آینده ایران؛ جمهوری یا پادشاهی؟ — Transcript
Full transcript
- 0:00درود به شما همراهان کانال آوای فلسفه.
- 0:03چندی پیش دوستی از من سؤالی پرسید گفت:
- 0:07چرا در خاورمیانه نظام‌های پادشاهی عموماً
- 0:11باثبات‌تر از جمهوری‌ها بودند؟ چرا
- 0:14کشورهایی که پادشاهیشون رو حفظ کردن در
- 0:17بسیاری از موارد تونستند به حرکت در مسیر
- 0:20توسعه ادامه بدند؟ در حالی که اکثر
- 0:24جمهوری‌های منطقه گرفتار انقلاب‌های
- 0:26پیاپی، کودتا، جنگ‌های داخلی و فروپاشی
- 0:31شدند.
- 0:33کمی در این رابطه مطالعه کردم و متوجه شدم
- 0:36که خصوصاً در کشور فرانسه که من درش زندگی
- 0:39می‌کنم، یکی از فرضیات سیاسی دوران معاصر
- 0:43برتری ذاتی جمهوری بر پادشاهیه.
- 0:47اما این فرضیه نه تنها بدیهی نیست بلکه
- 0:50تاریخ نشون داده که در موارد بسیاری
- 0:53می‌تونه کاملاً اشتباه باشه.
- 0:56گاهی اوقات افراد واژه جمهوری رو با
- 0:59پیشرفت، آزادی و دموکراسی پیوند می‌زنند و
- 1:03پادشاهی رو یادگاری از گذشته می‌دونند.
- 1:06گوی تاریخ بشر ترجیحاً باید در مسیری از
- 1:10پادشاهی به جمهوری ختم بشه. گوی هر
- 1:14جامعه‌ای که از پادشاهی فاصله بگیره
- 1:16لزوماً به سعادت نزدیک‌تر شده. اما آیا
- 1:20واقعیت تاریخی چنین چیزی رو تأیید می‌کنه؟
- 1:23اجازه بدید به جای شعار دادن به سرنوشت
- 1:26ملت‌ها نگاه کنیم. به جای تمرکز بر فرم
- 1:30حکومت‌ها ببینیم مردم در سایه اون
- 1:33حکومت‌ها چگونه زندگی کردند. چون در نهایت
- 1:37ارزش یک نظام سیاسی رو نباید از روی فرمش
- 1:41قضاوت کرد. بلکه باید دید چه چیزی برای
- 1:44جامعه به ارمقان آورده. آیا امنیت و رفاه
- 1:48ایجاد کرده؟ آیا امکان پیشرفت فراهم کرده؟
- 1:53آیا باعث رشد و توسعه شده؟ آیا به
- 1:57مدرن‌سازی جامعه کمک کرده؟ آیا تونسته
- 2:00نهادهای پایدار بسازه؟
- 2:03آیا شرایطی به وجود آورده که نسل بعدی
- 2:06بتونه زندگی بهتری از نسل پیشین داشته
- 2:09باشه؟
- 2:10و مهم‌تر از همه آیا این ظرفیت رو داشته
- 2:13که بدون خونریزی و ویران شدن کشور خودش رو
- 2:18اصلاح کنه و تکامل پیدا کنه و به تدریج به
- 2:21سوی آزادی حرکت کنه؟
- 2:25اجازه بدید از شمال آفریقا آغاز کنم. دو
- 2:28همسایه با دو سرنوشت متفاوت
- 2:31مراکش و الجزایر رو در نظر بگیرید. دو
- 2:35کشور همسایه با اشتراکات فراوان تاریخی،
- 2:38فرهنگی، زبانی و مذهبی
- 2:42هر دو تجربه استعمار فرانسه رو پشت سر
- 2:45گذاشتند و هر دو با مسائل پیچیده، توسعه،
- 2:49نابرابری و مطالبات اجتماعی روبهرو بودند.
- 2:54اما یک تفاوت بنیادین میان این دو کشور
- 2:57وجود داره. مراکش نظام پادشاهی خودش رو
- 3:00حفظ کرده اما الجزایر پس از استقلال به
- 3:05جمهوری دموکراتیک خلق الجزایر تبدیل شده.
- 3:10حالا به سرنوشت این دو کشور نگاه کنیم. در
- 3:14دهه ۱۹۹۰
- 3:16جمهوری الجزایر گرفتار یکی از خونین‌ترین
- 3:19جنگ‌های داخلی تاریخ معاصر منطقه شد.
- 3:22درگیری میان حکومت نظامی و گروه‌های
- 3:26اسلام‌گرا بیش از ۱۰۰ هزار کشته به جا
- 3:29گذاشت. روستاها شاهد قتلعام ساکنانشون
- 3:33بودند. خانواده‌ها از هم پاشیدند و یک نسل
- 3:37کامل با خاطره ترور، وحشت و خشونت بزرگ
- 3:41شد.
- 3:43در سوی دیگر مرز البته مراکش هم با فقر،
- 3:46نابرابری، اعتراضات اجتماعی و مشکلات
- 3:50سیاسی روبهرو بود. اما گرفتار جنگ داخلی
- 3:54نشد. در مراکش نظام پادشاهی تونست ثبات
- 3:59کشور رو حفظ کنه و مانع از این بشه که
- 4:02اختلافات و بحران‌های سیاسی به جنگ داخلی
- 4:05و فروپاش جامعه منتهی بشند.
- 4:08حتی در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۱ هنگامی که
- 4:12موج بهار عربی بسیاری از حکومت‌های منطقه
- 4:15رو متزلزل کرد، نظام سیاسی مراکش تونست با
- 4:20اصلاحات قانون اساسی و حفظ ساختار حکومت
- 4:25از بحران عبور کنه.
- 4:28تصور کنید در اون سال‌ها دو خانواده در دو
- 4:32سوی مرز زندگی می‌کردند. هر دو نگران
- 4:35آینده فرزندانشون بودند. هر دو خواهان
- 4:38زندگی بهتر، فرصت‌های اقتصادی و امنیت
- 4:42بیشتر بودند. در یک سوی مرز در سمت جمهوری
- 4:46الجزایر خانواده‌ای نگران انفجار بمب،
- 4:50حمله گروه‌های مسلح یا از بین رفتن
- 4:53عزیزانش بود. در حالی که در سوی دیگر مرز
- 4:57یعنی در پادشاهی مراکش خانواده‌ای با
- 5:00مشکلات اقتصادی و اجتماعی دست و پنجه نرم
- 5:03می‌کرد اما در کشوری زندگی می‌کرد که
- 5:07ساختار سیاسیش همچنان پابرجا بود و نظم و
- 5:12امنیت موجود نوید آینده بهتری رو می‌داد.
- 5:17این تفاوت کوچکی نیست. البته که نمیشه
- 5:20تمام تفاوت‌های تاریخی دو کشور رو تنها در
- 5:23تفاوت دو نظام جمهوری و پادشاهی خلاصه
- 5:26کرد. اما این مقایسه یک نکته اساسی رو
- 5:30آشکار می‌کنه.
- 5:32وجود یک نهاد پایدار و میهن‌دوست که خودش
- 5:36را متعهد به حفظ امنیت، یکپارچگی و منافع
- 5:40بلندمدت کشور بدونه و بتونه در شرایط
- 5:44بحران ضامن پایداری کشور باشه، مزیت
- 5:48بزرگیه که نباید دست کم گرفته بشه و این
- 5:52دقیقاً یکی از ظرافت‌های مهم نظام
- 5:54پادشاهیه.
- 5:56البته تفاوت مراکش و الجزایر تنها به ثبات
- 6:00سیاسی و نبود جنگ داخلی محدود نمیشه. ثبات
- 6:04سیاسی منجر به شکوف‌های اقتصادی هم میشه.
- 6:08کافیه به دستاوردهای اقتصادی این دو کشور
- 6:11نگاه کنیم. پادشاهی مراکش که برخلاف
- 6:14جمهوری الجزایر از ذخایر عظیم نفت و گاز
- 6:19برخوردار نیست. امروز به یکی از مراکز مهم
- 6:23صنعت خودروسازی آفریقا تبدیل شده.
- 6:27کارخانه‌های رنو و استلانتیس که مالک
- 6:30برندهای پژو، سیتراین و فیاد هستش در کشور
- 6:34مراکش صدها هزار خودرو تولید می‌کنند و
- 6:38محصولاتشون از مراکش به بازارهای اروپایی
- 6:41و سایر نقاط جهان صادر میشه. مراکش حتی
- 6:45نخستین قطار سریع و سیر آفریقا رو
- 6:48راه‌اندازی کرده. قطاری که شهرهای طنجه و
- 6:52کازابلانکا را به هم متصل می‌کنند. در
- 6:55صنعت گردشگری هم تفاوت چشمگیری بین این دو
- 6:58کشور وجود داره. در سال ۲۰۲۵
- 7:03نزدیک به ۲۰ میلیون گردشگر و بازدیدکننده
- 7:07وارد مراکش شدند که حالا دیگه شهرهای
- 7:10توریستیش مقصد‌های شناخته شده گردشگری
- 7:12جهان هستند.
- 7:15اما در سوی دیگر مرزها جمهوری الجزایر با
- 7:18وجود برخورداری از منابع عظیم انرژی سواحل
- 7:22طولانی مدیترانه و جاذبه‌های تاریخی و
- 7:25طبیعی فراوون به هیچ وجه نتونسته صنعت
- 7:29گردشگری یا صنعت خودروسازی صادراتی خودش
- 7:33رو به سطح مراکش برسونه.
- 7:36اقتصاد جمهوری الجزایر همچنان به شدت به
- 7:41درآمدهای نفت و گاز وابسته است.
- 7:44شگفت‌انگیزه که چطور پادشاهی مراکش که از
- 7:47منابع طبیعی کمتری برخوردار بوده تونسته
- 7:51در بسیاری از حوزه‌ها از جمله اقتصاد و
- 7:53صنعت و آموزش از همسایه ثروتمند خودش یعنی
- 7:58جمهوری الجزایر در این حد پیشی بگیره. این
- 8:03تفاوت اهمیت ثبات سیاسی، سرمایه‌گذاری
- 8:08بلند مدت و تداوم سیاست‌های توسعه رو به
- 8:12خوبی نشون میده.
- 8:15حالا به شبه جزیره عربستان بریم. دو کشور
- 8:18دیگر رو در نظر بگیرید. عمان و یمن. در
- 8:22سال ۱۹۷۰ هنگامی که سلطان قابوس قدرت رو
- 8:26در عمان به دست گرفت کشورش یکی از
- 8:30منزوی‌ترین و توسعه نیافته‌ترین کشورهای
- 8:33منطقه بود. باور کردن نیست که در اون زمان
- 8:38در سراسر کشور عمان تنها ۱۰ کیلومتر جاده
- 8:41آسفالت شده وجود داشت.
- 8:43۱۰ کیلومتر جاده آسفالت شده در بیش از ۳۰۰
- 8:46هزار کیلومتر مربع مساحت
- 8:49در کل کشور تنها ۳ مدرسه با ظرفیت کمتر از
- 8:52۱۰۰ دانش‌آموز و فقط ۱۲ تخت بیمارستانی
- 8:56وجود داشت برای ۶۶۰ هزار نفر جمعیت
- 9:01اما ۱۳ سال بعد پادشاهی عمان طول جاده‌های
- 9:06آسفالت شدهش رو از ۱۰ کیلومتر به ۳۲۰
- 9:10کیلومتر رسوند تعداد مدارس ش رو از ۳
- 9:13مدرسه به بیش از ۵۰۰ مدرسه رسوند و تعداد
- 9:17تخت‌های بیمارستانیش رو از ۱۲ تخت به بیش
- 9:21از ۲۰۰۰ تخت رسوند.
- 9:24این تحولی بود که کشور عمان تنها طی ۱۳
- 9:27سال تجربه کرد. البته که عمان هنوز در
- 9:31بسیاری از زمینه‌ها با جهان مدرن فاصله
- 9:33عظیمی داشت. اما سلطان قابوس تصمیم گرفت
- 9:37این کشور رو متحول کنه.
- 9:40در طول چند دهه شبکه‌ای از جاده‌ها ساخته
- 9:42شد. مدارس و دانشگاه‌ها گسترش یافتند.
- 9:46بیمارستان‌ها تأسیس شدند و عمان به کشوری
- 9:51با ساختار اداری مدرن و ثبات سیاسی قابل
- 9:55توجه تبدیل شد.
- 9:57تصور کنید کودکی که در آغاز سلطنت قابوس
- 10:02در روستایی دورفتاده با حداقل امکانات به
- 10:04دنیا اومده بود در بزرگسالی می‌تونست
- 10:07فرزندش رو به مدرسه بفرسته. از خدمات
- 10:10درمانی مناسب استفاده کنه و در کشوری
- 10:13زندگی کنه که با جهان خارج ارتباط داره.
- 10:17در سال ۲۰۲۰ هنگامی که سلطان قابوس
- 10:21درگذشت،
- 10:22انتقال قدرت بدون جنگ داخلی و فروپاشی
- 10:25سیاسی انجام شد. حالا به جمهوری یمن نگاه
- 10:29کنیم. یمن شمالی و جنوبی که هر دو نظام
- 10:32جمهوری داشتند در سال ۱۹۹۰ متحد شدند. اما
- 10:37این اتحاد هم نتونست به اختلافات سیاسی
- 10:40داخلی که داشتند پایان بده.
- 10:43جمهوری یمن دوباره گرفتار درگیری‌های
- 10:46داخلی شد و سرانجام کار به جنگ‌های
- 10:49ویرانگر کشید. جنگ‌های داخلی که یمن رو به
- 10:52سوی یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی
- 10:56جهان سوق دادند.
- 10:59در پادشاهی عمان مدرسه ساختند. در جمهوری
- 11:02یمن مدارس موجود رو ویران کردند. در
- 11:06پادشاهی عمان بیمارستان‌ها گسترش
- 11:09یافته‌اند. در جمهوری یمن بیمارستان‌ها از
- 11:13کار افتادند یا با کمبود شدید امکانات
- 11:15روبهرو شدند.
- 11:18در نظام پادشاهی عمان انتقال قدرت به شکل
- 11:21منظم انجام شد. اما در جمهوری یمن
- 11:24گروه‌های مسلح و قدرت‌های رقیب بر سر
- 11:27کنترل کشور با هم جنگیدند.
- 11:31در یک سوی مرز حکومتی تونست از تداوم قدرت
- 11:34سیاسی برای ساختن کشور استفاده کنه در سوی
- 11:38دیگر مرز نزاع بر سر قدرت بارها فرصت
- 11:42ساختن یمن رو از بین برد.
- 11:45مسلماً کل تفاوت یمن و عمان رو نمیشه در
- 11:49تفاوت نظام پادشاهی و جمهوری خلاصه کرد.
- 11:52حتماً عوامل تاریخی و منطقه‌ای دیگری هم
- 11:56در سرنوشت این کشورها نقش داشتند. اما
- 11:59پرسشی که ذهن من رو مشغول می‌کنه اینه که
- 12:02چرا برخی افراد باید انقدر قاطعانه نهاد
- 12:06پادشاهی رو که تونسته تداوم سیاسی و امکان
- 12:10رشد و توسعه رو برای بسیاری از کشورهای
- 12:13منطقه فراهم کنه صرفاً به دلیل نام و شکل
- 12:17تاریخیش منسوخ بدونند.
- 12:21کشورهای حوزه خلیج فارس رو در نظر بگیرید.
- 12:24خیابون‌های دبی و ابوظبی رو تصور کنید.
- 12:27ساختمون‌های بلند، فرودگاه‌های
- 12:29بین‌المللی، مراکز تجاری، دانشگاه‌ها،
- 12:31بیمارستان‌ها
- 12:33و خانواده‌هایی که شب هنگام در امنیت و
- 12:36آسایش کامل در خیابون‌ها قدم می‌زنند.
- 12:40در مقابل جمهوری عربی سوریه رو تصور کنید.
- 12:44پس از سال‌ها جنگ داخلی، محله‌های ویران
- 12:47شده، ساختمان‌هایی که تنها اسکلتشون باقی
- 12:50مونده، خانواده‌های آواره و کودکانی که
- 12:54بخش بزرگی از زندگیشون رو در اردوگاه‌های
- 12:57پناهندگان گذروندند.
- 12:59جمهوری عراق رو در نظر بگیرید. پس از
- 13:02دهه‌ها، جنگ، تحریم، اشغال و درگیری‌های
- 13:05فرقه‌ای در کشوری که از منابع عظیم نفتی
- 13:08برخورداره، بخش قابل توجهی از جامعه‌ش
- 13:11همچنان با ناامنی، فساد و ضعف خدمات عمومی
- 13:15روبهرو هستند.
- 13:18در سوی دیگر پادشاهی‌هایی مثل عربستان
- 13:21سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت،
- 13:25بحرین و عمان قرار دارند. کشورهایی که با
- 13:28وجود تفاوت‌های فراوون همگی تونستند ثبات
- 13:34ساختارهای سیاسی خودشون رو حفظ کنند و در
- 13:38چند دهه گذشته پیشرفت چشمگیری رو تجربه
- 13:41کنند. ممکنه کسی بگه راز موفقیت کشورهای
- 13:45حوزه خلیج فارس داشتن منابع نفتیه اما
- 13:48جمهوری عراق هم نفت داره. جمهوری عربی
- 13:51لیبی هم نفت داره. جمهوری اسلامی ایران هم
- 13:55نفت داره. جمهوری ونزوئلا در سوی دیگر
- 13:58جهان از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی برخورداره
- 14:01اما کارش به ابرتورم و فروپاشی اقتصادی
- 14:04کشیده شد. پس نفت به تنهایی پاسخ مسئله
- 14:09نیست. ثروت طبیعی می‌تونه ابزار توسعه
- 14:13باشه اما نمی‌تونه جایگزین نظم و ثبات
- 14:16سیاسی، نهادهای کارآمد یا جایگزینی
- 14:20توانایی تصمیم‌گیری‌های مسئولانه بلندمدت
- 14:24باشه.
- 14:25کشوری ممکن روی دریایی از نفت نشسته باشه
- 14:29و همچنان در فقر و بی‌ثباتی گرفتار بمونه.
- 14:33اونچه اهمیت داره توانایی تبدیل منابع
- 14:36طبیعی به توسعه پایداره.
- 14:39برای چنین کاری حکومت باید بتونه فراتر از
- 14:42بحران‌های روزمره افق بلند مدت داشته باشه
- 14:47و اینجاست که ثبات و تداوم سیاسی اهمیت
- 14:50پیدا می‌کنه. جمهوری که هر چند سال یک بار
- 14:53در معرض فروپاشی کودتا یا جنگ داخلی قرار
- 14:56بگیره چطور می‌تونه یک برنامه چند ده ساله
- 14:59رو برای رشد و توسعه کشور پیش ببره؟ اما
- 15:03حکومتی که از ثبات برخوردار باشه فرصت
- 15:06داره اشتباهاتش رو اصلاح کنه نهاد بسازه
- 15:10سرمایه جذب کنه و تجربه مدیریتی انباشته
- 15:13کنه
- 15:15البته وقتی دوستان میگن که ثبات سیاسی
- 15:17لزوماً به خودی خود آزادی ایجاد نمی‌کنه
- 15:21کاملاً درست میگن اما توجه داشته باشید که
- 15:24بدون رشد و توسعه اقتصادی و بدون ثبات
- 15:28سیاسی هم رسیدن به آزادی پایدار در آینده
- 15:31مقدور نیست نیست.
- 15:34در گفتار امروزم چند بار روی ثبات و تداوم
- 15:38سیاسی تأکید کردم. برای فهمیت این مسئله
- 15:41باید به یک حقیقت ساده توجه کنیم. جامعه
- 15:45انسانی رو نمیشه مثل یک ساختمون قدیمی
- 15:48تخریب کرد و انتظار داشت که فردای اون روز
- 15:51یک ساختمون مدرن و مستحکم در همون مکان
- 15:54وجود داشته باشه. نهادهای سیاسی با آجر و
- 15:58سیمان ساخته نمیشن بلکه حاصل تجربه تاریخی
- 16:02یک ملتند. تجربه‌ای که در طول نسل‌ها شکل
- 16:06گرفته. مصلحت‌اندیشانه نیست که ملتی
- 16:09ناگهان تصمیم بگیره از تجربه تاریخی
- 16:13سرزمینش چشم‌پوشی کنه و نظم سیاسی تازه و
- 16:17نامعلومی رو جایگزینش کنه که هیچ سابقه‌ای
- 16:21در تاریخ زیسته اون سرزمین نداشته باشه.
- 16:25نظام پادشاهی در خاورمیانه برای قرن‌ها
- 16:28یکی از شناخته شده‌ترین صورت‌های اقتدار
- 16:31سیاسی بوده. حافظه جمعی و تاریخی مردم با
- 16:36مفهوم پادشاهی، جانشینی،
- 16:39تداوم دودمان و جایگاه پادشاه در ساختار
- 16:43حکومت آشناست. این آشنایی به معنای بی‌نقص
- 16:46بودن نظام پادشاهی نیست اما یک مزیت
- 16:50تاریخی مهم ایجاد می‌کنه. جامعه برای
- 16:53شناخت و درک اصل این نهاد مجبور نیست
- 16:56حافظه تاریخی سرزمینش رو پاک کنه و تاریخش
- 17:00رو از نقطه صفر آغاز کنه.
- 17:03بسیاری از جمهوری‌های خاورمیانه در قرن
- 17:06بیستم با وعده ساختن انسان تازه، جامعه
- 17:10تازه و نظم سیاسی کاملاً جدید به قدرت
- 17:13رسیداند.
- 17:14ملی‌گرای انقلابی، سوسیالیسم، بعسیسم و
- 17:18اسلام سیاسی هر یک به شکلی وعده دادند که
- 17:22با کنار گذاشتن نظم پادشاهی قدیم جامعه
- 17:25بهتری خواهیم ساخت. اما هر بار اونچه به
- 17:29جای پادشاهی نشست حکومت مردم نبود.
- 17:33حکومت یک حزب بود یا حکومت یک فرمانده
- 17:37نظامی بود یا حکومت یک رهبر متوهم
- 17:40ایدئولوژیک بود که قدرتش رو فراتر از
- 17:43اراده عمومی قرار می‌داد و سرزمینی که بهش
- 17:47حکومت می‌کرد براش هدف قایی نبود بلکه
- 17:50ابزاری بود برای رسیدن به هدف دیگر
- 17:54نام حکومت جمهوری بود اما نهایتاً قدرت در
- 17:57دست گروه محدودی متمرکز شد و این یکی از
- 18:01بزرگ‌ترین تناقض‌های تاریخ سیاسی معاصر در
- 18:04این منطقه است. نظام‌هایی که با شعار
- 18:07مبارزه با تمرکز قدرت در نهاد پادشاهی به
- 18:10وجود اومدند به حکومت‌هایی تبدیل شدند که
- 18:14قدرت درشون به مراتب از پادشاهی‌های
- 18:18پیشین، دیکتاتورتر و تمامیت‌خواه‌تر بود.
- 18:22جمهوری سوریه به فاجعه حکومت خاندان اسد
- 18:25تبدیل شد. در عراق صدام حسین ساختار
- 18:28جمهوری به ابزاری برای حکومت شخصی و سرکوب
- 18:32سیاسی تبدیل شد. جمهوری اسلامی ایران
- 18:36منافع ملی یک کشور رو قربانی پیشبرد اهداف
- 18:40ایدئولوژیک خودش کرد. توجه داشته باشید
- 18:43تفاوت پادشاهی و جمهوری تنها در کسی نیست
- 18:47که در رأس کشور قرار می‌گیره. نهاد
- 18:50پادشاهی در معنای تاریخی خودش با وحدت
- 18:54ملی، با هویت تاریخی و با تداوم سیاسی یک
- 18:59ملت پیوند خورده.
- 19:01مشروعیتش نه از یک ایدئولوژی سیاسی بلکه
- 19:04از تعهد تاریخی نسبت به کشور و مردمانش
- 19:08سرچشمه می‌گیره.
- 19:11تعهد به میهن‌دوستی، تعهد به حفظ امنیت
- 19:14مردم، پاسداری از یکپارچگی سرزمین و تضمین
- 19:18رشد و توسعه کشور در گذر نسل‌ها.
- 19:22در چنین نگاهی پادشاهی نه ابزاری برای
- 19:26تحقق آرمان‌های یک حزب یا ایدئولوژی، بلکه
- 19:30نهادی برای پاسداری از هویت تمدنی و منافع
- 19:35پایدار یک ملته.
- 19:39حالا به یکی از مهم‌ترین بخش‌های گفتار
- 19:41امروزم می‌رسم. می‌خوام از مسیر پادشاهی
- 19:45به سوی آزادی صحبت کنم.
- 19:48گاهی چنین تصور میشه که جامعه برای رسیدن
- 19:51به دموکراسی ناگذیر باید ابتدا نظام
- 19:55پادشاهی رو کنار بگذاره.
- 19:58اما تاریخ اروپا نشون داده که چنین ضرورتی
- 20:00وجود نداره. بریتانیا، سوئد، نروژ،
- 20:04دانمارک، هلند و بلژیک نمونه‌هایی از
- 20:07کشورهایی هستند که نهاد پادشاهی رو حفظ
- 20:10کردند و در عین حال به نظام‌های دموکراتیک
- 20:13پارلمانی تبدیل شدند. در این کشورها توسعه
- 20:17سیاسی لزوماً از مسیر نابودی نهاد پادشاهی
- 20:22عبور نکرده، بلکه در بسیاری از موارد با
- 20:25محدود شدن تدریجی قدرت پادشاه و تقویت
- 20:29نهادهای نمایندگی مسیر دموکراسی هموار
- 20:33شده.
- 20:34البته این تحول یکشبه اتفاق نیفتاده بلکه
- 20:37حاصل قرن‌ها کشمکش سیاسی اصلاحات حقوقی
- 20:42گسترش آموزش رشد طبقه متوسط و تقویت
- 20:46نهادهای مدنی بوده پادشاهی مطلقه می‌تونه
- 20:50به پادشاهی مشروطه تبدیل بشه در پادشاهی
- 20:54مشروطه قانون جایگاهی بالاتر از اراده شخص
- 20:57پادشاه پیدا می‌کنه سپس با تکامل بیشتر
- 21:01نهادهای سیاسی قدرت اجرایی به دولت برآمده
- 21:05از پارلمان منتقل میشه و رفته رفته پادشاه
- 21:09به نماد تداوم تاریخی و وحدت ملی تبدیل
- 21:12میشه.
- 21:14کشورهای اروپایی با نظام پادشاهی به
- 21:17مرحله‌ای رسیدند که درش پادشاه دیگه حکومت
- 21:21نمی‌کنه، بلکه نماد کشور و نماد تداوم
- 21:25نهاد دولته.
- 21:27دولت‌ها میان و میرند. احزاب در انتخابات
- 21:30پیروز میشند یا شکست می‌خورند. سیاست‌ها
- 21:34تغییر می‌کنند اما نهادی فراتر از
- 21:37رقابت‌های حزبی باقی می‌مونه که می‌تونه
- 21:40نماد پیوستگی تاریخی کشور باشه.
- 21:44این مسیر طی شده خیال‌پردازی سیاسی نیست.
- 21:47کشورهای متعددی این مسیر رو پیمودند. اما
- 21:51تا جایی که به ما مربوط میشه اجازه بدید
- 21:54به تجربه تاریخی ایران برگردیم.
- 21:58ایران کشوری نیست که پادشاهی براش نهادی
- 22:01ناشناخته باشه. برعکس تاریخ سیاسی ایران
- 22:04با نهاد پادشاهی پیوند خورده. از
- 22:07شاهنشاهی‌های باستانی تا حکومت‌های پس از
- 22:11اسلام و از مشروطه تا دوران پهلوی پادشاهی
- 22:15یکی از مهم‌ترین ساختارهای تداوم سیاسی در
- 22:19این سرزمین بوده.
- 22:21اما نکته اساسی تنها قدمت این نهاد نیست.
- 22:25مهم‌تر اینه که پادشاهی در ایران ظرفیت
- 22:28تحول و تکامل خودش رو هم نشون داده.
- 22:31انقلاب مشروطه تلاشی بود برای محدود کردن
- 22:34قدرت پادشاه و قرار دادن حکومت در چارچوب
- 22:38قانون. این تجربه با همه دشواری‌ها و
- 22:41ناکامی‌هاش نقطه عطفی در تاریخ سیاسی
- 22:44ایران بود. در دوران پهلوی هم ایران
- 22:48تحولات گسترده‌ای رو تجربه کرد. نهادهای
- 22:52اداری مدرن گسترش یافتند، آموزش عمومی
- 22:55توسعه پیدا کرد، دانشگاه‌ها تأسیس شدند.
- 22:59زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی شکل گرفتند و
- 23:03جامعه ایران با سرعت چشمگیری دگرگون شد.
- 23:08ایران در حال عبور از جامعه عمدتاً سنتی
- 23:11به جامعه مدرن بود. توسعه اقتصادی و
- 23:14اجتماعی داشت زمینه رو برای شکل‌گیری و
- 23:17تثبیت دموکراسی فراهم می‌کرد. اما مرحله
- 23:21دیگری هم باقی مونده بود برای رسیدن به یک
- 23:24نظام پادشاهی پارلمانی لازم بود نهادهای
- 23:28سیاسی هم به تدریج و به موازات پیشرفت
- 23:31فرهنگ سیاسی جامعه رشد کنند تا به تدریج
- 23:35قدرت اجرایی پادشاه محدودتر بشه احزاب
- 23:38مستقل شکل بگیرند و مشارکت سیاسی گسترش
- 23:42پیدا کنه
- 23:44اما انقلاب ۵۷ قطار پیشرفت ایران رو از
- 23:47مسیر خودش منحرف کرد و فرصت کافی داده نشد
- 23:51تا مرحله نهایی تحول سیاسی در دوران پهلوی
- 23:55به سرانجام برسه. تجربه سال‌های پس از
- 23:58انقلاب ثابت کرد که نابود کردن ساختار
- 24:01موجود چقدر کار اشتباهی بود. چون می‌شد با
- 24:04حفظ نهاد پادشاهی و اصلاحات تدریجی ساختار
- 24:08قدرت مسیر توسعه رو ادامه داد. می‌شد
- 24:12دستاوردهای نوسازی رو حفظ کرد و همزمان
- 24:15برای گسترش آزادی‌های سیاسی و رفتن به سوی
- 24:18پادشاهی پارلمانی تلاش کرد. اما انقلاب ۵۷
- 24:23مسیر دیگری رو پیش روی ایران قرار داد.
- 24:26انقلابیون ۵۷ی نظام پادشاهی رو سرنگون
- 24:30کردند و ایران رو در مسیر یک تجربه سیاسی
- 24:33ناشناخته، نامطمئن و خطرناک قرار دادند.
- 24:37گروه‌های مختلف انقلابی از جریان‌های چپ و
- 24:40مجاهدین خلق گرفته تا اسلام‌گرایان هر
- 24:43کدوم تصویر متفاوتی از ایران آینده ارائه
- 24:47می‌دادند. تصویرهایی که بیش از اینکه ریشه
- 24:50در تجربه تاریخی و هویت ملی ایران داشته
- 24:54باشند بر آرمان‌های ایدئولوژیک استوار
- 24:58بودند.
- 24:59در ضمن با سقوط پادشاهی نهاد تاریخی که
- 25:02می‌تونست فراتر از اختلافات سیاسی نماد
- 25:05وحدت ملی و تداوم تاریخی کشور باشه دیگه
- 25:09از بین رفته بود. سرانجام اسلام‌گرایان
- 25:12قدرت رو به دست گرفتند و جمهوری اسلامی
- 25:15شکل گرفت. انقلابی که با شعار آزادی آغاز
- 25:18شده بود به نظامی منتهی شد که محدودیت‌های
- 25:23به مراتب گسترده‌تری رو برای سرکوب
- 25:26آزادی‌های سیاسی و اجتماعی برقرار کرد.
- 25:31آیا مشکل اساسی سال ۵۷ این بود که گروه
- 25:34نامناسبی از انقلابیون قدرت رو به دست
- 25:37گرفتند؟
- 25:39آیا اگر به جای روحانیون گروه دیگری از
- 25:41انقلابیون بر ایران حاکم می‌شدند سرنوشت
- 25:44بهتری در انتظار کشور بود؟
- 25:47یا شاید باید پرسش بنیادی‌تری مطرح کنیم؟
- 25:51آیا اشتباه اصلی پیش از به قدرت رسیدن این
- 25:55گروه یا اون گروه در وحله اول خود تصمیم
- 25:59از میان برداشتن نظم سیاسی پادشاهی نبود
- 26:02که ریشه در حداقل ۲۵۰۰ سال تاریخ ایران
- 26:06داشت؟ آیا اشتباه بزرگی نبود که ملتی به
- 26:10هوای رسیدن به مقصدی مبهم و نامعلوم
- 26:14کشتی خودش را در میان امواج سهمگین تاریخ
- 26:17به اقیانوسی طوفانی سپرد؟ بی‌آن که بدونه
- 26:21اصلاً ساحل نجات کجاست چه خطراتی در
- 26:24انتظارش و آیا اصلاً ساحل امنی در آن سوی
- 26:28این اقیانوس وجود داره یا نه؟
- 26:32یکی از اساتید محترم جامعه‌شناسی ایران در
- 26:35اشاره به بازگشت به نقطه‌ای که از اونجا
- 26:37راه رو گم کردیم می‌گفت: تصور کنید دارید
- 26:41در یک مسیر حرکت می‌کنید و پس از مدتی
- 26:44متوجه میشید که در یک دو راهی راه رو
- 26:47اشتباه انتخاب کردید.
- 26:50عاقلانه‌ترین کار اینه که به همون دو راهی
- 26:53برگردید همونجا که اشتباه کردید و اینبار
- 26:56راه درست رو انتخاب کنید و به مسیرتون
- 26:58ادامه بدید تا به مقصد برسید.
- 27:02حالا تصور کنید کسی بگه نه ما که این همه
- 27:05راه رو اومدیم دیگه حاضر نیستیم به اون
- 27:08نقطه‌ای که درش اشتباه کردیم برگردیم. از
- 27:11طرفی این راهی که اومدیم اشتباه بوده و از
- 27:14مقصدمون دور شدیم و می‌دونیم که راه دیگری
- 27:17هم وجود نداره. پس بیایید چکش و کلنگ
- 27:20برداریم و از همین جا یک راه تازه بسازیم.
- 27:26این دقیقاً همون وسوسه‌ایه که بسیاری از
- 27:29انقلاب‌ها رو به شکست کشونده.
- 27:31به جای اصلاح اشتباه می‌خوان از دل اشتباه
- 27:35باز آزمایش تازه‌ای رو آغاز کنند.
- 27:39به جای بازگشت به مسیر شناخته شده می‌خوان
- 27:42آینده کشور رو به یک قمار تازه بسپرند.
- 27:47ایران حدود نیم قرن پیش از مسیری که
- 27:49می‌تونست به توسعه سیاسی و پادشاهی
- 27:52پارلمانی منتهی بشه منحرف شد.
- 27:55بدیه که بازگشت به اون مسیر به معنای
- 27:58بازگرداندن تمام شرایط گذشته نیست.
- 28:02هیچ جامعه‌ای نمی‌تونه زمان رو به عقب
- 28:04برگردونه.
- 28:06بازگشت به مسیر درست یعنی بازیابی یک
- 28:10چارچوب تاریخی آشنا و ادامه دادن اصلاحاتی
- 28:14که ناتم باقی موندند یعنی حفظ اونچه در
- 28:18تجربه تاریخی ما ارزشمند بوده و اصلاح
- 28:22اونچه مانع آزادی و پیشرفت شده چرا باید
- 28:26تصور کنیم که چون یک بار از مسیر خودمون
- 28:29منحرف شدیم دیگه اصلاً حق بازگشت به حالت
- 28:33قبل رو نداریم چرا باید بازگشت به یک نهاد
- 28:37تاریخی رو لزوماً عقب‌گرد بدونیم. اما
- 28:40آغاز یک آزمایش کاملاً تازه و نامعلوم که
- 28:44می‌تونه کشور را از چاهی که درش افتادیم
- 28:46به چاه عمیق‌تری بندازه، لزوماً پیشرفت
- 28:50تلقی میشه.
- 28:52پیشرفت به معنای حرکت دائمی به جلو و در
- 28:55هر جهتی نیست.
- 28:57گاهی پیشرفت مستلزم اینه که اشتباه خودمون
- 29:01رو بشناسیم. به نقطه‌ای که درش تصمیم
- 29:05اشتباه گرفتیم برگردیم و این بار راه درست
- 29:09رو انتخاب کنیم.
- 29:13این استاد محترم در حوزه جامعه‌شناسی
- 29:15تعبیر جالب دیگری در این رابطه داشتند.
- 29:18می‌گفتند نظام پادشاهی برای ایران یک
- 29:22آینده تجربه شده است.
- 29:26آینده تجربه شده این جمله معنای عمیقی در
- 29:29خودش داره. ما درباره نهادی سخن میگیم که
- 29:32در طول تاریخ تجربه‌ش کردیم. می‌دونیم
- 29:35چگونه شکل گرفته، چگونه عمل کرده، چه
- 29:38دستاوردهایی داشته و با چه مشکلاتی روبهرو
- 29:41بوده. از همه مهم‌تر می‌دونیم که این نهاد
- 29:45می‌تونه در چارچوب قانون محدود بشه و به
- 29:48مرور زمان به سوی پادشاهی پارلمانی تکامل
- 29:52پیدا کنه. برای تصور چنین آینده‌ای مجبور
- 29:56نیستیم همه چیز رو از نوع اختراع کنیم.
- 29:59علاوه بر تاریخ خودمون نمونه‌های واقعیش
- 30:01در جهان امروز هم وجود دارند. میشه
- 30:04پادشاهی داشت و در عین حال از انتخابات
- 30:08آزاد، پارلمان قدرتمند، قوه قضاییه مستقل،
- 30:13آزادی مطبوعات و حاکمیت قانون هم برخوردار
- 30:16بود. میشه نهاد پادشاهی رو حفظ کرد بدون
- 30:21اینکه لزوماً قدرت اجرایی تنها در دست
- 30:24پادشاه متمرکز باشه.
- 30:27میشه از تداوم تاریخی یک نهاد بهره برد و
- 30:31در عین حال به مرور زمان و متناسب با
- 30:33آمادگی و شرایط کشور ساختار سیاسی رو با
- 30:37الزامات دموکراسی مدرن سازگار کرد. این
- 30:42آینده دیگه یک آزمایش ایدئولوژیک نیست که
- 30:44افقش شناخته شده نباشه. ما می‌دونیم مقصد
- 30:48کجاست. می‌دونیم چه نهادهایی باید ساخته
- 30:51بشند.
- 30:53می‌دونیم که در کشورهای دیگری چنین
- 30:55تحولاتی امکان‌پذیر بودند
- 30:58و در عین حال تجربه تاریخی و نظم سیاسی
- 31:02۲۵۰۰ ساله خودمون رو هم داریم. در مقابل
- 31:06تأسیس یک جمهوری تازه بدون تکه بر تجربه
- 31:10نهادی و تاریخی کشور دوباره ملت زخم‌خورده
- 31:14ایران رو به سوی آینده‌ای نامعلوم می‌بره.
- 31:18آینده‌ای که درش خطر گرفتار شدن دوباره در
- 31:21چنگال یک رژیم تمامیت‌خواه و ایدئولوژیک
- 31:24همچنان وجود داره.
- 31:26درسته که پادشاهی به تنهایی پاسخ همه
- 31:30مشکلات نیست. اما برای ایران پادشاهی
- 31:34نهادی ریشه‌دار در تاریخ و هویت ملی
- 31:37کشوره. نهادی که می‌تونه به جای پیروی از
- 31:40یک ایدئولوژی سیاسی بر میهن‌دوستی حفظ
- 31:45وحدت ملی و پاسداری از منافع بلند مدت
- 31:49کشور استوار باشه چون نهادی ظرفیت این رو
- 31:53داره که به عامل ثبات و تداوم سیاسی تبدیل
- 31:56بشه ثباتی که یکی از مهم‌ترین زمینه‌های
- 31:59شکوف‌هایی اقتصادی و اجتماعی یک ملته
- 32:03و از همه مهم‌تر این نظم تاریخی می‌تونه
- 32:06به تدریج و در مسیر یر اصلاحات سیاسی به
- 32:09یک پادشاهی پارلمانی و دموکراتیک تکامل
- 32:12پیدا کنه.
- 32:14هیچ ملتی نمی‌تونه پیوندش رو با گذشته
- 32:17تاریخیش قطع کنه و آیندهش رو بدون در نظر
- 32:21گرفتن هویت تاریخیش بسازه.
- 32:25تاریخ یک سرزمین تنها روایت اونچه بر
- 32:28مردمانش گذشته نیست. تاریخ یک سرزمین
- 32:32میراثی از تجربه‌ها، پیروزی‌ها، شکست‌ها و
- 32:36درس‌هاییه که نسل‌های گذشته به بهای تجربه
- 32:41زیسته‌شون برای آیندگان به یادگار
- 32:44گذاشتند.
- 32:46میراثی که در حافظه جمعی و حافظه تاریخی
- 32:49ما ثبت شده،
- 32:52ایران ما در طول تاریخ پرفراز و نشیبش
- 32:56بارها مثل سیمرغ از خاکستر خودش برخواسته.
- 33:00از دل بحران‌ها عبور کرده و به زندگی
- 33:03ادامه داده
- 33:05و حالا برای ساختن آینده بهتر بیش از
- 33:08اینکه به اختراع نظمی تازه با آینده‌ای
- 33:11نامشخص نیاز داشته باشه
- 33:14به بازیابی پیوندی نیاز داره که میان
- 33:18گذشته و آینده گسسته شده
- 33:23ساختن آینده یک ملت
- 33:26مستلزم بریدن از گذشته نیست
- 33:29گاهی ساختن آینده مستلزم ادامه همون راهیه
- 33:34که جایی از تاریخ ناتم باقی مونده و رها
- 33:38شده.
- 33:40ممنون که تا این لحظه همراه من بودید. تا
- 33:42دیدار بعد خردیار و نگهدارتون.
About this transcript
This page contains the full transcript of آینده ایران؛ جمهوری یا پادشاهی؟ by Sound of Philosophy آوای فلسفه, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,961 words across 591 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.