ધતિની સંકલ્પના અને તેના લાભ
47:11જણાવો જવાબ નિરીક્ષિત અભ્યાસ પદ્ધતિમાં
47:15વિદ્યાર્થીઓ વર્ગખંડમાં જ શિક્ષકની હાજરી
47:18અને નિરીક્ષણ હેઠળ સ્વપ્રયત્ને સ્વાધ્યાય
47:20કે પ્રશ્નોના ઉકેલ શોધે છે આ પદ્ધતિમાં
47:23વિદ્યાર્થી જ્યારે જાતે અભ્યાસ કરે છે
47:26ત્યારે શિક્ષક વર્ગમાં ફરીને સતત
47:28માર્ગદર્શન આપવા તત્પર રહે છે આ પદ્ધતિથી
47:31વિદ્યાર્થીઓના વૈયક્તિક તફાવતો સારી રીતે
47:34જાણી શકાય છે અને બાળક અભ્યાસમાં
47:36સ્વાવલંબી બને છે તેમાં બાળકો ઉપર રોકટોક
47:39ન હોવાથી તેમનું સન્માન જળવાય છે અને
47:42તેમનામાં લઘુતા ગ્રંથિ એટલે કે
47:44ઇન્ફિરિયોરિટી કોમ્પ્લેક્સ આવતી નથી
47:46શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી વધુ નજીક આવે છે
47:49અને દરેક બાળકને સ્વાધ્યાય કરવાની એકસરખી
47:52તક મળતા વર્ગના તમામ વિદ્યાર્થીઓ સક્રિય
47:55રહે છે પ્રશ્ન 50 ભાષા શિક્ષણમાં
47:58વ્યાખ્યાન પદ્ધતિના ફાયદાઓ અને મર્યાદાઓ
48:01વર્ણવો જવાબ વ્યાખ્યાન પદ્ધતિ દ્વારા
48:04મુદ્રિત વિષયવસ્તુને શ્રાવ્ય દ્રશ્ય અને
48:07અસરકારક સ્વરૂપે વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ રજૂ
48:10કરી શકાય છે આ પદ્ધતિથી અગત્યની વિગતો
48:13અઘરા મુદ્દાઓ અને પરિસ્થિતિઓને સરળતાથી
48:16સ્પષ્ટ કરી શકાય છે શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓની
48:19ક્ષમતાઓ પૂર્વજ્ઞાન અને તેમની જરૂરિયાતોને
48:22ધ્યાનમાં રાખીને વ્યાખ્યાનનો અસરકારક અમલ
48:25કરી શકે છે જો કે તેની કેટલીક મર્યાદાઓ પણ
48:28છે આ પદ્ધતિમાં વિદ્યાર્થીઓનું નું
48:30સહભાગીપણું મર્યાદિત રહે છે અને શિક્ષણ
48:32શિક્ષક કેન્દ્રિત બની જાય છે. વધુમાં
48:35શ્રવણ કૌશલ્યની યોગ્ય તાલીમ ન મળવી અને
48:37વર્ગના તમામ વિદ્યાર્થીઓના વૈયક્તિક
48:40તફાવતોને ન્યાય ન આપી શકાવો એ આ પદ્ધતિની
48:43મુખ્ય મર્યાદાઓ છે. પ્રશ્ન 51 નિગમન
48:47પદ્ધતિની પ્રક્રિયા સોપાનો નિગમન પદ્ધતિ
48:50એટલે અમૂર્ત પરથી મૂર્ત અને સામાન્યથી
48:53વિશિષ્ટ તરફ જવાની પ્રક્રિયા આ પદ્ધતિમાં
48:55મુખ્યત્વે નીચે મુજબના તબક્કાઓ અનુસરવામાં
48:58આવે છે. સૌપ્રથમ વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ નિયમો
49:01સત્યો કે સિદ્ધાંતો રજૂ કરવામાં આવે છે.
49:04ત્યારબાદ વિવિધ ઉદાહરણો આપીને તે તારવેલા
49:07નિયમો સત્યો કે સિદ્ધાંતોની ચકાસણી
49:10કરવામાં આવે છે. આમ આ પદ્ધતિમાં
49:12વિદ્યાર્થીઓને અપાયેલા કે તેમણે મેળવેલા
49:15અનુભવના આધારે સત્ય પારખતા શીખવવામાં આવે
49:18છે. પ્રશ્ન 52 નિગમન પદ્ધતિના ફાયદાઓ
49:22મહત્વ આ પદ્ધતિના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ
49:25છે. સમયનો બચાવ આ પદ્ધતિમાં વ્યાકરણના
49:28નિયમો કે સિદ્ધાંતો ચકાસવા માટે માત્ર બે
49:31ત્રણ ઉદાહરણો પૂરતા થઈ રહે છે જેનાથી
49:34શિક્ષણ કાર્યમાં સમયનો બચાવ થાય છે.
49:36શિક્ષક માટે સરળતા. આ પદ્ધતિમાં નિયમ કે
49:40સિદ્ધાંત પહેલેથી જ નક્કી કરેલા હોવાથી
49:42શિક્ષકને વધારે મહેનત કરવી પડતી નથી.
49:45અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરવામાં ઝડપ. આ પદ્ધતિ
49:48જ્ઞાન પ્રાપ્તિની ગતિ વધારે છે તેથી નિયત
49:51સમયમાં અભ્યાસક્રમ પૂરો કરી શકાય છે.
49:53ઉચ્ચતર કક્ષા માટે ઉપયોગી. આ પદ્ધતિ
49:56ઉચ્ચતર માધ્યમિક કક્ષાના વિદ્યાર્થીઓ માટે
49:59ખૂબ જ ઉપયોગી બની શકે છે. દ્રઢીકરણ અને
50:02મહાવરો. આ પદ્ધતિમાં પુનરાવર્તનનો મહાવરો
50:05થાય છે અને વિદ્યાર્થીઓ પાસે વિષય
50:07વસ્તુનું દૃઢિકરણ પણ સારી રીતે કરાવી શકાય
50:10છે સ્મૃતિ શક્તિનો વિકાસ આ પદ્ધતિમાં
50:14વિદ્યાર્થીઓ નિયમો કે સિદ્ધાંત પરથી સૂત્ર
50:16આપે છે જેને કારણે તેમની સ્મૃતિ શક્તિ
50:19વિકસાવી શકાય છે આગમન પદ્ધતિની મર્યાદાઓ
50:22દૂર કરે છે આગમન પદ્ધતિની જે મર્યાદાઓ છે
50:25તેને દૂર કરવામાં નિગમન પદ્ધતિ મદદરૂપ થાય
50:28છે પ્રશ્ન પોઈન્ટ 54 અસરકારક કથન
50:32પ્રયુક્તિના ના મુખ્ય લક્ષણો જણાવો ઉત્તર
50:35અસરકારક કથન સ્વાભાવિક રીતે થવું જોઈએ અને
50:38તે બાળકો જ્યારે સાંભળે ત્યારે તેમને
50:41બોજદાયક ન બનવું જોઈએ કથનમાં પ્રસંગને
50:44અનુરૂપ ભાષાશૈલી તેમજ ભાવોને અનુરૂપ
50:47અવાજનો લય અને વાકછટા હોવા ખૂબ જરૂરી છે
50:51શિક્ષકે બોલેલા શબ્દોના અર્થ બાળકો
50:53સરળતાથી સમજી શકે તેવા હોવા જોઈએ અને
50:56તેમાં વાણી વિલાસ ન હોવો જોઈએ કથન હંમેશા
51:00વિષયવસ્તુને અનુરૂપ હોવું જોઈએ તેમાં
51:02અસંબંધિત હકીકતો કે વિરોધાભાસી વિગતો ન
51:06આપવી જોઈએ તે અત્યંત ઝડપી ખૂબ જ ધીમું કે
51:10ખૂબ ઊંચા કે નીચા સાદે ન હોવું જોઈએ પણ
51:13તર્કબદ્ધ અને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ થવું જોઈએ
51:16અંતમાં જો કથન લાંબું હોય તો તેના છેડે
51:19તેનો સારાંશ ચોક્કસપણે આવવો જોઈએ પ્રશ્ન
51:2355 અધ્યાપન પ્રક્રિયામાં પ્રશ્નોત્તરી
51:26પ્રયુક્તિનું મહત્વ સ્પષ્ટ કરો ઉત્તર
51:29અધ્યાપનમાં પ્રશ્નો પૂછવાનું કૌશલ્ય
51:32પ્રાપ્ત કરવાથી શિક્ષકનું અધ્યાપન ખૂબ જ
51:34અસરકારક અને આકર્ષક બને છે.
51:37પ્રશ્નોત્તરીની મદદથી વિદ્યાર્થીઓનું
51:39પૂર્વજ્ઞાન જાણીને તેને નવા જ્ઞાન સાથે
51:42જોડી શકાય છે. આ પ્રયુક્તિ દ્વારા કોઈ
51:45બાબત, સમસ્યા કે સિદ્ધાંત પર
51:47વિદ્યાર્થીઓનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી તેમની
51:50જિજ્ઞાસાવૃત્તિ જાગૃત કરી શકાય છે. બાળકો
51:53શિક્ષણ દરમિયાન નવું જ્ઞાન કે માહિતી
51:55કેટલી હદે મેળવી શક્યા છે તેની ચકાસણી આના
51:58દ્વારા આસાનીથી થઈ શકે છે. આનાથી
52:01વિદ્યાર્થીઓની તર્ક શક્તિ વિશ્લેષણાત્મક
52:04શક્તિ અને મૌખિક અભિવ્યક્તિનો બહળો વિકાસ
52:06થાય છે સતત કથનલક્ષી શિક્ષણથી આવતો કંટાળો
52:10દૂર કરી શકાય છે અને શિક્ષણ પ્રક્રિયા
52:13દ્વિધ્રુવીય બની રહેતી હોવાથી તેની
52:15અસરકારકતા ચકાસી શકાય છે પ્રશ્ન 0.56 56
52:19વર્ગખંડમાં પૂછવામાં આવતા સારા પ્રશ્નોના
52:22લક્ષણો વર્ણવો ઉત્તર સારા પ્રશ્નો હંમેશા
52:26વ્યાકરણ અને ભાષાની દ્રષ્ટિએ પૂર્ણપણે
52:29શુદ્ધ હોવા જોઈએ પ્રશ્નોની રચના ટૂંકી
52:32સ્પષ્ટ અને સંક્ષિપ્તતા ધરાવતી હોવી
52:35અત્યંત જરૂરી છે શિક્ષક દ્વારા પૂછવામાં
52:38આવતા પ્રશ્નો જે મુદ્દો વર્ગમાં શીખવવાનો
52:41હોય તેની સાથે પૂરેપૂરા સુસંગત હોવા જોઈએ
52:44સારા પ્રશ્નો ઉત્તરની દ્રષ્ટિએ
52:46સુનિશ્ચિતતા ધરાવતા હોવા હોવા જોઈએ એટલે
52:49કે દરેક પ્રશ્નનો એક જ ચોક્કસ ઉત્તર આવવો
52:52જોઈએ પૂછવામાં આવતા પ્રશ્નો ક્રમિક અને
52:55એકબીજા સાથે પરસ્પર સંબંધિત હોવા જોઈએ આ
52:58ઉપરાંત પ્રશ્નો તર્કબદ્ધ અને સચોટ હોવા
53:01જોઈએ જેથી વિદ્યાર્થીઓ તેને સરળતાથી ગ્રહણ
53:04કરી શકે પ્રશ્ન 57 ભાષા શિક્ષણમાં
53:08નાટ્યકરણ પ્રવૃત્તિની મર્યાદાઓ કઈ કઈ છે
53:12ઉત્તર નાટ્યકરણ પ્રવૃત્તિના અમલ માટે સમય
53:15અને નાણા બંનેની વિશેષ જરૂરિયાત ઉભી થાય
53:18છે આ પ્રયુક્તિમાં સમય વધુ વપરાતો હોવાથી
53:21અભ્યાસક્રમમાં સમય બચાવી શકાતો નથી
53:24શાળામાં આ માટે રંગમંચ વેશભૂષા અને
53:28નાટ્યને લગતું વાતાવરણ તેમજ સાધન સામગ્રી
53:30જેવી વિશેષ સુવિધાઓ ઊભી કરવી અત્યંત
53:33મુશ્કેલ બને છે મોટાભાગના શિક્ષકોમાં
53:36સ્વયં અભિનયના ગુણનો અભાવ હોવાથી તેઓ
53:39વિદ્યાર્થીઓને કેવી રીતે તાલીમ આપશે તે એક
53:41મોટો પ્રશ્ન રહે છે. વળી શાળા કક્ષાએ નાટક
53:45ભજવતા પહેલા રિહર્સલ માટેના સમયનો પણ
53:47મોટેભાગે અભાવ જોવા મળે છે. આ તમામ
53:50અસુવિધાઓ અને એકસૂત્રતાના અભાવને કારણે
53:54નાટ્યકરણનો અમલ દરેક પરિસ્થિતિમાં શક્ય
53:56બનતો નથી. પ્રશ્ન 58 ચર્ચા પ્રયુક્તિની
54:00વ્યાખ્યા અને તેનું મહત્વ સમજાવો. ચર્ચા
54:03પ્રયુક્તિની વ્યાખ્યા વેબસ્ટરના જણાવ્યા
54:06અનુસાર કોઈ પ્રશ્ન સમસ્યા કે મુદ્દાને
54:09દરેક બાજુએથી વિચારવું અને તેનું પૃથક્કરણ
54:12કરવું એટલે ચર્ચા જ્યારે વર્ગખંડના
54:15વિદ્યાર્થીઓ ભેગા મળીને કોઈ વિષય પર ચર્ચા
54:18કરી અંતે કોઈ એક ચોક્કસ નિર્ણય પર પહોંચે
54:21છે ત્યારે ચર્ચા પ્રયુક્તિનું પ્રયોજન
54:23સિદ્ધ થયું ગણાય છે તેનું મહત્વ નીચે મુજબ
54:27છે પ્રયુક્તિ સંપૂર્ણપણે વિદ્યાર્થી
54:29કેન્દ્રિત છે અને તેનું સ્વરૂપ એકદમ મુક્ત
54:32હોય છે ચર્ચા એ સહકારી ચિંતનની પ્રક્રિયા
54:35છે આમાં ચર્ચામાં ભાગ લેનારા સભ્યો
54:38એકબીજાની ટીકા કરવાને બદલે પરસ્પર
54:41એકબીજાના વિચારોના પૂરક બને છે આ
54:44પદ્ધતિમાં કોઈપણ પ્રશ્ન કે સમસ્યાની દરેક
54:47બાજુએથી તલસ્પર્શી વિચારણા થાય છે અને
54:49છેવટે સર્વસંમતિથી એક યોગ્ય નિર્ણય પર આવી
54:53શકાય છે. આ પ્રયુક્તિ વર્ગખંડમાં કોઈ એક
54:56નેતાના નેતૃત્વ હેઠળ યોજી શકાય છે.
54:59મોટેભાગે જ્યારે આખો વર્ગ તેમાં સામેલ હોય
55:01ત્યારે શિક્ષક જ યોગ્ય નેતૃત્વ પૂરું
55:04પાડીને ચર્ચાને સાચી દિશા આપે છે. આ
55:07પ્રયુક્તિના વિનિયોગથી વર્ગખંડમાં એકદમ
55:10સક્રિય અને જીવંત વાતાવરણ ઊભું થાય છે.
55:12તેમાં શિક્ષક અને વિદ્યાર્થી વચ્ચે અંતર
55:15રહેવાને બદલે સમાનતા જોવા મળે છે. ભાષા
55:18શિક્ષણમાં નિબંધ લેખન, અહેવાલ લેખન,
55:21પત્રલેખન કે રોજનીશી લખાવતી વખતે પૂર્વ
55:24તૈયારી રૂપે ચર્ચા પ્રયોજી શકાય છે આ
55:27ઉપરાંત વ્યાકરણના પાઠમાં છંદ અને અલંકારની
55:31રચના તથા સાહિત્યકૃતિ કયા છંદ કે અલંકાર
55:34પર રચાય છે તે સમજાવવા વિષયવસ્તુ સાથે
55:37સાંકળીને રસપ્રદ ચર્ચા યોજી શકાય છે.
55:40ચર્ચા પૂરી થયાને અંતે વર્ગખંડમાં થયેલ
55:43અધ્યાપન અને શિક્ષણ કાર્ય કેટલું અસરકારક
55:45રહ્યું તે પણ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.
55:48પ્રશ્ન 59 ગદ્ય શિક્ષણનું મહત્વ સ્પષ્ટ
55:52કરો. જવાબ ભાષા શિક્ષણનો એક મહત્વપૂર્ણ
55:56ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓમાં રહેલા અંતર્ગત
55:58ભાવોની શોધ કરી તેનો વિકાસ કરવાનો છે
56:01ગદ્યનું શિક્ષણ જીવનના મૂળમાં રહેલું છે
56:04અને તેના વિના આપણો જીવન વ્યવહાર સ્થગિત
56:07થઈ જાય છે મનુષ્યના વિચારોનું સ્વાભાવિક
56:10સ્વરૂપ ગદ્યમાં જ આવિર્ભૂત થાય છે અને
56:12શબ્દ સમૃદ્ધિમાં વૃદ્ધિ ગદ્યના સહારે જ
56:15થાય છે ગદ્ય સાહિત્ય દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને
56:18નિત નૂતન સાહિત્ય સ્વરૂપો અને શૈલીઓથી
56:21પરિચિત કરી શકાય છે તેમજ ફુરસદના સમયનો
56:24યોગ્ય ઉપયોગ કરતા શીખવી શકાય છે. ગદ્યમય
56:27વિચારો આપણે સરળતાથી સમજી શકીએ છીએ. તેથી
56:30તેનો આસ્વાદ કરાવવો અને સંસ્કારોનું સિંચન
56:33કરવું એ ભાષા શિક્ષકોનું પરમ કર્તવ્ય છે આ
56:37ઉપરાંત ગદ્ય શિક્ષણ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓની
56:40સમજશક્તિ ભાવના શક્તિ અને વિચાર શક્તિનો
56:43વિકાસ કરી શકાય છે. પ્રશ્ન 61 ભાષા
56:46વર્ગખંડમાં ગદ્ય શિક્ષણના મુખ્ય હેતુઓ કયા
56:49કયા છે? જવાબ ગદ્ય શિક્ષણના અનેક હેતુઓ
56:53રહેલા છે જેમાં મુખ્યત્વે વિદ્યાર્થી
56:55લેખકના વિચાર અને ભાવ દ્રષ્ટિ વગેરે સમજે
56:58તે છે. આ ઉપરાંત વિદ્યાર્થી ગદ્ય
57:01સાહિત્યથી અને સાહિત્યના વિવિધ પ્રકારોથી
57:04પરિચિત થાય તેમજ તેની અર્થગ્રહણની
57:06ક્ષમતાનો વિકાસ થાય તે હેતુ રહેલો છે
57:09વિદ્યાર્થીઓને ભાષા તત્વોનો પરિચય કરાવવો
57:12તેમના શબ્દ ભંડોળમાં વૃદ્ધિ કરવી અને
57:14ભાષાની કુશળતાઓનું દ્રઢીકરણ કરવું એ પણ
57:17ગદ્ય શિક્ષણના હેતુઓ છે વિદ્યાર્થી પોતાની
57:20ભાષામાં સર્જન કરતા શીખે અને તેની
57:22ભાષાશક્તિ કેળવાય તે આ શિક્ષણમાં અપેક્ષિત
57:26છે શિષ્ઠ સાહિત્યનો રસાસ્વાદ કરાવવો અને
57:29વિદ્યાર્થીનું દ્રષ્ટિબિંદુ વિશાળ કરવું એ
57:31પણ અગત્યનો હેતુ છે. આ સિવાય
57:34વિદ્યાર્થીઓના અનુભવોમાં વિશાળતા લાવવી
57:36અને કલ્પનાશક્તિ સમૃદ્ધ બનાવી ઈચ્છનીય
57:39માનસિક વલણો તથા આદર્શોનું ઘડતર કરવું એ
57:42ગદ્ય શિક્ષણના મહત્વના હેતુઓ છે. પ્રશ્ન
57:4562 ગદ્ય શિક્ષણનો સોપાનોમાં આદર્શ વાચનની
57:49અગત્યતા સમજાવો. જવાબ ગદ્ય શિક્ષણમાં
57:53શિક્ષક દ્વારા નિશ્ચિત કરેલ એકમ કે એકમ
57:55અંશનું વાંચન કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે જેને
57:58આદર્શ વાચન કહેવાય છે આ પ્રસ્તુત વાચન
58:01અનુકરણીય કે આદર્શ હોવું જરૂરી છે જેમાં
58:04વિરામ ચિન્હોનો પણ વિશેષ ખ્યાલ રાખવાનો
58:07હોય છે શિક્ષકે યોગ્ય આરોહ અવરોહ તથા ગતિ
58:10ઝડપ સાથે પઠન કરવાનું હોય છે આમ કરવાથી
58:13ગદ્યાંશમાં રહેલ અર્થ અને ભાવને
58:16વિદ્યાર્થીઓ આસાનીથી ગ્રહણ કરી શકે છે અને
58:19આ પઠન પ્રભાવપાદક બને રહે છે ભાવવાહી પઠન
58:22વાચનના પરિણામે વિદ્યાર્થીઓનું પઠન
58:25દરમિયાન જ લગભગ 15 થી 20 ટકા જેટલું અર્થ
58:28ગ્રહણ થઈ જાય છે. આદર્શ વાચન દ્વારા
58:31અધ્યયતાને યોગ્ય રીતે વાચન કરવાની તાલીમ
58:33મળે છે અને ગદ્ય પ્રતિ તેમનો રસ કેળવાય
58:36છે. પ્રશ્ન 63 ગદ્ય શિક્ષણ દરમિયાન
58:39વર્ગખંડમાં સામાન્ય રીતે કઈ કઈ ક્ષતિઓ
58:42જોવા મળે છે? જવાબ માતૃભાષાના ગદ્ય
58:45શિક્ષણને આજે વર્ગખંડમાં યથાર્થ ન્યાય
58:48મળતો નથી અને ઘણી ક્ષતિઓ જોવા મળે છે.
58:51સૌપ્રથમ તો નવી ભાષાકીય માહિતીનું
58:54સંદર્ભિક પુનરાવર્તન થતું નથી અને
58:56વિદ્યાર્થીઓને નિયત હેતુઓના સંદર્ભમાં
58:59પૂરતી પ્રવૃત્તિ મળતી નથી. મૂલ્યાંકન માટે
59:02કોઈ ખાસ જોગવાઈ હોતી નથી અને સ્વાધ્યાય
59:04કાર્ય મહદ અંશે અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી યા
59:07તો તે ક્ષતિપૂર્ણ હોય છે શિક્ષક પાસે
59:10ગદ્યકૃતિ ભણાવવા પાછળના હેતુઓની સ્પષ્ટતા
59:12હોતી નથી તેઓ માત્ર વાંચે છે થોડી વિગતો
59:16આપે છે અને પ્રશ્નો પૂછે છે ગદ્ય પાઠના
59:19શિક્ષણ દ્વારા અર્થગ્રહણ સિવાયના બીજા
59:21હેતુઓ જેમ કે ઉચ્ચાર શુદ્ધિ કે જોડણી
59:24શુદ્ધિ પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવતો નથી
59:26માતૃભાષાના શિક્ષણ કાર્ય માટે કોઈપણ
59:29વ્યક્તિ માતૃભાષા નું શિક્ષણ કાર્ય કરી
59:31શકે છે એવો પૂર્વગ્રહ પણ ગદ્ય શિક્ષણની
59:34મોટી ક્ષતિ છે. પ્રશ્ન 64 ગદ્ય શિક્ષણમાં
59:38જોવા મળતી ક્ષતિઓને નિવારવા માટે એક
59:40શિક્ષક તરીકે તમે કયા ઉપાયો યોજશો? જવાબ
59:44ગદ્ય શિક્ષણની ક્ષતિઓ નિવારવા માટે
59:46સર્વપ્રથમ નવી ભાષાકીય માહિતીનું સંદર્ભિક
59:49પુનરાવર્તન કરાવવું જોઈએ. શિક્ષકે ગદ્ય
59:52શિક્ષણ દરમિયાન પ્રશ્નોમાં કે વર્ણનાત્મક
59:55અભિવ્યક્તિમાં નવા શબ્દો રૂઢિ પ્રયોગો અને
59:58કહેવતોનો યોગ્ય પ્રયોગ કરવો જોઈએ
1:00:00વિદ્યાર્થીઓને પણ ભાષાના જ્ઞાનનો ઉપયોગ
1:00:03કરતા શીખવવા માટે આવા પ્રયોગો કરવા
1:00:05પ્રેરવા જોઈએ ભાષાજ્ઞાન અભિવ્યક્તિ અને
1:00:08અર્થ ગ્રહણ જેવા નિયત હેતુઓના સંદર્ભમાં
1:00:11વિદ્યાર્થીઓને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ મળવી જોઈએ
1:00:14જેમ કે શબ્દાર્થ સમાસ અલંકાર અને વિરામ
1:00:17ચિન્હોની સમજ આપવી મૂલ્યાંકન માટે ટૂંકા
1:00:20અતિટૂંકા અને ભાષાના ઉપયોજનના વૈવિધ્ય સભર
1:00:24પ્રશ્નો પૂછવા જોઈએ તથા હેતુઓના સંદર્ભમાં
1:00:27મૂલ્યાંકન કસોટી યોજવી જોઈએ આ ઉપરાંત
1:00:29પાઠ્ય માહિતી અને અગ્રીમ કાર્યને લગતા
1:00:32પ્રશ્નોવાળું સ્વાધ્યાય કાર્ય આપવું જોઈએ
1:00:34જેથી ગદ્ય શિક્ષણ વધુ અસરકારક બને પ્રશ્ન
1:00:3864 માતૃભાષા શિક્ષણમાં દ્રશ્ય શ્રાવ્ય
1:00:42સાધનોનું મહત્વ શું છે જવાબ સાંપ્રત
1:00:46સમયમાં શિક્ષણ પ્રક્રિયા અધ્યતા કેન્દ્રી
1:00:48અનુભવ કેન્દ્રી અને પ્રવૃત્તિ કેન્દ્રી
1:00:51બને તે માટે શૈક્ષણિક સાધનોનું મહત્વ ખૂબ
1:00:54રહેલું છે. એડગર ડેલના મતે દ્રશ્ય શ્રાવ્ય
1:00:58સાધન દ્વારા બાળક જાતે અધ્યયન કરે છે. જે
1:01:01રોજબરોજના જીવંત અનુભવો ત્વરિત પૂરા પાડે
1:01:04છે. આ ઇન્દ્રિય ગમ્ય અનુભવોને કારણે
1:01:07શિક્ષણમાં વૈવિધ્યા આવે છે અને અધ્યતાની
1:01:10કલ્પના શક્તિ તર્ક શક્તિ તથા અર્થઘટન
1:01:13શક્તિ વિકસે છે. તેના ઉપયોગથી એક કરતાં
1:01:16વધારે જ્ઞાનેન્દ્રિયો સક્રિય બનતા
1:01:18અનુભવોની છાપ ઊંડી બને છે અને પરિણામે
1:01:21શિક્ષણ કાયમી બને છે સાધનોથી પ્રત્યક્ષ
1:01:24અને પરોક્ષ અનુભવ મળતા શિક્ષકનું માત્ર
1:01:27કથન ઘટે છે અને વિદ્યાર્થીઓમાં રસ પેદા થઈ
1:01:30નવા અધ્યયન માટેની પ્રેરણા મળે છે
1:01:34પ્રશ્ન 65 શૈક્ષણિક ઉપકરણોનો વર્ગમાં
1:01:38ઉપયોગ કરતી વખતે શિક્ષકે કઈ કાળજી રાખવી
1:01:41જોઈએ જવાબ શૈક્ષણિક ઉપકરણો વર્ગમાં ફક્ત
1:01:44બતાવી દેવાના નથી હોતા પણ તેનો ફાયદાકારક
1:01:47ઉપયોગ કરવા માટે
1:01:50શિક્ષકે યોગ્ય સ્થળે તેની રજૂઆત કરવી જોઈએ
1:01:53બધા જ વિદ્યાર્થીઓ તેને બરાબર જોઈ કે
1:01:55સાંભળી શકે તે પ્રમાણે તેની ગોઠવણી
1:01:58વર્ગખંડમાં કરવી જોઈએ ઉપકરણોના ઉપયોગ
1:02:01દરમિયાન શિક્ષકે પ્રશ્નોત્તરી અને ચર્ચાને
1:02:04પણ યોગ્ય સ્થાન આપવું જોઈએ વિદ્યાર્થીઓએ
1:02:07સાધનમાં શું નિહાળવાનું છે કે શું
1:02:09સાંભળવાનું છે તેની સ્પષ્ટ સૂચના શિક્ષકે
1:02:12પ્રથમથી જ આપી દેવી જોઈએ જેથી તેઓ જરૂરી
1:02:15મુદ્દાઓ નોંધી શકે. વર્ગખંડમાં આ ઉપકરણ
1:02:19શિક્ષણના કયા તબક્કે અને કેટલા સમય માટે
1:02:22ઉપયોગમાં લેવાનું છે તેનું પૂર્વ આયોજન
1:02:24શિક્ષકે અગાઉથી જ ચોક્કસ કરી લેવું જોઈએ
1:02:28પ્રશ્ન 66 ભાષા શિક્ષણમાં ભીતપત્રોનું શું
1:02:31મહત્વ છે અને તેનો ઉપયોગ કરતી વખતે શી
1:02:34કાળજી રાખવી જોઈએ જવાબ અનોપચારિક અધ્યયન
1:02:38અને પૂરક શૈક્ષણિક સામગ્રીની પ્રાપ્તિ
1:02:41માટે ભીતપત્ર એ ખૂબ જ અસરકારક અને
1:02:44મહત્વનું શૈક્ષણિક સાધન છે વિદ્યાર્થીઓ
1:02:47પોતાની સ્વરચિત કવિતાઓ વાર્તાઓ કે ચિત્રો
1:02:50ભીતપત્ર પર રજૂ કરી શકે છે. તેનો ઉપયોગ
1:02:53કરતી વખતે શિક્ષકે ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ કે
1:02:56ભીતપત્ર પર રજૂ થયેલી માહિતી સમયાંતરે
1:02:59બદલાતી રહેવી જોઈએ. આ પ્રવૃત્તિમાં
1:03:02શિક્ષકે એકલા હાથે કામ ન કરતા
1:03:04વિદ્યાર્થીઓને પણ સામેલ રાખવા જોઈએ અને
1:03:06તેના પર પ્રકાશની અસરનો પણ ખ્યાલ રાખવો
1:03:09જોઈએ. પ્રશ્ન 67 પ્રાથમિક શાળાના બાળકો
1:03:12માટે ફ્લેશ કાર્ડનો ઉપયોગ કેવી રીતે
1:03:15લાભદાયી છે? જવાબ નાના કાર્ડ પર ચિત્રો
1:03:18અને લખાણ અંકિત કરેલા ફ્લેશ કાર્ડ
1:03:21પ્રાથમિક શાળામાં માતૃભાષાના વાંચન
1:03:23શિક્ષણમાં ખૂબ જ અસરકારક સાધન બને છે
1:03:26બાળકો ફ્લેશ કાર્ડમાંના એક એક શબ્દને ખાલી
1:03:29જગ્યામાં મૂકીને આખું વાક્ય વાંચતા શીખે
1:03:31છે જેનાથી તેમને ગંમત સાથે જ્ઞાન મળે છે આ
1:03:35કાર્ડની મદદથી વર્ગમાં શબ્દરમત રમાડી શકાય
1:03:38છે જેના દ્વારા વિદ્યાર્થીઓના શબ્દ
1:03:40ભંડોળમાં સારો એવો વધારો થાય છે. વ્યાકરણ
1:03:43શિક્ષણનું પુનરાવર્તન કરવામાં અને નાના
1:03:46બાળકોને પદાર્થ પરિચય કરાવવામાં આ સાધન
1:03:49ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. ફ્લેશ કાર્ડના ઉપયોગને
1:03:52કારણે વિદ્યાર્થીઓની સક્રિયતા વધે છે અને
1:03:55વર્ગનું વાતાવરણ વધુ જીવંત બને છે. પ્રશ્ન
1:03:5968 ભાષા શિક્ષણમાં દ્રશ્યશ્રાવ્ય સાધન
1:04:02તરીકે ફિલ્મની ઉપયોગીતા અને મર્યાદા
1:04:05જણાવો. જવાબ ભાષા શિક્ષણમાં ફિલ્મ
1:04:08બતાવવાથી શિક્ષણ ઝડપી અને દીર્ઘકાલીન બને
1:04:11છે તેમજ મૂળભૂત બાબતોનો વિદ્યાર્થીઓને
1:04:14વાસ્તવિક ખ્યાલ આપી શકાય છે ઉદાહરણ તરીકે
1:04:17પન્નાલાલ પટેલની માનવીની ભવાઈ ફિલ્મ
1:04:20બતાવવાથી વિદ્યાર્થીઓને છપ્પનીયા
1:04:22દુષ્કાળની ભયંકરતાલો વાસ્તવિક ખ્યાલ આવી
1:04:25શકે છે ફિલ્મ દ્વારા શિક્ષણ સચોટ બને છે
1:04:28અને અમૂર્ત ખ્યાલો સમજાવવામાં તે ઘણું
1:04:31ઉપયોગી નીવડે છે જો કે તેની મર્યાદાઓ પણ
1:04:34છે જેમ કે ફિલ્મો મેળવવી અઘરી પડે છે અને
1:04:37અભ્યાસક્રમના દરેક એકમ માટે તે પ્રાપ્ત
1:04:40થતી નથી વળી ફિલ્મ અઢી કલાકની હોય તો
1:04:43વર્ગના તાસ ગોઠવવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને
1:04:46ફિલ્મ ચાલે ત્યાં સુધી શિક્ષક નિષ્ક્રિય
1:04:48રહે છે પ્રશ્ન 69 શૈક્ષણિક ઉપકરણોના
1:04:52ઉપયોગની મુખ્ય મર્યાદાઓ કઈ કઈ છે ઉત્તર
1:04:56જાળવણી અને આર્થિક મુશ્કેલી શાળાઓમાં
1:04:59શૈક્ષણિક ઉપકરણોની જાળવણી અને ઉપયોગ
1:05:02માટેની યોગ્ય વ્યવસ્થા હોતી નથી કેટલાક
1:05:04સાધનો નો ખૂબ મોંઘા અને ખર્ચાળ હોવાથી
1:05:07દરેક સંસ્થા તેને વસાવી શકતી નથી મોંઘા
1:05:10સાધનો બગડી જાય ત્યારે તેનો સમારકામનો
1:05:13ખર્ચ પરવડતો નથી અને ક્યારેક તૂટેલા સ્પેર
1:05:16પાર્ટ્સ બજારમાં મળતા પણ નથી વીજ પ્રવાહ
1:05:19બંધ હોય ત્યારે ઇલેક્ટ્રિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ
1:05:21કરી શકાતો નથી વધુમાં ચાલુ શૈક્ષણિક કાર્ય
1:05:24દરમિયાન અચાનક વીજ પ્રવાહ બંધ થવાથી સાધનો
1:05:28બગડી જવાની શક્યતા રહે છે અભ્યાસક્રમ અને
1:05:31સમયની મર્યાદા અભ્યાસક્રમના દરેક એકમ માટે
1:05:35આવા ઉપકરણો ઉપલબ્ધ હોતા નથી. તેના ઉપયોગથી
1:05:38અભ્યાસક્રમ સમયસર પૂર્ણ કરવામાં મુશ્કેલી
1:05:41પડે છે. જો અલગ ભાષાખંડ ન હોય તો વર્ગમાં
1:05:44સાધનો લાવવા લઈ જવામાં અને ગોઠવવામાં ઘણો
1:05:47સમય વેડફાય છે. પરોક્ષ અનુભવ અને શિસ્તના
1:05:51પ્રશ્નો આ ઉપકરણો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને
1:05:54માત્ર પરોક્ષ અનુભવ જ આપી શકાય છે.
1:05:56પ્રત્યક્ષ અનુભવ નહીં. કેટલાક સાધનોના
1:05:59ઉપયોગ વખતે વર્ગમાં શિસ્ત જાળવવાનો પ્રશ્ન
1:06:02પણ ઊભો થાય છે શિક્ષકોની કુશળતા અને
1:06:05ઉત્સાહનો અભાવ બધા શિક્ષકોમાં ઉપકરણોના
1:06:09ઉપયોગ અંગેની યોગ્ય કુશળતા હોતી નથી તેમજ
1:06:12તેઓ પૂરતો ઉત્સાહ પણ ધરાવતા નથી
1:06:14સ્વનિર્મિત સાધનો જાતે તૈયાર કરવામાં પણ
1:06:17શિક્ષકોનો ઉત્સાહ જોવા મળતો નથી શૈક્ષણિક
1:06:20કાર્યના નિશ્ચિત આયોજનના અભાવે ઘણીવાર આ
1:06:23ઉપકરણોની ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે પ્રશ્ન
1:06:2771 નિબંધ પ્રકારના પ્રશ્નોની મુખ્ય
1:06:30મર્યાદાઓ કઈ કઈ છે ઉત્તર નિબંધાત્મક
1:06:33પ્રશ્નોની કેટલીક મર્યાદાઓ પણ જોવા મળે છે
1:06:35જેમ કે આ પ્રકારના પ્રશ્નોના ઉત્તરની
1:06:38લંબાઈ અગાઉથી નક્કી હોતી નથી જો પ્રશ્ન
1:06:41પૂછવાની ભાષા સ્પષ્ટ ન હોય તો
1:06:43વિદ્યાર્થીને પ્રશ્ન બરાબર સમજાતો નથી
1:06:46તેની સૌથી મોટી મર્યાદા તેના મૂલ્યાંકનમાં
1:06:49રહે છે કારણ કે દરેક પરીક્ષક એક જ
1:06:51પ્રશ્નના અલગ અલગ ગુણ આપે છે જેથી યોગ્ય
1:06:54મૂલ્યાંકન થઈ શકતું નથી આવા પ્રશ્નમાં
1:06:57વિદ્યારથી વિદ્ાર્થીઓને વચ્ચે વચ્ચે ગપ્પા
1:06:59મારવાની પૂરતી તક પણ મળી જાય છે
1:07:01માતૃભાષાના મૂલ્યાંકનમાં 20% થી 70ટા
1:07:04સુધીના માપદંડનો ઉપયોગ થતો હોવાથી આવા
1:07:07પ્રશ્નોમાં વિદ્યાર્થીઓને કદી પૂરા કે
1:07:10શૂન્ય ગુણ અપાતા નથી પ્રશ્ન 72 ટૂંક જવાબી
1:07:14પ્રશ્નોની લાક્ષણિકતાઓ અને ઉપયોગિતા જણાવો
1:07:17ઉત્તર ટૂંકા ઉત્તરવાળા પ્રશ્નો ઓછા સમયમાં
1:07:20પાંચ સાત લીટીમાં લખી શકાય તેવા હોય છે
1:07:22અને તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સંક્ષિપ્તતા
1:07:25અને સચોટતા છે આધુનિક યુગમાં નિબંધ
1:07:28પ્રકારના પ્રશ્ન કરતાં આવા ટૂંકા
1:07:30પ્રશ્નોનું મહત્વ વધારે જોવા મળે છે આ
1:07:32પ્રશ્નો દ્વારા મૂલ્યાંકનમાં ચોકસાઈ વધુ
1:07:35લાવી શકાય છે અને ટૂંકમાં જવાબ લખવામાં
1:07:38પ્રસ્તાવના કે ઉપસંહારની જરૂર પડતી નથી આ
1:07:41પ્રકારના ગુણભાર ઓછો હોવાથી પ્રશ્નપત્રમાં
1:07:44પ્રશ્નોની સંખ્યા વધારે રાખી શકાય છે જેના
1:07:47પરિણામે સમગ્ર અભ્યાસક્રમનું આવરણ સારી
1:07:50રીતે કરી શકાય છે અને માતૃભાષાની
1:07:52પરીક્ષામાં તે ખૂબ ઉપયોગી નીવડે છે પ્રશ્ન
1:07:5573 વસ્તુલક્ષી કે હેતુલક્ષી પ્રશ્નો એટલે
1:07:59શું? એના પ્રકારો જણાવો. વસ્તુલક્ષી કે
1:08:02હેતુલક્ષી પ્રશ્નો એ એવા પ્રશ્નો છે જેના
1:08:04જવાબો ખૂબ જ ચોક્કસ અને નિશ્ચિત હોય છે આ
1:08:08પ્રશ્નોના જવાબો ગમે તે વ્યક્તિ તપાસે તો
1:08:10પણ તેનું ગુણાંકન એકસરખું જ રહે છે
1:08:13વસ્તુલક્ષી પ્રશ્નોના પ્રકારો માતૃભાષાના
1:08:16મૂલ્યાંકનમાં વસ્તુલક્ષી પ્રશ્નોના
1:08:18મુખ્યત્વે નીચે મુજબના છ પ્રકારો જોવા મળે
1:08:20છે એક બહુવિકલ્પ પ્રકારની કસોટી એમસીક્યુ
1:08:25બે વૈકલ્પિક ઉત્તર કસોટી ત્રણ ખાલી જગ્યા
1:08:29પૂરક કસોટી ચાર ચાર જોડકા બનાવો કસોટી
1:08:33પાંચ પ્રમુખ ચાવી કસોટી છ સંબંધ ઘટાયક
1:08:37કસોટી પ્રશ્ન 74 આદર્શ પ્રશ્નપત્રના મુખ્ય
1:08:41લક્ષણો કયા કયા છે? ઉત્તર આદર્શ
1:08:44પ્રશ્નપત્રમાં કઠિન મધ્યમ અને સરળ એમ
1:08:47ત્રણેય પ્રકારના પ્રશ્નોને ઉચિત સ્થાન
1:08:49મળેલું હોવું જોઈએ. જે મુદ્દાઓનું માપન
1:08:52કરવાનું હોય તેને જ માપે તેવા પ્રશ્નો
1:08:54હોવા જોઈએ. અર્થાત પ્રશ્નોની પ્રમાણભૂતતા
1:08:57જળવાતી હોવી જોઈએ. તે પ્રશ્નપત્ર સમગ્ર
1:09:00અભ્યાસક્રમને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર થવું
1:09:02જોઈએ તેમાં આંતરિક વિકલ્પો પણ આપવા જોઈએ
1:09:05પ્રશ્નપત્રની ભાષા સ્પષ્ટ અને સમજાય તેવી
1:09:08હોવી જોઈએ તેમજ વિભાગો અને પેટા પ્રશ્નોની
1:09:11સૂચનાઓ સરળ હોવી જોઈએ ઉત્તરો ચકાસતી વખતે
1:09:14શિક્ષકના ગમા અણગમાની અસર ન પડે તેવી
1:09:17તટસ્થતા હોવી જોઈએ અને ગમે તે વ્યક્તિ
1:09:20તપાસે તો પણ ગુણાંકનમાં તફાવત ન પડે તેવી
1:09:23વિશ્વસનીયતા જરૂરી છે. પ્રશ્ન 75 માતૃભાષા
1:09:27શિક્ષકની સજ્જતા અને તેના ગુણો વિશે જણાવો
1:09:30શિક્ષણની પ્રક્રિયામાં શિક્ષકનું સ્થાન
1:09:33અત્યંત ચાવી રૂપ છે માતૃભાષાનો શિક્ષક
1:09:36પોતાના કાર્યમાં ત્યારે જ અસરકારક
1:09:38કાર્યક્ષમ અને સફળ બની શકે છે જ્યારે તે
1:09:41ભાષાના વિષયમાં સંપૂર્ણ સુસજ્જતા પ્રાપ્ત
1:09:44કરે અને કેટલાક વિશિષ્ટ વ્યક્તિત્વના ગુણો
1:09:46કેળવે આજીવન વિદ્યાર્થી અને વાંચનનો શોખ
1:09:50શિક્ષકે સૌપ્રથમ તો આજીવન વિદ્યાર્થી જ
1:09:53રહેવું જોઈએ અને જ્ઞાનની ઉપાસના અવિરતપણે
1:09:56કરતા રહેવું જોઈએ માત્ર પાઠ્યપુસ્તકો અને
1:09:59અભ્યાસક્રમ પૂરતું સીમિત ન રહેતા શિક્ષકે
1:10:02ભાષા સાહિત્યના વિવિધ ગ્રંથો અને
1:10:04સામયિકોના વાંચનના વ્યસની બનવું જોઈએ અને
1:10:07સખત અભ્યાસ કરવો જોઈએ પૂર્વ તૈયારી અને
1:10:10જ્ઞાન સંપાદન શિક્ષકે વર્ગમાં જે કંઈ પણ
1:10:13શીખલવાનું છે તેના પર સંપૂર્ણ કાબુ મેળવવા
1:10:16માટે અગાઉથી પૂર્વ તૈયારી કરવી જોઈએ
1:10:19શિક્ષકે ક્યારેય હોમવર્ક કર્યા વગર
1:10:21વર્ગમાં જવું ન જોઈએ જ્ઞાનની કોઈ સીમા નથી
1:10:24તેથી શિક્ષકે શિક્ષણ અને સાહિત્યને લગતા
1:10:27સામયિકો તથા દૈનિક પેપરો નિયમિત મંગાવવા
1:10:30અને વાંચવા જોઈએ સાહિત્યમાં રસ અને ઉત્તમ
1:10:34ભાવક ભાષા શિક્ષકનો પોતાની માતૃભાષા તેમજ
1:10:37અન્ય ભાષાઓના સાહિત્યમાં ગાળ રસ હોવો જોઈએ
1:10:41સાહિત્યમાંથી મળતો આનંદ તેને મન સર્વોત્તમ
1:10:44હોવો જોઈએ અને તે પોતે સાહિત્યનો એક ઉત્તમ
1:10:47ભાવક હોવો જરૂરી છે ખરેખર તો સાહિત્ય
1:10:50પ્રેમી શિક્ષક જ ભાષા શિક્ષણ માટે સાચો
1:10:52અધિકારી ગણાય છે સહ અભ્યાસિક
1:10:55પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન માત્ર પાઠ્યપુસ્તકનું
1:10:58જ્ઞાન પૂરતું નથી તેથી ભાષા શિક્ષક પાસે
1:11:01ભાષા શિક્ષણને લગતી વિવિધ સહઅભ્યાસિક
1:11:03પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવાની અને તેનું
1:11:06સફળતાપૂર્વક સંચાલન કરવાની આવડત હોવી જોઈએ
1:11:09પ્રયોગશીલતા અને સંશોધન વૃત્તિ ભાષા
1:11:12શિક્ષકે શિક્ષણ કાર્યમાં સતત પ્રયોગશીલ
1:11:15રહેવું જોઈએ જેથી તેનું કાર્ય માત્ર ચીલા
1:11:17ચાલુ ન રહેતા જીવંત બની રહે આ માટે
1:11:20શિક્ષકે ક્રિયાત્મક સંશોધનો પ્રયોગો અને
1:11:23પ્રોજેક્ટો કરવા માટે હંમેશા સુસજ્જ બનવું
1:11:26જોઈએ વિશુદ્ધ વાણી અને પ્રેમાણ વર્તન એક
1:11:30વ્યક્તિ તરીકે ભાષા શિક્ષકની વાણી વિશુદ્ધ
1:11:33મધુર વિનયી અને પ્રભાવશાળી હોવી જોઈએ
1:11:36શિક્ષકના મનમાં વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે
1:11:39નિસ્વાર્થ પ્રેમ હોવો જોઈએ અને
1:11:41વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે રહેલા વ્યક્તિગત
1:11:43તફાવતોનો સહજ સ્વીકાર કરવાની ભાવના હોવી
1:11:46જોઈએ શિક્ષકનું વર્તન તટસ્થ હોવું જોઈએ
1:11:48અને ઉત્તરો ચકાસતી વખતે વિદ્યાર્થીના
1:11:51વર્તનની કે પોતાના ગમા અણગમાની અસર
1:11:54ગુણાંકન પર પડવા દેવી જોઈએ નહીં
1:11:56પ્રેરણાદાયક અને માર્ગદર્શક શિક્ષકે
1:11:59વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ તેમજ વિવિધ
1:12:02સર્જનાત્મક કાર્યો કરવા માટે સતત પ્રેરણા
1:12:04અને માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ પ્રતિભાશાળી
1:12:07વિદ્યાર્થીઓની ભાષાકીય પ્રતિભાની
1:12:09કાળજીપૂર્વક માવજત કરવી જોઈએ જ્યારે નબળા
1:12:12વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દર્શાવીને
1:12:14તેમને અભ્યાસમાં વિશેષ મદદ કરવી જોઈએ આમ
1:12:18ભાષા શિક્ષકનું સમગ્ર વ્યક્તિત્વ પ્રસન્ન
1:12:21વિનય પ્રેમાળ અને પ્રેરક બની રહેવું જોઈએ
1:12:24જ્ઞાન અને પ્રેમ બંનેનું સંતુલન જાળવીને
1:12:27શિક્ષણ કાર્ય કરવું એ જ એક આદર્શ શિક્ષકની
1:12:30સાચી ઓળખ છે પ્રશ્ન૭6 માતૃભાષા શિક્ષણમાં
1:12:34સહ અભ્યાસ પ્રવૃત્તિઓ તરીકે અંક
1:12:37પ્રકાશનનું શું મહત્વ છે ઉત્તર શિક્ષણમાં
1:12:40માત્ર સાક્ષરી જ્ઞાન પૂરતું નથી બાળકના
1:12:43સર્વાંગી વિકાસ માટે શિક્ષણ સાથે સહ
1:12:45અભ્યાસ પ્રવૃત્તિઓ જરૂરી છે અંક પ્રકાશન
1:12:48પ્રવૃત્તિ અંતર્ગત શાળાઓમાં હસ્તલેખિત કે
1:12:51મુદ્રિત અંકો પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે
1:12:53જેમાં વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી મૌલિક કે
1:12:56સંપાદિત સામગ્રી લેવામાં આવે છે. આ
1:12:58પ્રવૃત્તિથી વિદ્યાર્થીઓમાં વાંચન લેખન
1:13:01અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિના કૌશલ્યો
1:13:03વિકસે છે તથા તેમની સાહિત્યિક રુચિ કેળવાય
1:13:06છે. પ્રશ્ન 77 ભાષા શિક્ષણમાં સહ અભ્યાસ
1:13:09પ્રવૃત્તિઓનું મહત્વ સ્પષ્ટ કરો. ઉત્તર
1:13:12શિક્ષણના દરેક તબક્કે માત્ર સાક્ષરી
1:13:14શિક્ષણ પર્યાપ્ત નથી પણ બાળકના સર્વાંગી
1:13:17વિકાસ માટે શાળામાં સહ અભ્યાસ પ્રવૃત્તિઓ
1:13:20થવી અત્યંત જરૂરી છે શાળામાં લીધેલું
1:13:23માત્ર સાક્ષરી શિક્ષણ વિદ્યાર્થી લાંબે
1:13:25ગાળે ભૂલી જાય છે પણ સહ અભ્યાસ દ્વારા
1:13:28મેળવેલું જ્ઞાન જીવન પર્યંત ટકી રહે છે આ
1:13:31પ્રવૃત્તિઓ કરાવવાથી વિદ્યાર્થીઓને ભાષા
1:13:34શિક્ષણમાં રસ પડે છે અને તેઓ પ્રત્યક્ષ
1:13:36જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી શકે છે જો કે શાળામાં
1:13:38આવી પ્રવૃત્તિઓનો અતિરેક ન થવો જોઈએ અને
1:13:41તે સપ્રમાણ રહેવી જોઈએ આ પ્રવૃત્તિઓનો
1:13:44યોગ્ય અમલ થાય તે માટે શિક્ષકે વ્યવસ્થિત
1:13:46આયોજન કરવું ખાસ જરૂરી છે પ્રશ્ન 78
1:13:50શાળામાં ભાષાખંડની સજાવટ અને સાધનોની
1:13:53ગોઠવણી કરતી વખતે કઈ કઈ બાબતો ધ્યાનમાં
1:13:56રાખવી જોઈએ ઉત્તર શાળામાં ભાષાખંડની સજાવટ
1:13:59કરતી વખતે શિક્ષકના પાછળના ભાગમાં
1:14:01બ્લેકબોર્ડ રાખવું જોઈએ અને તેની બંને
1:14:04બાજુ બુલેટીન બોર્ડ તથા પેકબોર્ડ ગોઠવવું
1:14:06જોઈએ શિક્ષકના ટેબલની ડાબી બાજુ નકશા
1:14:09ચાર્ટસ નિદર્શન સ્ટેન્ડ અને જમણી બાજી
1:14:12પ્રોજેક્ટરનો પડદો ગોઠવવાની વ્યવસ્થા હોવી
1:14:15જોઈએ. બ્લેકબોર્ડના જમણા ખૂણામાં
1:14:17વિદ્યાર્થીઓ સ્પષ્ટ નિહાળી શકે તેટલી
1:14:19ઊંચાઈએ ટીવી અને તેની નીચે વીસીઆર રેડિયો
1:14:22અને ટેપ રેકોર્ડર ગોઠવવા જોઈએ. પ્રવેશના
1:14:25દરવાજાની ડાબી બાજુ રોલ અપ બોર્ડ અને
1:14:27સંદર્ભ પુસ્તકોનું કબાટ રાખી શકાય છે. આ
1:14:30ઉપરાંત સ્વાધ્યાય માટે બુલેટીન બોર્ડ અને
1:14:33દિવાલો પર ચિત્રો અને સાહિત્યકારોના
1:14:35ફોટોગ્રાફ્સ લગાવીને ભાષાખંડને આકર્ષક અને
1:14:38શૈક્ષણિક વાતાવરણ યુક્ત બનાવી શકાય છે.
1:14:41પ્રશ્ન 79 કવિતા એ કાનની કળા છે સમજાવો.
1:14:45નિરંજન ભગતના મતે કવિતા માત્ર આંખથી
1:14:48વાંચવાનો નહીં પરંતુ કાનથી માણવાનો વિષય
1:14:51છે. કવિતા ભલે કાગળ પર છપાયેલી હોય પરંતુ
1:14:54તેનું ખરું સૌંદર્ય તેમાં રહેલા અવાજ અને
1:14:57અવાજના સંકેતોમાં છુપાયેલા અર્થ દ્વારા
1:14:59પ્રગટ થાય છે. દાખલા તરીકે ઝુકી ઝૂંડની
1:15:02જાજી ઝાડી જેવી પંક્તિઓ જો આપણે મૂગા મોઢે
1:15:05વાંચીએ તો પણ તેનો લયબદ્ધ અવાજ કાનને
1:15:08ચમકાવે છે અને તેની શ્રવણ મધુરતા સીધી
1:15:11હૃદયને સ્પર્શે છે. આમ કવિતાનું ગાન કે
1:15:14પઠન કરવાથી શ્રવણેન્દ્રિય દ્વારા જે
1:15:16અવાજની સૃષ્ટિ અને સૌંદર્યનો આનંદ અનુભવાય
1:15:19છે તે સાબિત કરે છે કે કવિતા એ મૂળભૂત
1:15:22રીતે કાનની કળા છે. પ્રશ્ન 80 પદ્ય
1:15:25શિક્ષણના કોઈપણ પાંચ હેતુઓ લખો. પદ્ય
1:15:28શિક્ષણ એટલે કે કવિતા શિક્ષણના પાંચ હેતુઓ
1:15:31નીચે મુજબ છે. એક વિદ્યાર્થીઓ કાવ્યના
1:15:34સર્જકનો પરિચય મેળવે અને કાવ્યના વિવિધ
1:15:36પ્રકારોથી પરિચિત થાય. બે વિદ્યાર્થીઓ
1:15:39શ્રવણ અને વાચન દ્વારા કાવ્યનો સાચો આનંદ
1:15:42અને અનુભવ પ્રાપ્ત કરે ત્રણ વિદ્યાર્થીઓ
1:15:45કાવ્યમાં નિરૂપાયેલી લાગણીઓ ભાવનાઓ અને
1:15:47સંવેદનાઓને સમજે ચાર કાવ્યમાં પ્રયોજાયેલા
1:15:51વિશિષ્ટ શબ્દો પ્રતીકો કલ્પનાઓ છંદ અલંકાર
1:15:55અને અન્ય પ્રયુક્તિઓ પાછળ કવિનું શું
1:15:57પ્રયોજન છે તે સમજે પાંચ વિદ્યાર્થીઓ
1:16:00કવિતાની શૈલી સમજીને પોતે પણ કવિતાના
1:16:03સર્જન માટે પ્રયત્નશીલ બને એ

About this transcript

This page contains the full transcript of YouTube transcript (XPt0KNlMDn0) , generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 9,286 words across 1,503 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.