5000 Năm Lịch Sử Trung Hoa: Chiến Tranh, Thống Nhất Và Siêu Cường — Transcript

Full transcript

1. 0:00Trong mắt thế giới cổ đại, Trung Hoa
2. 0:02từng là một vùng đất bí ẩn và xa xôi.
3. 0:04Con đường tơ lụa, sợi dây kết nối mong
4. 0:06manh giữa hai thế giới đã hé lộ về một
5. 0:08đế chế giàu có và hùng mạnh ở phương
6. 0:10Đông. [âm nhạc] Trong khi các nền văn
7. 0:12minh khác trỗi dậy rồi suy tàn, Trung
8. 0:14Hoa vẫn bền bỉ vượt qua hàng nghìn năm
9. 0:16lịch sử với rất nhiều triều đại để rồi
10. 0:18vươn mình trở thành một siêu cường toàn
11. 0:20cầu như chúng ta biết ngày nay.
12. 0:23Từ việc xây dựng công trình dài nhất thế
13. 0:24giới đến việc trải qua những cuộc chiến
14. 0:26tranh đẫm máu nhất lịch sử nhân loại,
15. 0:28Trung Hoa là nền văn minh liên tục lâu
16. 0:30đời nhất trên Trái Đất với lịch sử kéo
17. 0:32dài hơn 5000 năm. Họ đã đứng vững qua
18. 0:34thời cổ đại, trung đại và giờ là thời
19. 0:36hiện đại. Nhưng liệu hành trình này có
20. 0:38tiếp tục? Để hiểu về vùng đất hấp dẫn
21. 0:41này, chúng ta phải bắt đầu từ cội nguồn.
22. 0:50Những cộng đồng đầu tiên của Trung Hoa
23. 0:52hình thành chủ yếu quanh hai lưu vực
24. 0:54sông lớn là Hoàng Hà ở phía Bắc và Dương
25. 0:56Tử ở phía Nam. Đây là những vùng đất màu
26. 0:59mỡ thường xuyên được bồi đắp bởi phù
27. 1:01saận lợi cho nông nghiệp. Người dân sớm
28. 1:04biết trồng kê, lúa và định cư lâu dài
29. 1:06trên các đồng bằng ngập lụt. [âm nhạc]
30. 1:08Tuy nhiên, chính điều kiện tự nhiên ấy
31. 1:10cũng ẩn chứa một mối đe dọa thường trực.
32. 1:12Sông Hoàng Hà với dòng chảy thất thường
33. 1:14và dữ dội liên tục gây ra những trận lũ
34. 1:16lớn cuốn trôi nhà cửa, phá hủy mùa mạng
35. 1:19và cướp đi sinh mạng của vô số người.
36. 1:21[âm nhạc] Đối với các cộng đồng còn non
37. 1:23trẻ, thiên nhiên vừa là nguồn sống vừa
38. 1:25là hiểm họa có thể xóa sổ họ bất cứ lúc
39. 1:28nào.
40. 1:30Trong bối cảnh đó, truyền thuyết kể rằng
41. 1:33một nhân vật tên là Đại Vũ được giao
42. 1:35trọng trách kiểm soát dòng chảy của các
43. 1:37con sông. Trước ông, cha ông là Cổn, đã
44. 1:40giành nhiều năm để xây dựng đê điều và
45. 1:42đập ngăn nước, nhưng mọi nỗ lực đều thất
46. 1:44bại. Những bức tường dù cao và chắc đến
47. 1:47đầu cũng không thể chống lại sức mạnh
48. 1:49của nước [âm nhạc] lũ. Thất bại ấy cho
49. 1:51thấy việc đối đầu trực diện với thiên
50. 1:52nhiên là vô ích.
51. 1:56Đại Vũ thay vì lặp lại con đường cũ đã
52. 1:58chọn một cách tiếp cận khác. Ông tìm đến
53. 2:00sự trợ giúp của Hậu Nghệ, một nhân vật
54. 2:02bán thần thoại nổi tiếng về nông nghiệp,
55. 2:04người được cho là đã mang cây kê đến cho
56. 2:06con người. Cùng nhau, họ nhận ra rằng
57. 2:09thay vì cố chặn dòng nước, cần phải dẫn
58. 2:11nó đi.
59. 2:14Hệ thống thủy lợi mà Đại Vũ xây dựng dựa
60. 2:16trên các kênh đào quy mô lớn, nước lũ dư
61. 2:18thừa được phân tán và dẫn ra biển trong
62. 2:21khi một phần được giữ lại để phục vụ
63. 2:22tưới tiêu cho nông nghiệp. Cách làm này
64. 2:24không chỉ làm giảm thiểu thiên tai mà
65. 2:26còn biến nước sông thành nguồn lực có
66. 2:28thể kiểm soát và khai thác. Khi hệ thống
67. 2:30đi vào hoạt động, những trận lũ tan khốc
68. 2:33dần chấm dứt, đời sống người dân ổn định
69. 2:35hơn, sản xuất nông nghiệp phát triển.
70. 2:37Thành công này mang ý nghĩa to lớn đến
71. 2:38mức Đại Vũ được xem là người đã cứu cả
72. 2:41vùng đất khỏi thảm họa và được tôn lên
73. 2:43làm người cai trị.
74. 2:47Từ đây, nhà hạ triều đại đầu tiên trong
75. 2:50lịch sử Trung Hoa bắt đầu. Dưới thời Đại
76. 2:52Vũ, xã hội vẫn mang nền tảng nông nghiệp
77. 2:55nhưng [âm nhạc] đã đạt được nhiều bước
78. 2:56tiến quan trọng. Người ta ghi nhận sự
79. 2:58xuất hiện của các công cụ đá phục vụ sản
80. 3:00xuất cũng như việc sử dụng âm lịch để
81. 3:03canh tác và tổ chức đời sống. Lãnh thổ
82. 3:06được chia thành chín châu, [âm nhạc] mỗi
83. 3:07châu do một chư hầu quản lý, song tất cả
84. 3:10đều phải thần phục triều đình trung
85. 3:12ương. Cách tổ chức này giúp củng cố
86. 3:13quyền lực và tạo nên một trật tự chính
87. 3:15trị tương đối ổn định.
88. 3:19Khi Đại Vũ về già, vấn đề kế vị trở nên
89. 3:22nhạy cảm. Ông không muốn chuyển ngôi cho
90. 3:24con trai mình là Khải mà dự định trao
91. 3:26quyền cho Cao Giao, một vị quan nổi
92. 3:28tiếng công minh. Tuy nhiên, Cao Giao qua
93. 3:30đời sớm và người được chọn tiếp theo là
94. 3:32X, một thủ lĩnh bộ lạc. Quyết định này
95. 3:34không làm hài lòng các chư hầu. Sau
96. 3:36nhiều thập kỷ trị vì, Đại Vũ đã chiếm
97. 3:38được lòng trung thành của họ và họ tin
98. 3:40rằng con trai ông mới là người xứng đáng
99. 3:42kế tục. Cuối cùng, [âm nhạc] Khải lên
100. 3:44ngồi đánh dấu lần đầu tiên quyền lực tối
101. 3:46cao được truyền lại dựa trên huyết thống
102. 3:48thay vì năng lực. Từ đó, chế độ tra núi
103. 3:51được thiết lập và trở thành mô hình quen
104. 3:53thuộc trong suốt hàng nghìn năm lịch sử
105. 3:55Trung Hoa.
106. 3:59Đến khoảng thế kỷ 16 trước công nguyên,
107. 4:01nhà Hạ suy yếu và đi đến hồi kết. Vị vua
108. 4:04cuối cùng Hạ Kiệt được miêu tả là một kẻ
109. 4:06tàn [âm nhạc] bạo, chỉ quan tâm đến
110. 4:07hưởng lạc, tiến hành chiến tranh vì tư
111. 4:09lợi cá nhân và cai trị bằng bạo lực.
112. 4:11[âm nhạc] Trong khi ông ta chìm đắm
113. 4:13trong xa hoa, sự bất mãn làm rộng khắp
114. 4:15xã hội. Người xưa tin vào khái niệm
115. 4:17thiên mệnh, cho rằng quyền cai trị chỉ
116. 4:19thuộc về những người có đức. Và khi
117. 4:21[âm nhạc] một triều đại trở nên thối
118. 4:22nát, trời sẽ rút lại quyền đó. Sự sụp đổ
119. 4:25của nhà hạ được nhìn nhận như minh chứng
120. 4:27cho niềm tin ấy.
121. 4:30Cùng lúc đó, Trung Hoa bước vào thời đại
122. 4:32đồ đồng, một thế lực mới xuất hiện, sở
123. 4:34hữu vũ khí và công nghệ bằng đông vượt
124. 4:36trội, nhanh chóng đánh bại nhà hạ đang
125. 4:38suy tàn. Một triệu đại mới ra đời trên
126. 4:40đống cho tàn của triều đại cũ mở ra câu
127. 4:42hỏi lớn cho lịch sử. Điều gì khiến họ
128. 4:44khác biệt và di sản mà họ để lại sẽ
129. 4:46[âm nhạc] định hình Trung Hoa trong
130. 4:48những thiên niên kỷ tiếp theo như thế
131. 4:49nào?
132. 4:52Tại sao các quốc gia thất bại? Đó là câu
133. 4:54hỏi chủ đạo xuyên suốt trong tác phẩm
134. 4:56cùng tên của [âm nhạc] Daren Asemlo và
135. 4:58James Robinson. Cuốn sách lý giải vai
136. 5:01trò của thể chế, quyền lực và cách phân
137. 5:03phối cơ hội trong việc quyết định vận
138. 5:04mệnh của một dân tộc. Trên app sách tình
139. 5:07gọn, chúng tôi đã tóm tắt những ý chính
140. 5:09của tác phẩm này, giúp bạn nắm bắt nhanh
141. 5:11những ý tưởng cốt lõi chỉ trong 20 phút.
142. 5:13Ngoài ra, app còn tóm tắt hàng trăm
143. 5:15[âm nhạc] cuốn sách tương tự. Bạn có thể
144. 5:17tải ứng dụng tại website sách.com hoặc
145. 5:20tìm kiếm trên App Store và CHP nhé. Cảm
146. 5:23ơn bạn rất nhiều.
147. 5:31Thế lực lật đổ nhà hạ được gọi là nhà
148. 5:33thương và triệu [âm nhạc] đại này để lại
149. 5:35cho hậu thế một dấu ấn đặc biệt mà nhà
150. 5:37hạ không có. Dấu vết lịch sử thành văn
151. 5:39rõ ràng. Những phát hiện khảo cổ về giáp
152. 5:42cốt [âm nhạc] văn tức các ký tự được
153. 5:44khắc trên xương động vật và mai rùa đã
154. 5:46mở ra một cánh cửa hiếm hoi giúp con
155. 5:48người ngày nay nhìn thẳng vào đời sống
156. 5:50của Trung Hoa cách đây khoảng 3600 năm.
157. 5:53Hơn 3000 ký tự thời nhà thương đã được
158. 5:56ghi nhận. Nhiều ký tự trong số đó vẫn
159. 5:58còn tồn tại hoặc có hình dáng gần với
160. 6:01chữ Hán hiện đại. Nhờ những văn bản này,
161. 6:04lịch sử nhà thương không còn là truyền
162. 6:05thuyết mà trở thành một giai đoạn có thể
163. 6:07nghiên cứu và hiểu tương đối rõ ràng.
164. 6:11Nhà thương là một triều đại hiếu chiến
165. 6:13và không ngừng mở rộng. Họ thường xuyên
166. 6:15tiến hành các cuộc chinh phạt khắp vùng
167. 6:17nội địa và ven biển, mang về nhiều chiến
168. 6:19lợi phẩm, trong đó có vỏ sò, một loại
169. 6:21vật ngang giá được dùng như tiền tệ thời
170. 6:23bấy giờ. Xã hội nhà thường được tổ chức
171. 6:25theo mô hình phong kiến. nơi tầng lớp
172. 6:27quý tộc nắm giữ của cải và quyền lực.
173. 6:29Trong khi đại đa số nông dân phải sống
174. 6:31trong cảnh nghèo khó, gần như không có
175. 6:33tiếng nói hay khả năng thay đổi số phận.
176. 6:36Dù đời sống của người dân thấp kém, bộ
177. 6:38máy quân sự và chính quyền của nhà
178. 6:40thương đủ mạnh để dập tắt mọi mầm mống
179. 6:42phản kháng.
180. 6:45Một đặc điểm nổi bật khác của nhà thương
181. 6:47là đời sống tín ngưỡng cực kỳ sâu sắc.
182. 6:50Các vua thương và tầng lớp cầm quyền tin
183. 6:52tưởng mạnh mẽ vào thế giới linh hồn, tổ
184. 6:54tiên và thần linh. Các thầy tế giữ vai
185. 6:56trò rất quan trọng không chỉ trong nghi
186. 6:58lễ mà còn trong [âm nhạc] việc ra quyết
187. 7:00định chính trị. Họ đặc biệt coi trọng
188. 7:02sinh tử và thế giới sau khi chết, từ đó
189. 7:04hình thành những tập tục mai táng và
190. 7:06hiến tế khắc nghiệt. Việc hiến tế người
191. 7:08sống để cầu mưa thuận gió hòa hay chôn
192. 7:10theo nô lệ cùng giới quý tộc sau khi
193. 7:12chết là những thực hành phổ biến
194. 7:14[âm nhạc] phản ánh một xã hội nơi quyền
195. 7:16lực và niềm tin tôn giáo gắn chặt với
196. 7:18bạo lực.
197. 7:20Sức mạnh của nhà thương còn đến từ quân
198. 7:22đội và lực lượng lao động đông đảo. Họ
199. 7:25xây dựng nhiều thành phố lớn có tưởng
200. 7:26bao kiên cố, [âm nhạc] liên tục giao
201. 7:28tranh với các bộ lạc khác cũng như đối
202. 7:30mặt với xung đột nội bộ. Áp lực chiến
203. 7:32tranh và chính trị buộc triều đình phải
204. 7:34rời đô tới năm lần trong suốt thời gian
205. 7:36tồn tại. Tuy vậy, những tiến bộ về kỹ
206. 7:38thuật, đặc biệt là khả năng đúc vũ khí
207. 7:40[âm nhạc] bằng đồng và việc sử dụng xe
208. 7:42ngựa đã giúp nhà thương duy trì ưu thế
209. 7:44quân sự và giữ vững quyền lực trong
210. 7:46khoảng sáu thế kỷ.
211. 7:50Sự suy vong của nhà thương gắn liền với
212. 7:52hình ảnh vị vua cuối cùng Trụ Vương,
213. 7:54người có cuộc đời được mô tả rất giống
214. 7:56với Hạ Kiệt của triều đại trước. Ban đầu
215. 7:59có năng lực nhưng dần dần ông xa vào
216. 8:01hưởng lạc, tổ chức những yến tiệc xa hoa
217. 8:03và áp dụng các hình phạt tàn bạo đối với
218. 8:05bất kỳ ai chống đối. Ngay cả người thân
219. 8:08trong gia đình cũng không thoát khỏi sự
220. 8:09trừng phạt nếu dám can dán.
221. 8:11>> [âm nhạc]
222. 8:12>> Hình ảnh một vị vua tan ác, mất kiểm
223. 8:14soát đã khiến lòng người chia rẽ và làm
224. 8:16lung lay nền tảng vốn đã nặng nề của
225. 8:18triều đại.
226. 8:22Cơ hội nổi dậy đến từ nhà chù, một chư
227. 8:24hầu ở thùng lũng sông vị. Năm 1046 trước
228. 8:28công nguyền, nhà chu thách thức trực
229. 8:29tiếp nhà thương trong trận mục dã. Sự
230. 8:31ủng hộ của dân chúng nghèo khổ cùng với
231. 8:33việc nhiều nô lệ bị ép buộc chiến
232. 8:35[âm nhạc] đấu cho nhà thương quay sang
233. 8:36đâu hàng đã làm thay đổi cục diện. Trận
234. 8:39chiến diễn ra cực kỳ khốc liệt với
235. 8:41thương vong rất lớn ở cả hai phía. Cuối
236. 8:43cùng nhà thường thất bại, trụ vương chạy
237. 8:45về cung điện tự thiêu cùng kho báu,
238. 8:47[âm nhạc] khép lại một triều đại kéo dài
239. 8:49hàng trăm năm.
240. 8:53Chiến thắng của nhà Chu không chỉ mang ý
241. 8:55nghĩa quân sự mà còn được lý giải bằng
242. 8:56khái niệm thiền mệnh. Theo niềm tin này,
243. 8:59quyền cai trị chỉ thuộc về những triều
244. 9:00đại có đức và khi một vương triều trở
245. 9:02nên thối nát, trời sẽ trao quyền cho kẻ
246. 9:05khác. Từ đây, thiên mệnh trở thành
247. 9:06nguyên tắc cốt lõi trong tư tưởng chính
248. 9:08trị Trung Hoa.
249. 9:11Nhà Chu tồn tại gần 800 năm, trở thành
250. 9:14triều đại dài nhất trong lịch sử Trung
251. 9:15Hoa cổ đại. Trong khoảng thời gian ấy,
252. 9:18xã hội chứng kiến những thay đổi sâu
253. 9:19rộng, nông nghiệp được cải tổ nhờ các
254. 9:22công trình thủy lợi lớn, mạng lưới kênh
255. 9:24đào mở rộng giao thương, ngựa được sử
256. 9:26dụng rộng rãi, kỹ thuật sản xuất tờ lụa
257. 9:28lan truyền ra ngoài biên giới và quan
258. 9:30trọng nhất là sự chuyển dịch từ đồ đồng
259. 9:32sang đồ sắt. Việc làm chủ sắt giúp sản
260. 9:34xuất hàng loạt vũ khí và công cụ, thúc
261. 9:36đẩy cả quân sự lẫn kinh tế phát triển
262. 9:38nhanh chóng.
263. 9:41Tuy nhiên, [âm nhạc] cùng với sự phát
264. 9:42triển đó là những mầm mống bất ổn khi
265. 9:44các chư hầu ngày càng mạnh lên và quyền
266. 9:46lực trung ương dần bị thách thức. đặt ra
267. 9:48câu hỏi lớn về khả năng duy trì quyền
268. 9:50lực của nhà chủ trong một thế giới đang
269. 9:52không ngừng biến đổi.
270. 10:00Triều đại nhà chu thường được chia thành
271. 10:02hai giai đoạn lớn, phản ánh rõ [âm nhạc]
272. 10:04sự thay đổi trong cấu trúc quyền lực và
273. 10:05đời sống tinh thần của Trung Hoa cổ đại.
274. 10:08Giai đoạn đầu được gọi là Tây Chủ khi
275. 10:10triều đại này mới giành được thiên mệnh
276. 10:11và thiết lập quyền cai trị [âm nhạc]
277. 10:13trên một vùng lãnh thổ rộng lớn.
278. 10:16Trong thời kỳ này, nhà Chu vận hành theo
279. 10:18hệ thống phong kiến, nơi quyền lực tối
280. 10:20cao nằm trong tay hoàng tộc và [âm nhạc]
281. 10:22được phân bổ xuống cho các lãnh chúa địa
282. 10:24phương hay còn gọi là trư hầu. Các trư
283. 10:26hầu nhận đất đai và quyền cai trị đổi
284. 10:28lại sự trung thành [âm nhạc] và nghĩa vụ
285. 10:30quân sự đối với triều đình trung ương.
286. 10:32Mô hình này ban đầu giúp nhà Chu duy trì
287. 10:34trật tự và ổn định trong khoảng hai thế
288. 10:36kỷ khi quyền lực trung ương vẫn đủ mạnh
289. 10:38để kiểm soát các chư hầu.
290. 10:42Tuy nhiên, theo thời gian, chính hệ
291. 10:44thống ấy lại trở thành nguồn gốc của bất
292. 10:46ổn. Các chư hầu phong kiến dần tích lũy
293. 10:48quyền lực của cải và quân đội riêng, từ
294. 10:50đó ngày càng đặt lợi ích cá nhân lên
295. 10:52trên sự trung thành với triều đỉnh. Sự
296. 10:54kiểm soát của nhà chu suy yếu, các cuộc
297. 10:56nổi loạn nổ ra và cuối cùng kinh đồ Hạo
298. 10:59Kinh bị tấn công.
299. 11:02Triều đình buộc phải rút lui về Lạc
300. 11:03Dương, một quyết định mang tính sống còn
301. 11:05nhưng cũng đánh dấu sự suy tàn không thể
302. 11:07đảo ngược của quyền lực trung ương. Từ
303. 11:09thời điểm đó, quyền lực thực tế rơi vào
304. 11:11tay các nước chưa hầu dù trên danh nghĩa
305. 11:13họ vẫn thừa nhận vua Chu. Sự chuyển dịch
306. 11:16này mở ra thời kỳ Đông Chu, bắt đầu từ
307. 11:18năm 771 trước công nguyên.
308. 11:22Đông Chu không phải là thời đại của ổn
309. 11:24định chính trị nhưng lại là một trong
310. 11:25những giai đoạn rực rỡ nhất về tư tưởng
311. 11:27trong lịch sử Trung Hoa. Khi trật tự cũ
312. 11:30sụp đổ và xã hội rời vào hỗn loạn, con
313. 11:32người bắt đầu đặt câu hỏi về đạo đức,
314. 11:34quyền lực và cách tổ chức xã hội. Chính
315. 11:37trong bối cảnh đó, ba trường phái tư
316. 11:39tưởng lớn hình thành và phát triển, để
317. 11:41lại dấu ấn sâu đậm kéo dài hàng nghìn
318. 11:43năm.
319. 11:46Nhân vật tiêu biểu nhất của thời đại này
320. 11:47là [âm nhạc] Khổng Tử. Ông tin rằng con
321. 11:49người vốn có bản tính thiện và sự suy
322. 11:52đổi của xã hội là kết [âm nhạc] quả của
323. 11:53việc đánh mất đạo đức và trật tự trong
324. 11:55các mối quan hệ. Khổng Tử không kêu gọi
325. 11:58thay đổi bằng bạo lực hay luật pháp hà
326. 12:00khắc mà bằng việc phục hồi các giá trị
327. 12:02đạo đức thông qua những mối quan hệ xã
328. 12:03hội căn bản.
329. 12:05Ông xây dựng học thuyết Ngũ Luân, nhấn
330. 12:07mạnh vai trò của trật tự, bổn phận và sự
331. 12:09tôn trọng lẫn nhau trong gia [âm nhạc]
332. 12:11đình và xã hội. Đối với ông, gia đình là
333. 12:14nền tảng của quốc gia và một xã hội hòa
334. 12:17hợp chỉ có thể tồn tại khi mỗi người
335. 12:19hiểu rõ vị trí của mình và hành xử đúng
336. 12:21với vai trò đó.
337. 12:25Trái ngược với Nho giáo, Pháp gia xuất
338. 12:27hiện như một phản ứng cứng rắn trước
339. 12:28tình trạng hỗn loạn kéo dài. Các nhà tư
340. 12:31tưởng Pháp gia cho rằng con người vốn
341. 12:33ích kỷ và dễ làm điều xấu nếu không bị
342. 12:35kiểm soát. Vì vậy, trật tự xã hội chỉ có
343. 12:38thể được duy trì bằng luật pháp nghiêm
344. 12:39khắc và hình phạt nặng nề. Hàn Phi Tử,
345. 12:43nhân vật tiêu biểu của trường phái này
346. 12:45tin rằng một nhà nước mạnh phải đặt luật
347. 12:47lên trên đạo đức và một công dân tốt là
348. 12:49người chấp nhận bị quản lý chặt chẽ.
349. 12:51Pháp gia không quan tâm nhiều đến lòng
350. 12:53nhân ái hay truyền [âm nhạc] thống mà
351. 12:55tập trung vào hiệu quả kỷ luật và quyền
352. 12:57lực tập trung.
353. 13:00Bên cạnh đó, đạo giáo mang đến một cách
354. 13:02nhìn hoàn toàn khác. Thay vì cố gắng
355. 13:04kiểm soát xã hội hay cải tạo con người,
356. 13:07đạo giáo nhấn mạnh sự hòa hợp giữa con
357. 13:09người và tự nhiên. Theo quan điểm này,
358. 13:11[âm nhạc] vũ trụ vận hành theo những quy
359. 13:12luật riêng và con người sẽ chỉ chuốc lấy
360. 13:14rối loạn nếu cố tình đi ngược lại dòng
361. 13:16chảy ấy. Triết lý vô vi hay thuận theo
362. 13:19tự nhiên, khuyến khích con người giảm
363. 13:21bớt can thiệp, sống giản dị [âm nhạc] và
364. 13:23tìm sự cân bằng nội tâm. Biểu tượng âm
365. 13:26dương thể hiện rõ tinh thần này nơi mọi
366. 13:28sự vật đều tồn tại trong [âm nhạc] trạng
367. 13:29thái đối lập nhưng bổ sung cho nhau.
368. 13:34Chính sự đà dạng và sôi động của tư
369. 13:36tưởng khiến giai đoạn này được gọi là
370. 13:38thời Bách gia chư tử.
371. 13:39>> [âm nhạc]
372. 13:39>> khi hàng trăm trường phái cùng tranh
373. 13:41luận và tìm lời giải cho khủng hoảng xã
374. 13:43hội. Tuy nhiên, song song với sự nở rộ
375. 13:45của triết học là sự tàn dã gần như hoàn
376. 13:47toàn của quyền lực trung ương. [âm nhạc]
377. 13:49Các trư hầu không còn coi mình là bề tôi
378. 13:51mà tự xưng vương ngang hàng với vua Chu.
379. 13:55Trung Hoa bước vào thời Chiến Quốc, một
380. 13:56kỷ nguyên chiến tranh kéo dài nơi bảy
381. 13:58nước lớn tranh giành quyền thống trị.
382. 14:03Trong thời Chiến Quốc, chiến tranh thay
383. 14:05đổi cả về quy mô lẫn bản chất. Các trận
384. 14:07đánh không còn là những cuộc giao tranh
385. 14:09ngắn ngủi mà đã trở thành những chiến
386. 14:11dịch kéo dài đòi hỏi chiến lược hậu cần
387. 14:13và tổ chức phức tạp. Quân đội ngày càng
388. 14:15đông, việc tuyển binh mở rộng tới cả
389. 14:17những thiếu niên rất trẻ. Chính trong
390. 14:19bối cảnh này, Tôn Tử viết ra binh pháp
391. 14:21tôn tử đặt nền móng cho tư duy quân sự
392. 14:23mang tính khoa học và chiến lược.
393. 14:28Trong số bảy nước, Tần nổi lên như thế
394. 14:30lực hùng mạnh nhất. Nằm ở vùng biên
395. 14:32cương khắc nghiệt, Tần buộc [âm nhạc]
396. 14:33phải xây dựng một quân đội kỷ luật và
397. 14:35hiệu quả để sinh tồn. Họ nhanh chóng áp
398. 14:38dụng những tiến bộ quân sự như kiếm sắt,
399. 14:40nỏ và tổ chức quân đội chặt chẽ. Dưới sự
400. 14:43lãnh đạo của doanh chính, Tần bắt đầu
401. 14:45quá trình chinh phục các đối thủ còn
402. 14:46lại. Nước Hàn Yếu và nằm ở vị trí dễ bị
403. 14:49tấn công, là nạn nhân đầu tiên và nhanh
404. 14:51chóng bị khuất phục.
405. 14:54Cuộc đối đầu khó khăn nhất của Tần là
406. 14:56với nước Triệu. Dù đã suy yếu sau những
407. 14:58thất bại trước đó, Triệu vẫn sở hữu một
408. 15:01vị tướng xuất chúng là Lý Mục. Tài năng
409. 15:03của ông khiến mọi cuộc tiến công của Tần
410. 15:05bị chặn đứng. Nhận ra không thể thắng
411. 15:07bằng quân sự, doanh chính chuyển sang
412. 15:09dùng mưu kế chính trị gieo rắc nghi ngờ
413. 15:11trong triều đình Triệu. Khi vua Triệu
414. 15:13tin rằng Lý Mục phản bội, vị tướng bị xử
415. 15:15tử và nước Triệu nhanh chóng sụp đổ.
416. 15:24Sau khi đánh bại nước Triệu, doanh chính
417. 15:27không dừng lại mà lập tức hướng mắt về
418. 15:28nước Yên. Biết rõ sức mạnh quân sự của
419. 15:31Tần là không thể đối đầu trực diện, Thái
420. 15:33tử đan của Yên chọn một con đường tuyệt
421. 15:35vọng hơn, ám sát doanh chính. Kế hoạch
422. 15:37được chuẩn bị công phù với việc cử thích
423. 15:40khách Kinh Kha mang theo một con dao găm
424. 15:42tẩm độc giấu trong cuộn bản đồ về vùng
425. 15:44đất màu mỡ mà Tần đang thèm muốn. Kinh
426. 15:47Kha sẽ giả làm sứ giả câu hoa dâng bản
427. 15:49đồ cùng thủ cấp của một tướng tần phản
428. 15:51bội rồi ra tay giết doanh chính ngay tại
429. 15:53triều đình.
430. 15:56Nhưng mọi thứ không diễn ra như dự tính.
431. 15:58Doanh chính thoát chết trong gang tấc,
432. 15:59còn kinh kha bị giết ngay tại chỗ. Vụ ám
433. 16:02sát bất thành không làm Tần trùn bước,
434. 16:04trái lại khiến doanh chính càng quyết
435. 16:06liệt và tàn nhẫn hơn. Năm 226 trướa công
436. 16:08nguyên, quân Tần tiến đánh nước Yên và
437. 16:11nhanh chóng chiếm được kinh đồ, đặt dấu
438. 16:12chấm hết cho hy vọng cuối cùng của quốc
439. 16:14gia này.
440. 16:17Tiếp đó, doanh chính quyết định tấn công
441. 16:19cùng lúc hai nước Ngụy và Sở, nhằm tránh
442. 16:22nguy cơ một bên lợi dụng lúc Tần tập
443. 16:24trung vào bên kia. Ngụy nhanh chóng trở
444. 16:26thành nạn nhân của một chiến thuật tàn
445. 16:27khốc. Một tướng tần đã cho đổi hướng
446. 16:29[âm nhạc] dòng sông Hoàng Hà gây ra trận
447. 16:31lũ kinh hoàng, nhấn chìm kinh đồ ngụy
448. 16:33khiến khoảng 100.000 người thiệt mạng,
449. 16:35phần lớn là dân thường. Trước thảm họa
450. 16:38này, vua Ngụy buộc phải đầu hàng. Với
451. 16:40Ngụy bị loại khỏi bàn cờ, toàn bộ sức
452. 16:42mạnh của Tần dồn sang mục tiêu khó khăn
453. 16:43nhất còn lại là nước Sở.
454. 16:48Sở là một quốc gia rộng lớn và hùng mạnh
455. 16:50nên cuộc tấn công ban đầu của Tần không
456. 16:52đạt kết quả như mong muốn. nhưng doanh
457. 16:54chính không bỏ cuộc. Hai năm sau, ông
458. 16:57quay lại với một đội quân đông gấp ba
459. 16:58lần. Lần này Tần phá vỡ được phòng tuyến
460. 17:01của Sở, chiếm kinh đồ, bắt giữ vua và
461. 17:04sắp nhập toàn bộ lãnh thổ.
462. 17:08Khi Sở sụp đổ, chỉ còn lại một nước duy
463. 17:10nhất chưa bị khuất phục là Tề. Đến năm
464. 17:12221 trước Công Nguyên, quân Tần tiến vào
465. 17:15đất Tể mà hầu như không gặp sự kháng cự
466. 17:17đáng kể. Vua Tề chọn đầu hàng ngay khi
467. 17:19quân Tần tới kinh đô. Thời kỳ Chiến Quốc
468. 17:22kéo dài hàng thế kỷ với máu và lửa chính
469. 17:24thức chấm dứt. Doanh chính trở thành
470. 17:26người thống nhất Trung Hoa và khai sinh
471. 17:27triều đại nhà Tần dưới sự cài trị tập
472. 17:29trung và hà khắc chưa từng có.
473. 17:33Dù tuyên bố triều đại của mình sẽ kéo
474. 17:35dài 10.000 thế hệ, nhà Tần trên thực tế
475. 17:38chỉ tồn tại khoảng 15 năm từ năm 2021
476. 17:41đến 206 trước công nguyên. Tuy ngắn ngủi
477. 17:44nhưng ảnh hưởng của nó lại sâu sắc và
478. 17:46lâu dài. Chính thời đại này mà cái tên
479. 17:48China ra đời trong nhiều ngôn ngữ phương
480. 17:50Tây.
481. 17:54Khác với [âm nhạc] nhà Chu phong kiến
482. 17:55phân quyền vốn dẫn đến sự tàn dã, nhà
483. 17:57Tần xây dựng một mô hình tập trung quyền
484. 17:59lực tuyệt đối. Doanh chính thống nhất
485. 18:01tiền tệ, chữ viết, đơn vị đo lường và
486. 18:04luật pháp trên toàn lãnh thổ. Những cải
487. 18:06cách này giúp triều đình kiểm soát dân
488. 18:08chúng hiệu quả hơn nhưng đồng thời cũng
489. 18:10đặt nền móng cho một bản sắc văn hóa
490. 18:12Trung Hoa thống nhất vượt lên trên sự
491. 18:13chia cắt của các vùng biên và trư hầu
492. 18:16cũ.
493. 18:18Nhà Tần cũng nổi tiếng với sự tàn bạo.
494. 18:21Là những người theo pháp gia, họ tin
495. 18:22rằng con người sinh ra vốn xấu xa và
496. 18:24trật tự xã hội chỉ có thể được duy trì
497. 18:26bằng luật pháp nghiêm [âm nhạc] khắc và
498. 18:28hình phạt nặng nề, nỗi sợ trở thành công
499. 18:30cụ cài trị chủ yếu.
500. 18:34Không chỉ đối phó với dân chúng trong
501. 18:35nước, doanh chính còn phải lo lắng trước
502. 18:37các bộ lạc du mục phương Bắc, đặc biệt
503. 18:39là Hung nô, thường xuyên quấy phá biên
504. 18:41giới. Điều này dẫn đến công trình mang
505. 18:43tính biểu tượng nhất của triều đại Vạn
506. 18:46Lý Trưởng Thành. Dù chưa phải là công
507. 18:48trình hoàn chỉnh như ngày nay, [âm nhạc]
508. 18:49Doanh Chính là người đầu tiên cho nối
509. 18:51liền các đoạn tường thành riêng lẻ, tạo
510. 18:53thành một tuyến phòng thủ dài nhằm ngăn
511. 18:55chặn các cuộc xâm nhập từ phương Bắc.
512. 18:59Ở đỉnh cao quyền lực, danh chính tưởng
513. 19:01như đã chinh phục mọi thứ nhưng vẫn còn
514. 19:03một kẻ thù không thể khuất phục cái
515. 19:05chết. Bước vào tuổi trung niên, ông trở
516. 19:08nên ám ảnh với ý tưởng trường sinh bất
517. 19:10tử. Ông phái các nhà giả kim và nhà thám
518. 19:12hiểm đi khắp nơi, thậm chí vượt biển tìm
519. 19:15kiếm hòn đảo Bồng Lai. trong truyền
520. 19:17thuyết, nơi được chọn là có thuốc trường
521. 19:19sinh. Trong tuyệt vọng, doanh chính bắt
522. 19:21đầu uống những loại thuốc do các nhà giả
523. 19:22kim bào chế mà ông tin rằng sẽ kéo dài
524. 19:25sự sống.
525. 19:27[âm nhạc]
526. 19:29Chính trong giai đoạn này, Triều Đại Tân
527. 19:30bước vào một thời kỳ u ám hơn nữa, danh
528. 19:32chính cho tiến hành các vụ đốt sách và
529. 19:34chôn sống học giả với mục đích xóa bỏ
530. 19:36những tư tưởng và lịch sử mà ông cho là
531. 19:38đe dọa quyền lực của mình. Hàng trăm học
532. 19:41giả Nho giáo bị giết, vô số sách vở bị
533. 19:43thiêu hủy. Đây được xem là những vụ đốt
534. 19:45sách có ghi chép sớm nhất trong lịch sử,
535. 19:47để lại một vết sẹo sâu trong ký ức văn
536. 19:49hóa Trung Hoa.
537. 19:53Sự chứa trêu nằm ở chỗ hành trình tìm
538. 19:55kiếm sự bất tử lại trực tiếp dẫn đến cái
539. 19:57chết của doanh chính. Những viên thuốc
540. 20:00ông uống chứa hàm lượng thủy ngân cao
541. 20:02khiến ông qua đời vì ngộ độc ở tuổi 49.
542. 20:05Trước khi chết, ông đã cho xây dựng một
543. 20:07lăng mộ không lô như một thế giới thu
544. 20:09nhỏ dưới lòng đất. Năm 1974, các nông
545. 20:12dân tình cờ phát hiện khu lăng mộ này
546. 20:14cùng đội quân đất nung nổi tiếng. Hàng
547. 20:16nghìn chiến binh với khuôn mặt khác nhau
548. 20:18được sắp xếp theo đội hình và cấp bậc
549. 20:20như một quân đội [âm nhạc] thật đã khiến
550. 20:21cả thế giới kinh ngạc. Nếu không thể
551. 20:24chinh phục cái chết, doanh chính dường
552. 20:25như đã quyết định chinh phục cả thế giới
553. 20:27bên kia.
554. 20:30Sau khi ông qua đời, nhà Tần nhanh chóng
555. 20:32rơi vào khủng hoảng. Con trưởng phù Tô
556. 20:34bị ép tự sát, còn hô hợi lên ngồi nhưng
557. 20:37hoàn toàn không đủ năng lực. Các cuộc
558. 20:39nổi dậy bùng nổ khắp nơi. Cuối cùng
559. 20:41[âm nhạc] một người xuất thân nông dân
560. 20:42tên là Lưu Bang đã giành được quyền kiểm
561. 20:44soát đất nước. Nhà Tần sụp đổ chỉ sau 15
562. 20:47năm tồn tại, nhưng di sản của nó vẫn còn
563. 20:49nguyên vẹn. Một Trung Hoa thống nhất về
564. 20:51lãnh thổ, thể chế và bản sắc. Từ đống
565. 20:54cho tàn ấy, một triều đại mới ra đời,
566. 20:56tồn tại hơn bốn thế kỷ và tiếp tục định
567. 20:58hình Trung Hoa cho đến tận ngày nay.
568. 21:07Sau khi đánh bại các đối thủ và giành
569. 21:09quyền kiểm soát Trung Hòa, Lưu Bang lên
570. 21:11ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Hán Cao Tổ,
571. 21:13đặt nền móng cho triều đại nhà Hán và
572. 21:15chọn Trương An làm kinh đồ. Đây là một
573. 21:18trong số ít thành phố còn tương đối
574. 21:19nguyên vẹn sau [âm nhạc] sự tàn phá khốc
575. 21:21liệt của thời Tần. Giai đoạn này được
576. 21:23gọi là Tây Hán, kéo dài từ năm 2006
577. 21:26trước công nguyên đến năm 9 sau công
578. 21:27nguyên, mở đầu cho một thời kỳ ổn định
579. 21:30và phát triển lâu dài, để lại dấu ấn sâu
580. 21:31đậm đến mức ngày nay phần lớn người
581. 21:33Trung Quốc vẫn tự nhận mình là người
582. 21:35[âm nhạc] Hán.
583. 21:38Xuất thân từ tầng lớp nông dân, Hán cao
584. 21:40tổ hiểu rõ những gánh nặng mà chiến
585. 21:42tranh và chính sách hà khắc của nhà Tần
586. 21:44đã đè lên vai dân chúng. Ông nhanh chóng
587. 21:46tiến hành cải cách, giảm thuế, đặc biệt
588. 21:48ở những vùng bị tan phán nặng nề và giải
589. 21:50phóng nhiều nô lệ.
590. 21:53Trái với sự cai trị bằng sợ hãi của nhà
591. 21:55Tần, triều đình Hán khôi phục Nho giáo
592. 21:57làm nền tảng tư [âm nhạc] tưởng chính đề
593. 21:58cao đạo đức, trật tự gia đình và long
594. 22:00trung thành. Một hệ thống quan lại dựa
595. 22:02trên năng lực và học vấn dần hình thành
596. 22:04nhằm hạn chế việc bổ nhiệm theo quan hệ
597. 22:06huyết thống hay phe phái. Mô hình hành
598. 22:08chính này với nhiều điều chỉnh sẽ tồn
599. 22:10tại trong suốt hơn hai thiên niên kỷ cho
600. 22:12đến khi chế độ quân chủ Trung Hoa chấm
601. 22:14dứt vào đầu thế kỷ 20.
602. 22:18Dù quyền lực đã được củng cố, nhà Hán
603. 22:20vẫn phải đối mặt với mối đe dọa lớn từ
604. 22:22bên ngoài, đặc biệt là các bộ lạc du mục
605. 22:24Hung nô ở phương Bắc. Những cuộc xung
606. 22:26đột ban đầu không mang lại lợi thế cho
607. 22:28Hán, buộc Hán cao tổ phải chấp nhận
608. 22:30chính sách hòa hoãn, cống nạp hàng năm
609. 22:32để đổi lấy sự yên ổn tương đối.
610. 22:35Sau khi ông qua đời vào năm 195 trước
611. 22:38Công Nguyên, triều đình rơi vào một giai
612. 22:39đoạn tranh chấp quyền lực. Con trai ông
613. 22:41Huệ Đế lên ngôi khi còn trẻ nhưng quyền
614. 22:44lực thực tế lại nằm trong tay mẹ ông là
615. 22:46Lã Hậu. Để bảo vệ vị thế của mình, Lão
616. 22:49Hậu không ngần ngại ra tay tan độc với
617. 22:51các con khác của Cao Tổ và những người
618. 22:53bị coi là mối đe dọa. Những hành động
619. 22:55bạo tan của bà, đặc biệt là việc tra tấn
620. 22:58thích phu nhân đã khiến Huệ Đế suy sụp
621. 23:00tinh thần, sống buông thả và qua đời sớm
622. 23:02khi mới 22 tuổi.
623. 23:06Sau thời kỳ lã hậu, triều đình dần lấy
624. 23:07lại sự ổn định. Đến năm 141 trước công
625. 23:10nguyền, Hán Vũ Đế [âm nhạc] liền ngồi,
626. 23:12mở ra một trong những giai đoạn huy
627. 23:13hoàng nhất của nhà Hán. Dưới triều đại
628. 23:15của ông, xung đột với Hùng Nô bùng nổ
629. 23:18thành chiến tranh toàn diện. Để đối phó,
630. 23:20nhà Hán không chỉ dựa vào quân sự mà còn
631. 23:23mở rộng tầm nhìn ra thế giới bên ngoài.
632. 23:25Các sứ đoàn được cử đi về phía tây tìm
633. 23:27kiếm đồng mình, đồng thời thăm dò các
634. 23:29tuyến giao thương. Những chuyến đi này
635. 23:31đã mang lại hiểu biết về các nền văn
636. 23:33minh ở Trung Á, Ấn Độ và Trung Đông, mở
637. 23:36đường cho sự hình thành của [âm nhạc]
638. 23:37con đường tơ lụa, tuyến thương mại nối
639. 23:39liền Trung Hoa với Địa Trung Hải.
640. 23:43Con đường tơ lụa không chỉ vận chuyển
641. 23:45hàng hóa, đặc biệt là lụa mà còn mang
642. 23:47theo tư tưởng, tôn giáo và văn hóa. Phật
643. 23:50giáo theo các thương nhân và nhà truyền
644. 23:52giáo du nhập vào Trung Hoa dân trở thành
645. 23:54một trong những tôn giáo và hệ tư tưởng
646. 23:56quan trọng nhất của đất nước này.
647. 24:00Về mặt quân sự, nhà Hán giành được nhiều
648. 24:02thắng lợi lớn trước Hùng Nổ, mở rộng
649. 24:04lãnh thổ về phía Bắc và phía Nam, vươn
650. 24:07tới các vùng tương ứng với [âm nhạc]
651. 24:08Việt Nam và Myanmar ngày nay. Tuy nhiên,
652. 24:11những chiến dịch kéo dài và quy mô lớn
653. 24:12đã làm cạn kiệt ngân khố khiến nông dân
654. 24:14phải chịu thuế nặng và lao dịch khắc
655. 24:16nghiệt. Sự bất mãn làn rộng, các cuộc
656. 24:18nổi loạn bắt đầu nhen nhóm báo hiệu
657. 24:20những dạn nứt trong nền [âm nhạc] tảng
658. 24:21của đế chế.
659. 24:25Đến năm sau công nguyên khi nhà Hán đã
660. 24:27suy yếu vì chiến [âm nhạc] tranh, thiên
661. 24:28tai và khủng hoảng kinh tế, một chính
662. 24:31trị gia tên là Vương Mãng nắm lấy cơ hội
663. 24:33phế chuốt hoàng đế và lập ra triều đại
664. 24:35tân. Ông tiến hành những cải cách táo
665. 24:37bạo, trong đó có việc tịch thu đất đai
666. 24:39của giới quý tộc và phân phát lại cho
667. 24:41nông dân với tham vọng xây dựng một xã
668. 24:43hội công bằng hơn.
669. 24:46Tuy nhiên, các chính sách này vấp phải
670. 24:48sự phản đối dữ dội của tầng lớp giàu có.
671. 24:51Trong khi thiên tai và nặ liên tiếp
672. 24:53khiến đời sống dân chúng thêm khốn đốn,
673. 24:55triều đại tân non trẻ nhanh chóng rơi
674. 24:56vào hỗn loạn, không đủ sức đối phó với
675. 24:59cả các cuộc nổi dậy trong nước lẫn mối
676. 25:01đe dọa từ Hung nô.
677. 25:04Hai phong trào khởi nghĩa lớn Xích Mi và
678. 25:06Lục Lâm nổi lên và liên tiếp đánh bại
679. 25:08quân triều đình. Năm 23 sau Công Nguyên,
680. 25:11Vương Mãng bị giết, Triều Đại Tân sụp
681. 25:13đổ. Từ trong cục diện loạn lạc đó, một
682. 25:15thành viên của hoàng tộc cũ là Lưu Tú
683. 25:18vươn lên. Ông lần lượt đánh bại các thế
684. 25:20lực cát cứ và những người tự xưng hoàng
685. 25:22đế, cuối cùng thống nhất lại đất nước.
686. 25:24Lưu Tú lên ngôi với hiệu Hán Quang Vũ
687. 25:26Đế, được đánh giá là một vị vua khoan
688. 25:28dung và có tầm nhìn. Do Trường An đã bị
689. 25:30tan phá nặng nề, ông chọn Lạc Dương làm
690. 25:32kinh đô mới, mở đầu cho thời kỳ Đông
691. 25:34Hán.
692. 25:37Nhà Hán được khôi phục và trong những
693. 25:39thập kỷ tiếp theo, Đế Chế lại bước vào
694. 25:41một giai đoạn tương đối thịnh vượng. Bộ
695. 25:43máy hành chính được củng cố. Nho giáo
696. 25:45tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong đời
697. 25:46sống chính trị và giáo dục, còn con
698. 25:48đường tơ lụa ngày càng sôi động, kết nối
699. 25:50Trung Hoa với thế giới rộng lớn.
700. 25:54Tuy nhiên, những bài học của quá khứ vẫn
701. 25:56còn nguyên giá trị. [âm nhạc]
702. 25:57các mối đe dọa từ biên cương, gánh nặng
703. 25:59tài chính, sự phân hóa giàu nghèo và
704. 26:01những âm mưu trong triều đình vẫn âm
705. 26:03thầm tích tụ. Lịch sử đã nhiều lần cho
706. 26:05thấy sự suy [âm nhạc] vong của một triều
707. 26:07đại vĩ đại thường không đến từ một biến
708. 26:08cố duy nhất mà từ những dạn nứt nhỏ kéo
709. 26:11dài và ngày càng sâu [âm nhạc] cho đến
710. 26:13khi toàn bộ cấu trúc không còn đủ sức
711. 26:15đứng vững.
712. 26:23Dưới thời Hán Quang Vũ Đế, triều đình
713. 26:25Đông Hán bước vào một giai đoạn phục
714. 26:26hưng rõ rệt. Thuế khóa được giảm bớt,
715. 26:28đời sống nông dân được cải thiện và nhà
716. 26:30nước đầu tư mạnh vào giáo dục. Hơn 100
717. 26:33học viện do triều đình tài trợ được
718. 26:34thành lập nhằm đào tạo tầng lớp quản lại
719. 26:36tương lai. Tiếp tục đặt Nho giáo ở vị
720. 26:38trí trung tâm của tư tưởng chính trị và
721. 26:40đạo đức. Nhờ nền tảng đó, trong thế kỷ
722. 26:43thứ nhất và thứ hai, Đông Hán đạt đến
723. 26:45một thời kỳ hoàng kim, kinh tế phát
724. 26:47triển, hệ thống giáo dục mở rộng, quân
725. 26:49đội mạnh với các vũ khí sắt bền và nỏ,
726. 26:51cho phép tác chiến hiệu quả từ xa lẫn
727. 26:54cận chiến.
728. 26:57Tuy [âm nhạc] nhiên, cùng với sự thịnh
729. 26:58vượng, cấu trúc quyền lực cũng dần biến
730. 27:00đổi. Vai trò của hoàng đế ngày càng mơ
731. 27:02nhạt trong [âm nhạc] khi tầng lớp quản
732. 27:04lại trở thành lực lượng chi phối thực sự
733. 27:06của triều đình. Việc phát minh ra giấy
734. 27:08giúp việc lưu truyền văn bản và tư tưởng
735. 27:10trở nên dễ dàng nhưng đồng thời cũng
736. 27:12củng cố ảnh hưởng của giới trí thức quan
737. 27:14liều.
738. 27:16Các hoàng đế sau này thường bị thao
739. 27:18túng, bị phế lập theo ý chí của quan lại
740. 27:20trong khi bản thân họ lại chìm đắm trong
741. 27:22cuộc sống xa hoa, ít quan tâm đến việc
742. 27:24điều hành đất nước. [âm nhạc] Sự thiếu
743. 27:26vắng một quyền lực trung ương mạnh mẽ
744. 27:27dẫn đến những chính sách sai lầm, thuế
745. 27:29khóa tăng trở lại, nạn đói và bất ổn xã
746. 27:32hội xuất hiện.
747. 27:35Trong bối cảnh đó, năm 184, cuộc khởi
748. 27:38nghĩa khăn vàng bùng nổ dưới sự lãnh đạo
749. 27:40của Trường Giác, một thủ lĩnh mang màu
750. 27:42sắc đạo giáo. Hàng trăm nghìn nông dân
751. 27:44nghèo, bất mãn với thuế má và sự mục
752. 27:47duỗng của triều đình đã đứng lên tấn
753. 27:49công các cơ quan nhà nước và cướp phá
754. 27:51làng mạc.
755. 27:53Dù cuối cùng bị đàn áp, cuộc nổi dậy này
756. 27:56làm rung chuyển tận gốc nền tảng của nhà
757. 27:58Hán. Để dập tắt phong trào, triều đình
758. 28:00buộc phải trao quyền quân sự và hành
759. 28:01chính lớn cho các thế lực địa phương và
760. 28:03quý tộc, những người nhanh chóng biến
761. 28:05thành các lãnh chúa cát cứ. Từ đây,
762. 28:07Trung Hoa lại rơi vào một thời kỳ phân
763. 28:09liệt và chiến tranh kéo dài.
764. 28:13Quyền lực trung ương của nhà Hán suy sụp
765. 28:15và sau khi vị hoàng đế cuối cùng bị phế
766. 28:17xuất, đất nước bị chia thành ba thế lực
767. 28:19lớn, hình thành thời Tam Quốc. Ngụy ở
768. 28:22phía Bắc, Ngô ở phía đông nam và Thục
769. 28:25Hán ở phía tây nam. Ba nước vừa đối đầu
770. 28:27vừa kiềm chế lẫn nhau trong nhiều thập
771. 28:29kỷ. Thục Hán với lãnh thổ nhỏ và dân số
772. 28:32ít là nước đầu tiên suy kiệt và phải đầu
773. 28:34hàng Ngụy. Sau đó chính Ngụy dù mạnh hơn
774. 28:37lại bị một gia tộc quyền lực là họ Tư Mã
775. 28:39cướp quyền lập ra nhà Tấn. Triều Tấn
776. 28:42tiếp tục trinh phạt và đến năm 280 thì
777. 28:44đánh bại Ngô vương quốc cuối cùng thống
778. 28:47nhất lại Trung Hoa sau gần một thế kỷ
779. 28:48chưa cắt.
780. 28:51Vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tấn là Tấn
781. 28:53Vũ Đế nhưng triều đại mới không mở đầu
782. 28:56bằng một thời kỳ Trấn Hưng. Vũ đế nổi
783. 28:58tiếng với lối sống hưởng lạc, bỏ bê
784. 29:00triều chính, đắm chìm trong rượu tre và
785. 29:02hậu cung. Ông để mặc bộ máy quan lại
786. 29:04thao túng quyền lực, còn bản thân thì
787. 29:06mải mê thỏa mãn dục vọng. Sự yếu kém của
788. 29:08ông để lại một di sản chính trị mong
789. 29:10manh. Khi Vũ Đế qua đời năm 290, Triều
790. 29:13Tấn nhanh chóng rơi vào nội chiến khốc
791. 29:15liệt được gọi là Loạn Bát Vương khi các
792. 29:17thân vương trong hoàng tộc tranh giành
793. 29:19quyền nhiếp chính.
794. 29:22Trong cuộc xung đột đó, các phe phái
795. 29:24không ngần ngại cầu viện các bộ lạc du
796. 29:25[âm nhạc] mục phương Bắc như Hung nô.
797. 29:27Ban đầu họ được mời làm đồng minh, nhưng
798. 29:29rồi các thế lực này quay lại chiếm luôn
799. 29:31lãnh thổ của nhà Tấn ở miền Bắc. Trung
800. 29:33Hòa bị chia cắt lần nữa với miền Bắc rơi
801. 29:36vào tay các triều đại do các dân tộc du
802. 29:38mục hoặc Manji cai trị. Còn triều đình
803. 29:40Tấn phải chạy xuống phía Nam giới đô về
804. 29:43Kiến Khang. Từ đó trong nhiều thế kỷ
805. 29:45Trung Quốc tồn tại trong tình trạng phân
806. 29:47liệt, thay đổi triều đại liên tục ở cả
807. 29:48hai miền. Chiến tranh và di dân diễn ra
808. 29:51không ngừng.
809. 29:53Phải đến cuối thế kỷ thứ sáu, cục diện
810. 29:56này mới thay đổi. Năm 581, Nha [âm nhạc]
811. 29:58Tùy được thành lập và đến năm 589 thì
812. 30:01thống nhất lại toàn bộ Trung Hoa. Dù tồn
813. 30:04tại không lâu, Nha Tùy đóng vai trò như
814. 30:06một bước ngoặt lớn. Họ khôi phục lại
815. 30:08quyền cai trị thống nhất của người Hán,
816. 30:10tiến hành đồng hóa văn hóa các dân tộc
817. 30:12đã di cư vào Trung Quốc, đồng thời phục
818. 30:15hưng mạnh mẽ Nho giáo và Phật giáo.
819. 30:17Trong thời gian ngắn, trật tự và ổn định
820. 30:19được tái lập sau nhiều thế kỷ loạn lạc.
821. 30:23Tuy nhiên sự thịnh trị ấy không kéo dài.
822. 30:26Tuy dạng đế vị hoàng đế [âm nhạc] nổi
823. 30:27tiếng nhất của triều đại lại xa vào con
824. 30:29đường lạm dụng quyền lực và tài nguyên.
825. 30:31Ông say mê những công trình xây dựng
826. 30:33khổng lồ và các cuộc trình phạt, đặc
827. 30:35biệt là việc sửa chữa và mở rộng vạn lý
828. 30:37trường thành. Cùng các chiến dịch xâm
829. 30:39lược [âm nhạc] cao câu ly ở bán đảo
830. 30:41Triều Tiên. Hàng triệu nông dân bị cưỡng
831. 30:43bức lao dịch. Vô số binh sĩ bị đưa ra
832. 30:45chiến trường xa xôi. Những chiến dịch
833. 30:47quân sự này kết thúc trong thất bại nặng
834. 30:49nề. Có lần quân tùy tổn thất tới 90%.
835. 30:52Gánh nặng thuế khóa, lao dịch và thương
836. 30:54vong khiến dân chúng kiệt quệ. Các cuộc
837. 30:57nổi dậy bùng phát khắp nơi.
838. 31:01Trong làn sóng khởi nghĩ ấy nổi lên một
839. 31:03cặp cha con họ Lý. Lý Uyên, một quý tộc
840. 31:06và tướng lĩnh ban đầu trung thành với
841. 31:07nhà tùy nhưng dần nhận ra triều đại đã
842. 31:10mục dưỡng không thể cứu vãn. Con trai
843. 31:12ông Lý Thế Dân là một nhà quân sự xuất
844. 31:14sắc và đầy tham vọng đã thuyết phục cha
845. 31:17tham gia lực lượng nổi dậy. Nhờ tài thao
846. 31:19lược và sự ủng hộ của nhiều tướng sĩ, họ
847. 31:21chiếm được kinh đồ lật đổ nhà tùy và đặt
848. 31:23nền móng cho một triều đại mới.
849. 31:27Sự sụp đổ của Tùy mở đường cho [âm nhạc]
850. 31:29nhà Đường, một trong những thời kỳ rực
851. 31:31rỡ nhất của lịch sử Trung Hoa. Tuy
852. 31:33nhiên, con đường dẫn đến vinh quang
853. 31:35không hề êm ả. Ngay trong gia đình họ
854. 31:37Lý, những cuộc tranh giành quyền lực
855. 31:39khốc liệt đã nổ ra và chính những xung
856. 31:41đột ấy sẽ định hình tương lai của đế chế
857. 31:43mới. Lịch sử Trung Hoa lại một lần nữa
858. 31:45bước vào vòng xoáy quen thuộc từ Thống
859. 31:47Nhất đến Hưng Thịnh rồi từ tham vọng,
860. 31:49sai lầm [âm nhạc] và đấu đá nội bộ chuẩn
861. 31:51bị cho những biến động lớn tiếp theo.
862. 32:00Triều đại nhà Đường được xem là một
863. 32:02trong những giai đoạn rực rỡ nhất của
864. 32:03lịch sử Trung Hoa trong hơn một thế kỷ
865. 32:05đầu. Đất nước ổn định, dân số tăng mạnh
866. 32:07từ khoảng 50 lên gần 80 triệu người.
867. 32:10Kinh tế phát triển, văn hóa và khoa học
868. 32:12nở rộ. Ảnh hưởng của thời đại này sâu
869. 32:15sắc đến mức nhiều thế kỷ sau người Hoa ở
870. 32:17hải ngoại vẫn gọi khu phố của mình là
871. 32:19Đường Nhân Nhai, nghĩa [âm nhạc] là phố
872. 32:21của người Đường. Như một cách tự hào gắn
873. 32:23bản sắc với triều đại huy hoàng ấy.
874. 32:27Con đường dẫn đến vinh quang của nhà
875. 32:29Đường không hề băng phẳng. Sau khi lật
876. 32:31đổ nhà tủy, Lý Uyên lên ngồi hoàng đế.
877. 32:33Còn con trai thứ hai của ông là Lý Thế
878. 32:35Dân giữ vai trò tể tướng và là trụ cột
879. 32:38quân sự. Theo thông lệ, con trai trưởng
880. 32:40Lý Kiến Thành được lập làm thái tử dù
881. 32:43ông không có tài năng quân sự nổi bật
882. 32:45như em mình. Điều này nhanh chóng tạo ra
883. 32:47sự ganh đua gay gắt trong hoàng tộc. Lý
884. 32:49Kiến Thành và người em khác là Lý Nguyên
885. 32:51Cát lo sợ bị Lý thế dân vượt mặt nên bí
886. 32:54mật chuẩn bị lực lượng nhằm loại
887. 32:55[âm nhạc] trừ ông. Sau nhiều âm mưu hãm
888. 32:57hại và một vụ đầu độc bất thành, xung
889. 32:59đột bùng nổ thành bạo lực.
890. 33:03Năm 626, trong sự kiện được gọi là biến
891. 33:07Huyền Vũ Môn, Lý thế dân ra tay trước
892. 33:09phục kích và giết chết cả hai người anh
893. 33:11em của mình. Trước tình thế đã rồi, Lý
894. 33:14Uyên chấp nhận nhường quyền lui về vị
895. 33:16trí danh nghĩa. Còn Lý thế dân lên ngôi
896. 33:18lấy hiệu là đường Thái Tông. [âm nhạc]
897. 33:20Dù con đường lên ngôi nhuốm máu, triều
898. 33:22đại của Thái Tông lại mở ra một thời kỳ
899. 33:24thịnh trị hiếm có. Ông được xem là một
900. 33:26trong những hoàng đế vĩ đại nhất lịch sử
901. 33:28Trung Quốc. Dưới sự cai trị của ông, đất
902. 33:30nước trở nên giao mạnh. Bộ máy nhà nước
903. 33:32vận hành hiệu quả và uy tín của Trung
904. 33:35Hoa vươn xa. Ông vừa dùng ngoại giao vừa
905. 33:38dùng quân sự để khuất phục mối đe dọa
906. 33:39lớn từ các bộ lạc đột quyết ở phương
907. 33:42Bắc, cuối cùng đánh bại họ và được tôn
908. 33:44xưng là Thiên Khả Hãn, tức người đứng
909. 33:46đầu tối cao của các dân tộc thảo nguyên.
910. 33:50Sau khi Thái Tông qua đời năm 649, nhà
911. 33:53Đường vẫn tiếp tục phát triển, kinh đô
912. 33:55Trường An trở thành thành phố đông dần
913. 33:57nhất thế giới thời bấy giờ. Với khoảng 2
914. 33:59triệu người là Trung tâm giao thương và
915. 34:01Văn hóa quốc tế, Phật giáo, Đạo giáo và
916. 34:03Nho giáo cùng tồn tại và phát triển
917. 34:05mạnh. Đế chế mở rộng ảnh hưởng về phía
918. 34:07[âm nhạc] tây, gắn kết chặt chẽ hơn với
919. 34:09Trung Á, Trung Đông và xa hơn nữa. Trong
920. 34:11khi ở phía Đông và Nam, quân đường tiếp
921. 34:14tục can thiệp vào bán đảo Triều Tiên và
922. 34:15vùng đất Việt Nam ngày nay. Trung Hoa
923. 34:17thời Đường là một trong những cường quốc
924. 34:19hàng đầu thế giới.
925. 34:22Thời kỳ huy hoàng đạt đến đỉnh cao vào
926. 34:24đầu triều đại của đường Huyền Tông bắt
927. 34:26đầu từ năm 712. Tuy nhiên, càng về sau,
928. 34:29hoàng đế càng ít quan tâm đến chính sự,
929. 34:31để quyền lực rơi vào tay các đại thần,
930. 34:33tể tướng Lý Lâm Phủ trở thành nhân vật
931. 34:35thao túng triều đỉnh. Một trong những
932. 34:37chính sách tai hại của ông là trao quyền
933. 34:39quân sự lớn cho các thống đốc không phải
934. 34:41người Hán nhằm tránh việc họ liên kết
935. 34:43với giới quản lại trung ương, trong số
936. 34:45đó có An Lộc Sơn, một tướng gốc đột
937. 34:47quyết nắm trong tay hơn 150.000 quân ở
938. 34:50vùng đông bắc.
939. 34:53Sau khi Lý Lâm Phủ qua đời, An Lộc Sơn
940. 34:55bị các đối thủ trong chiều gạt ra bên
941. 34:57lề. Cảm thấy bị đè dọa và không còn
942. 34:59đường lùi, ông quyết định nổi loạn. Năm
943. 35:01755, An Lộc Sơn phát binh, nhanh chóng
944. 35:04chiếm Lạc Dương rồi tiến về Trường An,
945. 35:06tự xưng hoàng đế của một triều đại mới
946. 35:08mang tên Đại Yên. Cuộc chiến sau đó được
947. 35:10gọi là Loạn An Lộc Sơn, trở thành một
948. 35:12trong những thảm họa nhân khẩu lớn nhất
949. 35:14lịch sử. Hàng trăm nghìn người chết
950. 35:15trong các trận đánh và cuộc vây hãm kinh
951. 35:17đồ. Hoàng đế Huyền Tông buộc phải bỏ
952. 35:19chạy, triều đình tan tác.
953. 35:23Cuộc nổi loạn cuối cùng thất bại phần
954. 35:25lớn do chính mâu thuẫn nội bộ của phe
955. 35:26phản loạn. Năm 757, An Lộc Sơn bị con
956. 35:29trai là An Khánh tự giết chết. [âm nhạc]
957. 35:31Các thủ lĩnh kế tiếp tục tranh giành
958. 35:33quyền lực làm suy yếu lực lượng nổi dậy.
959. 35:35Đến năm 763, nhà Đường với sự trợ giúp
960. 35:38của các đồng minh đã dập tắt hoàn toàn
961. 35:40cuộc chiến. Tuy nhiên, cái giá phải trả
962. 35:43vô cùng khủng khiếp. Ước tính khoảng 1/5
963. 35:45dân số đế chế tương đương hàng chục
964. 35:47triệu người đã thiệt mạng vì chiến
965. 35:49tranh, [âm nhạc] đói kém và dịch bệnh
966. 35:51liên quan. Từ đây, quyền lực trung ương
967. 35:53suy yếu nghiêm trọng và thời kỳ hoàng
968. 35:55kim của nhà Đường chính thức chấm dứt.
969. 35:59Trong thế kỷ thứ chín, đế chế tiếp tục
970. 36:01mất dần lãnh thổ ở phía bắc và phía tây.
971. 36:03Các cuộc nổi dậy nông [âm nhạc] dân lại
972. 36:05bùng lên, tài chính cạn kiệt, quân đội
973. 36:07phân tán dưới quyền các tướng địa
974. 36:09phương. Dù suy tàn về chính trị, giai
975. 36:11đoạn này vẫn chứng kiến một phát minh có
976. 36:13ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ lịch sử
977. 36:15nhân loại. [âm nhạc] Khoảng năm 850,
978. 36:17trong quá trình tìm kiếm thuốc trường
979. 36:19sinh, một nhà sư và nhà giả Kim Vô Danh
980. 36:22đã vô tình trộn muối diêm than vào Lưu
981. 36:24Huỳnh tạo ra thuốc súng. Phát minh này
982. 36:27cùng với giấy in ấn và la bàn được xem
983. 36:29là một trong tứ đại phát minh của Trung
984. 36:31Quốc. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, thuốc
985. 36:33súng chưa được ứng dụng rộng rãi trong
986. 36:35quân sự nên không [âm nhạc] thể cứu vãn
987. 36:37số phận của triều đại đang suy sụp.
988. 36:42Cuối thế kỷ thứ chín, nhà Đường
989. 36:43[âm nhạc] tiến dần đến bờ vực sụp đổ,
990. 36:45quyền lực phân tán vào tay các tiết độ
991. 36:47xứ và lãnh chúa địa phương, mở đường cho
992. 36:49một thời kỳ mới đầy chia cắt và chiến
993. 36:51tranh được lịch sử gọi là ngũ đại thập
994. 36:53quốc. Thời kỳ huy hoàng đã qua, Trung
995. 36:56Hoa một lần nữa rơi vào vòng xoáy phân
996. 36:58liệt. Câu hỏi lớn của lịch sử lại được
997. 37:00đặt ra. Liệu từ đống chót tan của nhà
998. 37:02Đường, đất nước có thể tìm lại được sự
999. 37:04[âm nhạc] thống nhất và một kỷ nguyên
1000. 37:05thịnh trị mới hay sẽ tiếp tục chìm trong
1001. 37:07những thập niên dài? của loạn lạc và
1002. 37:10tranh chấp.
1003. 37:14[âm nhạc]
1004. 37:18Sau khi nhà Đường sụp đổ, Trung Quốc
1005. 37:20bước vào một giai đoạn hỗn loạn kéo dài
1006. 37:21hơn nửa thế kỷ được gọi là thời Ngũ Đại
1007. 37:24Thập Quốc. Đây là một [âm nhạc] trong
1008. 37:25những thời kỳ rối ren nhất của lịch sử
1009. 37:27với quyền lực thay đổi liên tục. Các
1010. 37:29cuộc ám sát, phản bội, liên minh và
1011. 37:31chiến tranh diễn ra không ngừng ở miền
1012. 37:33Bắc. Năm triều đại kế tiếp nhau nắm
1013. 37:35quyền trong thời gian ngắn ngủi, trong
1014. 37:37khi ở miền Nam và miền Tây, hàng loạt
1015. 37:39quốc gia độc lập hình thành và tự xưng
1016. 37:40vương. Tình hình chính trị biến động
1017. 37:42nhanh đến mức bản đồ Trung Hoa gần như
1018. 37:44thay đổi theo từng thập kỷ, gợi nhớ lại
1019. 37:46sự chia cắt dữ dội của thời Chiến Quốc
1020. 37:48xa xưa.
1021. 37:51Giai đoạn này bắt đầu năm 907 khi Chu Ôn
1022. 37:54lật đổ vị hoàng đế cuối cùng của nhà
1023. 37:56Đường và lập ra nhà Hậu Lương. Sau đó,
1024. 37:58quyền lực ở miền Bắc lần lượt rơi vào
1025. 37:59tay các triều đại Hậu Đường, Hậu tấn,
1026. 38:01Hậu Hán và Hậu Chu. Không một triều đại
1027. 38:04nào đủ mạnh để duy trì sự ổn định lâu
1028. 38:05dài. Họ vừa phải đối phó với các cuộc
1029. 38:08tranh giành nội bộ, vừa bị đe dọa từ các
1030. 38:10thế lực ngoại tộc ở phương Bắc, đặc biệt
1031. 38:12là người Khiết Đan, những người đã lập
1032. 38:14ra nhà liêu và trở thành một đối thủ
1033. 38:16đáng gờm. Trong khi đó, ở miền Nam, các
1034. 38:19vương quốc địa phương tồn tại song song,
1035. 38:21đôi khi thịnh vượng về kinh tế và văn
1036. 38:23hóa, nhưng về tổng thể đất nước vẫn bị
1037. 38:25chia cắt sâu sắc.
1038. 38:29Sự hỗn loạn này chỉ chấm dứt khi một
1039. 38:31nhân vật quân sự xuất sắc xuất hiện
1040. 38:33Triệu Khuông Dẫn. Năm 960, ông tiến hành
1041. 38:36một cuộc đảo chính danh quyền kiểm soát
1042. 38:38từ nhà hậu chủ và lập ra triều đại nhà
1043. 38:40Tống. Với tư cách là Tống Thái Tổ, ông
1044. 38:43bắt đầu công cuộc thống nhất lại Trung
1045. 38:45Quốc, lần lượt thu phục các vùng cát cứ,
1046. 38:47chấm dứt thời kỳ ngũ đại thập quốc. Nhà
1047. 38:50Tống ra đời trong khát vọng lập lại trật
1048. 38:51tự và xây dựng một chính quyền ổn định,
1049. 38:53tránh lặp lại vòng xoáy bạo lực của các
1050. 38:55triều đại quân phiệt trước đó.
1051. 38:59Triều đại Tống được chia thành hai giai
1052. 39:00đoạn lớn. Thời Bắc Tống từ năm 960 đến
1053. 39:03[âm nhạc] 1127, kinh đô đặt tại Khai
1054. 39:06Phong. Tống Thái Tổ và các hoàng đế kế
1055. 39:08vị chủ trương đề cao văn trị, hạn chế
1056. 39:10quyền lực của giới tướng lĩnh để ngăn
1057. 39:12nguy cơ đảo chính. Họ chú trọng giáo
1058. 39:14dục, cải cách khoa cử và phục hưng Nho
1059. 39:16giáo, biến tầng lớp quan lại học vấn
1060. 39:18thành trụ cột của [âm nhạc] nhà nước.
1061. 39:20Tuy nhiên, chính sách này cũng khiến
1062. 39:21quân đội bị xem nhẹ, làm cho nhà Tống
1063. 39:24yếu thế hơn về mặt quân sự so với các
1064. 39:26triều đại trước như nhà Đường.
1065. 39:30Ở phương Bắc, nhà Tống phải đối diện với
1066. 39:32nhà liêu của người khiết Đan rồi sau đó
1067. 39:34là người nữ chân, những người lật đổ nhà
1068. 39:36liêu và lập ra nhà Kim.
1069. 39:37>> [âm nhạc]
1070. 39:37>> Khi bộ máy Quan Liêu ngày càng suy yếu
1071. 39:40và quân đội thiếu sức chiến đấu, nhà
1072. 39:41Tống không thể ngăn cản bước tiến của
1073. 39:43thế lực mới này. [âm nhạc] Năm 1126,
1074. 39:46quân Kim tấn công và chiếm kinh đồ Khải
1075. 39:48Phòng, bắt giữ hoàng đế và nhiều thành
1076. 39:50viên hoàng tộc. Miền Bắc Trung Quốc rơi
1077. 39:52vào tay nhà Kim, đánh dấu sự kết thúc
1078. 39:54của thời Bắc Tống.
1079. 39:57Tuy vậy, nhà Tống chưa bị tiêu diệt hoàn
1080. 39:59toàn. Một nhánh hoàng tộc chạy xuống
1081. 40:01phía Nam, lập nên triều đại Nam Tống vào
1082. 40:03năm 1127.
1083. 40:05Với kinh đô đặt tại Lâm An, tức hàng
1084. 40:07Châu ngày nay, mất đi vùng đất phía Bắc
1085. 40:10nhưng Nam Tống lại bước vào một giai
1086. 40:11đoạn phát triển kinh tế rực rỡ. Sản xuất
1087. 40:14lúa gạo ở miền Nam bung nổ, thương mại
1088. 40:16đường thủy phát triển, dân số tăng nhanh
1089. 40:18và các đô thị trở nên sâm uất. Đây cũng
1090. 40:20là thời kỳ của những phát minh quan
1091. 40:22trọng. Kỹ thuật in ấn phát triển đến mức
1092. 40:24nhà nước có thể phát hành tiền giấy với
1093. 40:26quy mô lớn, trở thành chính quyền đầu
1094. 40:28tiên trong lịch sử. Làm được điều này là
1095. 40:30bàn từ tính được hoàn thiện, mở ra kỷ
1096. 40:32nguyên hàng hải mới. Thuốc súng bắt
1097. 40:34[âm nhạc] đầu được ứng dụng trong quân
1098. 40:35sự với việc chế tạo bom và hỏa khí bắn
1099. 40:38từ máy bán đá, báo hiệu sự [âm nhạc]
1100. 40:39thay đổi căn bản trong nghệ thuật chiến
1101. 40:41tranh.
1102. 40:43Dù thịnh vượng về kinh tế và văn hóa,
1103. 40:46Nam Tống vẫn mang trong mình một điểm
1104. 40:47yếu trí tử, quân sự. Chính điều này
1105. 40:50khiến họ không thể chống lại một thế lực
1106. 40:52đang chỗ dậy mạnh mẽ ở phương Bắc. Đó là
1107. 40:54người Mông Cổ dưới sự lãnh đạo của một
1108. 40:56nhân vật sẽ đi vào lịch sử thế giới
1109. 40:58Thanh Cát Tư Hãn.
1110. 41:01Thành Cát Tư Hãn tên thật là Thiết Mộc
1111. 41:03Chân, sinh năm 1162 trên thảo nguyên
1112. 41:06Mông Cổ trong một môi trường khắc nghiệt
1113. 41:08và đầy bạo lực giữa các bộ lạc, tuổi thơ
1114. 41:11của ông gắn liền với nghèo đói, bị phản
1115. 41:13bội và bị bắt làm tù binh. [âm nhạc] Từ
1116. 41:15những trải nghiệm đó, ông rèn luyện ý
1117. 41:17chí và tài năng quân sự. từng bước thống
1118. 41:19nhất các bộ lạc Mông Cổ và được tôn xưng
1119. 41:21là Thành Cát Tư Hãn, nghĩa là Đại Hãn
1120. 41:23của muôn dân. Sau khi củng cố quyền lực
1121. 41:26ở thảo nguyên, ông bắt đầu các cuộc
1122. 41:28chinh phạt vĩ đại với tham vọng xây dựng
1123. 41:30một đế chế trải dài khắp Á Âu.
1124. 41:34Mục tiêu lớn đầu tiên của người Mông Cổ
1125. 41:36ở Trung Quốc là Tây Hạ. Rồi tiếp đến là
1126. 41:38nhà Kim ở phía Bắc. Năm 1211, kỵ binh
1127. 41:41Mông Cổ vượt qua Vạn Lý Trường Thành,
1128. 41:43tấn công sâu vào lãnh thổ Kim. Chỉ trong
1129. 41:46vài năm, họ đã áp sát và chiếm được kinh
1130. 41:48đồ của đối phương. Thành cá Tư Hãn qua
1131. 41:50đời năm 1227,
1132. 41:52nhưng đế chế ông để lại không hề suy
1133. 41:54yếu. Những người kế vị tiếp tục công
1134. 41:56cuộc chinh phục với quy mô còn lớn hơn.
1135. 42:00Trong những năm 1230, Nam Tống vì muốn
1136. 42:03tiêu diệt kẻ thù truyền kiếp là nhà Kim
1137. 42:05đã liên minh với Mông Cổ. Liên minh này
1138. 42:08giúp người Mông Cổ đánh bại hoàn toàn
1139. 42:09nhà Kim vào năm 1234.
1140. 42:12Nhưng ngay sau [âm nhạc] đó họ quay sang
1141. 42:13mục tiêu tiếp theo chính là Nam Tống.
1142. 42:16Cuộc chiến kéo dài hàng chục năm với sự
1143. 42:18tham gia của các thế hệ tướng lĩnh Mông
1144. 42:20Cổ. Dưới thời hốt tất liệt, cháu nội của
1145. 42:22thành cát Tư Hãn, người Mông Cổ xây dựng
1146. 42:24được một hạn đội hùng mạnh, kiểm soát
1147. 42:26các tuyến sông ngòi và ven biển, kết hợp
1148. 42:28chiến tranh trên bộ và trên nước để từng
1149. 42:30[âm nhạc] bước siết chặt vòng vây.
1150. 42:34Năm 1279,
1151. 42:36sau trận hải chiến quyết định, nhà Nam
1152. 42:38Tống sụp đổ, hốt tất liệt lên ngôi hoàng
1153. 42:40đế, lập ra triều đại nhà nguyên. Lần đầu
1154. 42:42tiên trong lịch sử, toàn bộ Trung Quốc
1155. 42:44nằm dưới sự cai trị của một triều đại do
1156. 42:46người không phải gốc Hán đứng đầu. Một
1157. 42:49kỷ nguyên mới mở ra, kỷ nguyên của sự
1158. 42:51thống trị Mông Cổ và sự giao lưu Đông
1159. 42:53Tây chưa từng có. Nhưng cũng đặt ra câu
1160. 42:55hỏi lớn liệu một đế chế du mục dù hùng
1161. 42:58mạnh đến đâu có thể cai trị lâu dài một
1162. 43:00nền văn minh nông nghiệp phức tạp và
1163. 43:01rộng lớn như Trung Hoa hay không?
1164. 43:11Sau khi thống nhất Trung Quốc, Host Tất
1165. 43:13Liệt đặt kinh đô của nhà Nguyên tại
1166. 43:15Khanbag, tức Bắc Kinh ngày nay. Dù đã
1167. 43:17kiểm soát một lãnh thổ rộng lớn, ông vẫn
1168. 43:19tiếp tục nuôi tham vọng mở rộng đế chế,
1169. 43:21quân Mông Cổ tiến xuống phía Nam đánh
1170. 43:23Đại Việt, vượt biển hướng tới các quần
1171. 43:25đảo Đông Nam Á và thậm chí hai lần xâm
1172. 43:27lược Nhật Bản. Tuy nhiên, khác với những
1173. 43:29chiến thắng vang dội trên thảo nguyên
1174. 43:30[âm nhạc] và lục địa Á Âu, các chiến
1175. 43:33dịch này phần lớn thất bại, tiêu hao lực
1176. 43:34lượng và cho thấy giới hạn của sức mạnh
1177. 43:36Mông Cổ khi đối mặt với địa hình, khí
1178. 43:38hậu và các nền văn minh Hải Dương. Điều
1179. 43:41đó buộc Hood Tất Liệt phải tập trung hơn
1180. 43:42vào việc xây dựng một bộ máy cai trị ổn
1181. 43:44định cho đế chế Trung Hoa mà ông vừa
1182. 43:47chinh phục.
1183. 43:50Để duy trì quyền lực, nhà Nguyên thiết
1184. 43:51lập một xã hội phân tầng dựa trên nguồn
1185. 43:53gốc dân tộc, người Mông Cổ đứng ở vị trí
1186. 43:55cao nhất, nắm hầu hết [âm nhạc] quyền
1187. 43:57lực chính trị và quân sự. Dưới họ là các
1188. 43:59dân tộc Trung Á từng theo Mông Cổ trong
1189. 44:01quá trình chinh phục. Người Hán ở miền
1190. 44:03Bắc vốn bị khuất phục từ sớm, đứng ở bậc
1191. 44:05thấp hơn. Còn người Hán ở miền Nam mới
1192. 44:08bị chinh phục dưới thời Nam Tống, bị xếp
1193. 44:10ở tầng thấp nhất. Mỗi tầng lớp có quyền
1194. 44:12lợi và nghĩa vụ khác nhau. Trong đó
1195. 44:14người Mông Cổ hưởng nhiều đặc quyền còn
1196. 44:16người Hán bị hạn chế về chính trị, quân
1197. 44:18sự và pháp lý. Sự phân biệt này giúp nhà
1198. 44:20nguyên kiểm soát đế chế nhưng cũng gieo
1199. 44:22mầm bất mãn sâu sắc trong xã hội.
1200. 44:27Dù tồn tại bất bình đẳng, thời kỳ nguyên
1201. 44:29vẫn chứng kiến một giai đoạn phồn vinh
1202. 44:30đáng kể. Con đường tơ lụa được bảo vệ và
1203. 44:33khai thông khiến thương mại Đông Tây sôi
1204. 44:35động trở lại. Các thành phố lớn phát
1205. 44:37triển mạnh, đặc biệt là Khanbalic trở
1206. 44:39thành một trong những trung tâm đô thị
1207. 44:40sâm uất nhất thế giới. Hốt tất liệt cho
1208. 44:43tu sửa và mở rộng đại vận hà, nối liền
1209. 44:45các lưu vực sông lớn, bảo đảm việc vận
1210. 44:47chuyển lương thực từ miền Nam Chu Phú
1211. 44:49lên miền Bắc, nuôi sống kinh đô và quân
1212. 44:51đội. Chính trong bối cảnh này, thương
1213. 44:53nhân người Venis Marco đã sống nhiều năm
1214. 44:56tại Trung Quốc và khi trở về châu Âu,
1215. 44:58ông kể lại những điều khiến phương Tây
1216. 45:00kinh ngạc. Tiền giấy lưu thông rộng rãi,
1217. 45:02than đá được dùng làm nhiên liệu, tơ lụa
1218. 45:04sản xuất với quy mô lớn và một xã hội đô
1219. 45:07thị phức tạp dưới sự cai trị của người
1220. 45:09Mông Cổ.
1221. 45:12Tuy nhiên, sau khi hốt tất liệt qua đời
1222. 45:14năm 1294,
1223. 45:16nhà nguyên dần suy yếu. Các hoàng đế kế
1224. 45:18vị thiếu năng lực, triều đình xa vào
1225. 45:20tham nhũng, tài [âm nhạc] chính kiệt quệ
1226. 45:21vì những chiến dịch quân sự tốn kém
1227. 45:23nhưng không mang lại kết quả. Sự bất mãn
1228. 45:25trong dân chúng càng tăng, đặc biệt là
1229. 45:27trong tầng lớp nông dân và người Hán bị
1230. 45:29phân biệt đối xử. Đòn dáng mạnh nhất vào
1231. 45:31nền tảng của đế chế là đại [âm nhạc]
1232. 45:33dịch cái chết đen bùng phát trong những
1233. 45:35năm 1330. Trung Quốc là một trong những
1234. 45:38nơi đầu tiên hứng chịu [âm nhạc] với
1235. 45:39hàng triệu người thiệt mạng chỉ trong
1236. 45:41vài năm. Dịch bệnh tan phá sản xuất, làm
1237. 45:43rối loạn xã hội và lan truyền dọc theo
1238. 45:45con đường tơ lụa sang Trung Á, Trung
1239. 45:47Đông và Châu Âu để lại hậu quả toàn cầu.
1240. 45:52Trong bối cảnh đó, các phong trào khởi
1241. 45:54nghĩa nông dân nổi lên, mạnh mẽ nhất
1242. 45:56[âm nhạc] là phong trào Hồng Cân, tức
1243. 45:58khăn đỏ. Họ tập hợp những người nghèo
1244. 46:00khổ, bị đói kém, bệnh tật, vã bức thúc
1245. 46:02đẩy, đứng lên chống lại ách thống trị
1246. 46:04của nhà Nguyên. Người lãnh đạo nổi bật
1247. 46:06nhất của phong trào này là Chu Nguyên
1248. 46:08Trương, [âm nhạc] một cựu nhà sư Phật
1249. 46:10giáo xuất thân bân han nhưng có tài tổ
1250. 46:12chức và quân sự. Dưới sự chỉ huy của
1251. 46:15ông, lực lượng khăn đỏ dần chiếm được ưu
1252. 46:16thế đánh bại quân Nguyên và tiến vào
1253. 46:19kinh đồ. Năm 1368,
1254. 46:21[âm nhạc] hoàng đế cuối cùng của nhà
1255. 46:23nguyên phải bỏ chạy về thảo nguyên, chấm
1256. 46:25dứt gần một thế kỷ cai trị của người
1257. 46:27Mông Cổ tại Trung Quốc.
1258. 46:30Dù triều đại nguyên ngắn ngủi, di sản
1259. 46:32của họ không nhỏ, họ đã tái thống nhất
1260. 46:35Trung Quốc sau thời kỳ phân liệt, thúc
1261. 46:36đẩy giao thương quốc tế và khiến đất
1262. 46:38nước này cởi mở hơn với thế giới bên
1263. 46:40ngoài. Sự giao lưu Đông Tây trong thời
1264. 46:42nguyên đã đặt nền móng cho những biến
1265. 46:44đổi lớn về kinh tế, kỹ thuật và tri
1266. 46:46thức.
1267. 46:49Sau khi lật đổ nhà nguyên, Chu Nguyên
1268. 46:51Trương lên ngồi lấy niên hiệu Hồng Vũ
1269. 46:53lập ra triều đại nhà Minh. Ông chọn Nam
1270. 46:56Kinh làm kinh đô và bắt tay vào công
1271. 46:58cuộc khôi phục quyền lực của người Hán.
1272. 47:00Triều đình mới đề cao Nho giáo, đặc biệt
1273. 47:02là Tân Nho học, phục hồi hệ thống khoa
1274. 47:04cử và nhấn mạnh [âm nhạc] việc quay trở
1275. 47:06lại với truyền thống văn hóa Trung Hoa
1276. 47:08sau gần một thế kỷ bị người ngoại tộc
1277. 47:10thống trị. Nghệ thuật và văn học phát
1278. 47:12triển mạnh, nhiều tác phẩm lớn ra đời,
1279. 47:14trong đó có tiểu thuyết lịch sử nổi
1280. 47:15tiếng Tam [âm nhạc] Quốc Diễn Nghĩa,
1281. 47:17phản ánh niềm say mê quá khứ, anh hùng
1282. 47:19và trật tự đạo đức của xã hội.
1283. 47:23Tuy nhiên, Hồng Vũ Đế cũng là một con
1284. 47:25người đầy mâu thuẫn. Xuất thân nghèo khó
1285. 47:27và trải qua nhiều năm chiến tranh, ông
1286. 47:29luôn ám ảnh bởi nguy cơ bị lật đổ. Sự
1287. 47:32nghi kỵ khiến ông xây dựng một hệ thống
1288. 47:33luật pháp cực kỳ hà khắc, sử dụng những
1289. 47:36hình phạt tàn bạo để trấn áp mọi mầm
1290. 47:38mống phản loạn. Nhiều cuộc thanh trừng
1291. 47:39lớn đã diễn ra không chỉ nhằm vào kẻ thù
1292. 47:42mà cả những công thần bị nghi ngờ. Sự
1293. 47:44cứng rắn này giúp ông củng cố quyền lực
1294. 47:46tuyệt đối và xây dựng một đội quân
1295. 47:48thường trực khổng lồ nhưng đồng thời
1296. 47:50cũng gieo vào nền móng Triều Đại Minh,
1297. 47:52một bầu không khí sợ hãi và chuyên chế.
1298. 47:57Nhà Minh mở ra một kỷ nguyên mới của sự
1299. 47:59thống nhất phục hưng văn hóa Hán và sức
1300. 48:01mạnh quân sự, những công trình phong
1301. 48:03thủ, trong đó có việc xây dựng lại Vạn
1302. 48:05lý trường thành với quy mô đồ sộ, thể
1303. 48:07hiện quyết tâm bảo vệ biên giới trước
1304. 48:09các mối đe dọa từ phương Bắc. Tuy vậy,
1305. 48:11di sản của Hồng Vũ Đế không chỉ là trật
1306. 48:13tự và hưng thịnh mà còn là một mô hình
1307. 48:15cai trị dựa nhiều vào bạo lực và nghi
1308. 48:17kỵ. Câu hỏi đặt ra cho các thế hệ sau là
1309. 48:20liệu một đế chế có thể duy trì lâu dài
1310. 48:22sức mạnh của mình khi nền tảng quyền lực
1311. 48:24được xây dựng trên nỗi sợ và liệu những
1312. 48:26bức tường đá hùng vĩ có đủ để ngăn chặn
1313. 48:28các làn sóng mới của biến động đang chờ
1314. 48:30đợi ở phía chân trời?
1315. 48:39Nỗi lo về các cuộc nổi dậy trong nước và
1316. 48:41mối đe dọa thường trực từ người mông cổ
1317. 48:43ở phương Bắc khiến Hồng Vũ Đế, người
1318. 48:45sáng lập nhà mình đặc biệt coi trọng
1319. 48:47việc bảo vệ biên [âm nhạc] giới. Tư
1320. 48:48tưởng này được truyền lại cho các đời
1321. 48:50vua sau. Trong suốt triều đại minh, đặc
1322. 48:52biệt dưới thời Hoàng Trị Đế vào cuối thế
1323. 48:54kỷ 15, [âm nhạc]
1324. 48:55triều đình đã dồn rất nhiều nhân lực và
1325. 48:57tài lực để xây dựng, gia cố và kéo dài
1326. 49:00Vạn Lý Trường Thành.
1327. 49:03Chính những đoạn [âm nhạc] tường thành
1328. 49:04đồ xộ kiên cố mà ngày nay còn thấy rõ
1329. 49:06nhất phần lớn đều được xây dựng trong
1330. 49:08giai đoạn này. Đối với nhà Minh, bức
1331. 49:10tường không chỉ là công trình quân sự mà
1332. 49:12còn là biểu tượng cho nỗi ám ảnh về an
1333. 49:14ninh [âm nhạc] và sự phòng thủ trước thế
1334. 49:16giới bên ngoài.
1335. 49:19Tuy nhiên, cùng với tinh thần phòng thủ
1336. 49:20ấy, Triều Đại Minh cũng kế thừa từ Hồng
1337. 49:23Vũ Đế một mặt tối khác sự nghi [âm nhạc]
1338. 49:25kỵ, tập trung quyền lực và đôi khi là
1339. 49:27tàn bạo. Trải qua nhiều thế hệ, bộ máy
1340. 49:29nhà nước ngày càng nặng nề, tham nhũng
1341. 49:31làn rộng, các hoạn quan và phe phái
1342. 49:33trong chiều đấu đá lớn nhau làm suy yếu
1343. 49:35nền tảng của đế chế.
1344. 49:40Khi vị hoàng đế cuối cùng của nhà mình
1345. 49:42là Sung Trinh lên ngôi năm 1627,
1346. 49:45ông mới 16 tuổi và phải tiếp quản một
1347. 49:47đất nước đang trên đà khủng hoảng, quân
1348. 49:49đội rệu rã, ngân khố cạn kiệt, nông dân
1349. 49:51khốn khổ vì thuế khóa và thiên tai.
1350. 49:53Trong khi triều đình thì chia rẽ và mất
1351. 49:55lòng dân, khắp nơi bùng lên các cuộc
1352. 49:57khởi nghĩa nông dân được xử [âm nhạc]
1353. 49:58sách gọi chung là các phong trào nổi dậy
1354. 50:00cuối thời Minh. Trong quan niệm truyền
1355. 50:02thống, điều này đồng nghĩa với việc
1356. 50:03triều đại đã đánh mất thiền mệnh.
1357. 50:07Đỉnh điểm của bi kịch đến vào năm 164
1358. 50:10khi thủ lĩnh khởi nghĩa Lý Tự Thành dẫn
1359. 50:12quân tiến vào Bắc Kinh. Trước sự sụp đổ
1360. 50:14không thể cứu vãn, Sùng Trinh Đế đã
1361. 50:16treèo cổ tự vẫn trên một ngọn đồi phía
1362. 50:18sau hoàng cung, chấm dứt gần ba thế kỷ
1363. 50:21cai trị của nhà mình. Lý Tự Thành nhanh
1364. 50:23chóng xưng đế tuyên bố mình là người
1365. 50:25được chơi trao quyền. Thế nhưng ông
1366. 50:27không phải là thế lực duy nhất đang nhắm
1367. 50:29tới ngai vàng Trung Hoa.
1368. 50:33Ở phía Đông Bắc, người Mãn Châu đã âm
1369. 50:35thầm xây dựng sức mạnh trong nhiều thập
1370. 50:36kỷ. Họ vốn là một dân tộc bán du mục
1371. 50:39chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Trung
1372. 50:41Hòa nhưng vẫn giữ bàn sắc riêng. Khi nhà
1373. 50:43Minh suy yếu, người Mãn Châu chớp thời
1374. 50:45cơ tiến quân qua sơn hải quan, đánh bại
1375. 50:48cả lực lượng của Lý Tự Thành lẫn tàn dư
1376. 50:50nhà Minh rồi tiến vào chiếm Bắc Kinh. Từ
1377. 50:52đó họ lập nên triều đại nhà Thanh, mở ra
1378. 50:55lần thứ hai trong lịch sử Trung Quốc
1379. 50:56toàn bộ đất nước rơi vào tay một triều
1380. 50:58đại không phải người Hán sau thời Mông
1381. 51:00Cổ.
1382. 51:03Vị hoàng đế đầu tiên của nhà Thanh là
1383. 51:05Thuận Trị. Để khẳng định quyền lực và sự
1384. 51:07thống trị của người Mãn Châu, triều đình
1385. 51:09ban hành nhiều chính sách mang tính biểu
1386. 51:10tượng và cưỡng chế. Một trong những biện
1387. 51:13pháp gây chấn động nhất là quy định kiểu
1388. 51:15tóc bắt buộc. Đàn ông Trung Quốc phải
1389. 51:16cạo chọc phần trước đầu và để tóc phía
1390. 51:19sau bện thành bím theo phong tục mãn
1391. 51:21trâu. Việc từ chối cắt tóc bị xem là
1392. 51:23hành động phản loạn, có thể bị xử tử.
1393. 51:25Đồng thời, để đảm bảo quyền lực không
1394. 51:27rơi hoàn toàn vào tay người Hán, triều
1395. 51:29đình quy định rằng hơn một nửa các chức
1396. 51:31vụ cao cấp trong chính quyền phải do
1397. 51:33người Mãn Châu nắm giữ.
1398. 51:36Sau khi Thuận trị qua đời vị bệnh đậu
1399. 51:38mùa năm 1661,
1400. 51:40con trai ông là Khang Hi lên ngồi. Triều
1401. 51:42đại của Khang Hi kéo dài 61 năm, lâu
1402. 51:45nhất trong lịch sử Trung Quốc và được
1403. 51:46xem là một trong những thời kỳ cai trị
1404. 51:48xuất sắc nhất. Dù lấy Tân Nho giáo làm
1405. 51:50nền tảng tư tưởng, Khang Hi tỏ ra khoan
1406. 51:53dung và cởi mở với sự đa dạng văn hóa và
1407. 51:55tôn giáo. Ông cho phép các giáo sĩ dòng
1408. 51:57tên truyền đạo tham gia vào các hoạt
1409. 51:59động khoa học, thiên văn và kỹ thuật
1410. 52:01trong triều đình.
1411. 52:05Dưới thời Khang [âm nhạc] Hi, nhiều công
1412. 52:06trình công cộng quy mô lớn được thực
1413. 52:08hiện, trong đó có việc tu sửa đại vận hà
1414. 52:10để bảo đảm vận chuyển lương thực từ miền
1415. 52:12Nam lên kinh [âm nhạc] đô cũng như các
1416. 52:14dự án trị thủy nhằm kiểm soát đũ lụt
1417. 52:16trên sông Dương Tử, bảo vệ sản xuất nông
1418. 52:18nghiệp và đời sống dân chúng. Khang Hi
1419. 52:20làm việc không ngừng nghỉ cho đến cuối
1420. 52:22đời, [âm nhạc] thường xuyên đi tuần thú,
1421. 52:23nắm tình hình các địa phương và vì thế
1422. 52:26được Hậu Thế ca ngợi là một trong những
1423. 52:27vị hoàng đế tận tụy và tài năng nhất.
1424. 52:31Bước sang thế kỷ 18, dưới thời các hoàng
1425. 52:34đế kế vị như Ung Chính và Càn Long Đế
1426. 52:36chế nhà Thanh tiếp tục thịnh vượng,
1427. 52:38thương mại phát triển, thủ công nghiệp
1428. 52:40và nghệ thuật đạt nhiều thành tựu, lãnh
1429. 52:42thổ được mở rộng và quản lý tương đối ổn
1430. 52:44định. Tuy nhiên, khi bước vào thế kỷ 19,
1431. 52:47cục diện thế giới đã thay đổi nhanh
1432. 52:49chóng.
1433. 52:52Ở phương Tây, các cương quốc châu Âu,
1434. 52:53đặc biệt là Anh, đang mở rộng [âm nhạc]
1435. 52:55chủ nghĩa thực dần sau khi mất nhiều
1436. 52:57thuộc địa ở châu Mỹ và chịu áp lực tài
1437. 52:59chính. Anh tìm kiếm thị trường và nguồn
1438. 53:01lợi mới. Trung Quốc với lụa, trà, sứ và
1439. 53:05một nền kinh tế khổng lồ trở thành
1440. 53:07[âm nhạc] mục tiêu hấp dẫn. Tuy vậy,
1441. 53:09triều đình nhà Thanh lại rất thận trọng.
1442. 53:10Họ lo ngại rằng việc mở cửa tự do cho
1443. 53:12thương nhân phương Tây sẽ làm mất kiểm
1444. 53:14soát kinh tế, kéo theo bất ổn chính trị
1445. 53:16và đe dọa quyền lực trung ương.
1446. 53:20Vì thế, nhà Thanh thiết lập hệ thống
1447. 53:22Quảng Châu chỉ cho phép người nước ngoài
1448. 53:24buôn bán tại một số cảng hạn chế, chủ
1449. 53:26yếu là Quảng Châu. Dưới sự giám sát chặt
1450. 53:29chẽ của Quản Lại, thương nhân phương Tây
1451. 53:31phải tuân theo nhiều quy định khắt khe,
1452. 53:32không được tự do đi lại hay giao thương
1453. 53:34sâu trong nội địa. Chính sách khép kín
1454. 53:36này tuy giúp triều đình kiểm soát tình
1455. 53:38hình trong ngắn hạn nhưng lại làm ra
1456. 53:39tăng nạn buồn lậu, cướp biển và căng
1457. 53:41thẳng với các cường quốc đang khao khát
1458. 53:43mở rộng thị trường.
1459. 53:46Nhu cầu của Châu Âu đối với hàng hóa
1460. 53:48Trung Quốc không ngừng tăng, trong khi
1461. 53:49Trung Quốc lại không có nhu cầu tương
1462. 53:51xứng đối với hàng hóa phương Tây khiến
1463. 53:53cán cần thương mại nghiêng hẳn về phía
1464. 53:54Trung Hoa. Để đảo ngược tình thế, người
1465. 53:57Anh tìm kiếm một thứ có thể bán với số
1466. 53:59lượng lớn tại Trung Quốc và cuối cùng đã
1467. 54:01sử dụng thuốc viện, một loại ma túy gây
1468. 54:03nghiện cao làm công cụ thương mại.
1469. 54:08Từ phương Tây, một cơn bão đang hình
1470. 54:10thành mang theo không chỉ tàu buôn mà
1471. 54:12còn là [âm nhạc] thuốc phiện pháo hạm và
1472. 54:14tham vọng đế quốc. Triều đình nhà Thanh
1473. 54:16vốn tự tin vào sức mạnh và sự ổn định
1474. 54:18của mình trong nhiều thế kỷ, chưa nhận
1475. 54:20ra rằng thế giới đã bước sang một kỷ
1476. 54:21nguyên mới của công nghiệp và quân sự
1477. 54:24hiện đại. [âm nhạc] Sự khép kín và tự
1478. 54:25mãn ấy sắp phải trả giá đắt khi Trung
1479. 54:28Quốc đối diện với những cuộc xung đột
1480. 54:29lớn với các cường quốc phương Tây mở đầu
1481. 54:32cho giai đoạn đau thương trong lịch sử
1482. 54:34sau này được gọi là thế kỷ sỉ nhục.
1483. 54:37>> [âm nhạc]
1484. 54:44>> Sau khi thiết lập được quyền kiểm soát
1485. 54:45rộng lớn ở Ấn Độ, công ty Đông Ấn của
1486. 54:48Anh bắt đầu trồng cây Anh túc để sản
1487. 54:50xuất thuốc viện. Trong khi đó, ở Trung
1488. 54:52Quốc, thuốc viện được sử dụng vì nhiều
1489. 54:54lý do khác nhau từ y tế, xã hội đến giải
1490. 54:56trí khiến nhu cầu tăng nhanh. Một mô
1491. 54:59hình trao đổi hình thành trà, lụa và
1492. 55:01hàng hóa Trung Quốc đổi lấy thuốc viện
1493. 55:03của Anh.
1494. 55:06Tuy nhiên, triều đình nhà Thanh sớm nhận
1495. 55:08ra tác hại nghiêm trọng của ma túy đối
1496. 55:10với sức khỏe và trật tự xã hội. Thuốc
1497. 55:13viện bị cấm và việc nhập khẩu cũng là
1498. 55:15bất hợp pháp. Dù vậy, các thương nhân
1499. 55:17phương Tây vẫn tiếp tục buôn lậu với quy
1500. 55:18mô ngày càng lớn, lập các điểm trung
1501. 55:20chuyển dọc bơ biển và biên giới. Số
1502. 55:22người nghiện tăng vọt, lượng bạc chảy ra
1503. 55:24nước ngoài làm suy kiệt tài chính và
1504. 55:26thặng dư thương mại từng giúp Trung Quốc
1505. 55:28giàu có bị xóa sạch.
1506. 55:31Trước tình hình đó, năm 1839, hoàng đế
1507. 55:34Đạo Quang cử quan Lâm Tắc Từ đến Quảng
1508. 55:36Châu với nhiệm vụ dập tắt hoàn toàn nạn
1509. 55:38buôn bán thuốc viện. Ông bắt đầu bằng
1510. 55:40cách kêu gọi trách nhiệm đạo đức của
1511. 55:42anh, gửi thư cho nữ hoàng Victoria nhưng
1512. 55:44không nhận được hồi đáp.
1513. 55:47Khi biện pháp ngoại giao không có tác
1514. 55:49dụng, Lâm TC Từ tiến hành động cứng rắn.
1515. 55:51[âm nhạc] Hàng nghìn thương nhân và
1516. 55:52người nghiện bị bắt giữ và một khối
1517. 55:54lượng thuốc phiện khổng lồ bị tịch thu
1518. 55:56rồi tiêu hủy công khai. [âm nhạc] Việc
1519. 55:57này gây thiệt hại lớn cho giới buôn
1520. 55:59phương Tây và làm căng thẳng giữa hai
1521. 56:01nước leo thang. Sau một loạt sự cố,
1522. 56:03trong đó có những vụ xung đột mà công
1523. 56:05dân Anh không bị xét xử theo luật Trung
1524. 56:06Quốc, Hải quân Anh và lực lượng nhà
1525. 56:08Thanh đã đụng độ mở đầu chiến tranh nha
1526. 56:10phiến lần thứ nhất.
1527. 56:14Cuộc chiến nhanh chóng bộc lộ sự chênh
1528. 56:15lệch sức mạnh. Hải quân Anh với tàu
1529. 56:17chiến hiện đại và pháo tầm xa áp đảo
1530. 56:19hoàn toàn lực lượng ven biển lạc hậu của
1531. 56:21nhà Thanh. Quân Trung Quốc phải chịu tổn
1532. 56:23thất nặng nề trong khi phía Anh gần như
1533. 56:25không bị ảnh hưởng. Năm 1842, triều đình
1534. 56:29buộc phải ký hiệp ước Nam Kinh, hiệp ước
1535. 56:31đầu tiên trong loạt. Hiệp ước bất bình
1536. 56:32đẳng. Trung Quốc phải bồi thường chiến
1537. 56:34phí nhượng Hồng Kông cho Anh, mở thêm
1538. 56:36[âm nhạc] nhiều cảng cho thương mại và
1539. 56:38chấp nhận nguyên tắc ngoại quốc được xét
1540. 56:40xử theo luật của họ, không chịu sự tà
1541. 56:42phán của Trung Quốc. Chủ quyền bị xâm
1542. 56:44phạm, nền kinh tế suy yếu và uy tín của
1543. 56:47triều đình sụt giảm nghiêm [âm nhạc]
1544. 56:48trọng.
1545. 56:51Trong khi áp lực từ bên ngoài gia tăng,
1546. 56:53bên trong [âm nhạc] đế chế cũng tích tụ
1547. 56:54bất ổn. Sau chiến tranh, đời sống khó
1548. 56:57khăn, cướp bóc và nổi loạn lann rộng,
1549. 56:59nổi bật nhất là phong trào Thái Bình
1550. 57:01Thiên Quốc, [âm nhạc] một trong những
1551. 57:02cuộc nội chiến đẫm máu nhất lịch sử.
1552. 57:04Phong trào gắn liền với Hồng Tú Toàn,
1553. 57:06một người nhiều lần thi trượt khoa cử và
1554. 57:08rơi vào khủng hoảng tinh thần. Từ những
1555. 57:10trải nghiệm tôn giáo và việc tiếp xúc
1556. 57:12với các tài liệu Cơ Đốc giáo, ông tin
1557. 57:14rằng mình được giao sứ mệnh thiêng liêng
1558. 57:16để lật đổ triều đại tà ác và xây dựng
1559. 57:18một xã hội mới. Ông lập ra bái thượng đế
1560. 57:21hội, kết hợp niềm tin tôn giáo với thông
1561. 57:23điệp chống bất công, thu hút đông đảo
1562. 57:24nông dân nghèo khổ.
1563. 57:29Đến đầu thập niên 1850, lực lượng theo
1564. 57:31Hồng Tú Toàn đã lên tới hàng chục nghìn
1565. 57:33người khi triều đình tìm cách đàn áp
1566. 57:35xung đột bùng nổ thành chiến tranh. Năm
1567. 57:381851, ông tuyên bố thành lập Thái Bình,
1568. 57:40Thiên Quốc, phong trào nhanh chóng làn
1569. 57:42rộng, chiếm nhiều thành phố lớn và tuyển
1570. 57:44mộ lực lượng khổng lồ. Năm 1853, quân
1571. 57:47Thái Bình tiến vào Nam Kinh, chiếm thành
1572. 57:49phố và đặt làm kinh đô. Từ đây, một
1573. 57:52chính quyền đối lập tồn tại ngay trong
1574. 57:54lòng Trung Quốc, thách thức trực tiếp
1575. 57:56nhà Thanh.
1576. 57:59Trong lúc triều đình đang kiệt quệ vì
1577. 58:01nội chiến, các cường quốc phương Tây lại
1578. 58:03tiếp tục gia tăng áp lực. Họ không chỉ
1579. 58:05muốn mở rộng thương mại mà còn đòi hợp
1580. 58:06pháp hóa hoàn toàn thuốc viện. Năm 1856,
1581. 58:10một vụ việc liên quan đến một con tàu
1582. 58:12treo cờ Anh trở thành cách cớ để Anh và
1583. 58:14Pháp phát động chiến tranh nha phiến lần
1584. 58:16thứ hai. Một lần nữa, quân thanh thất
1585. 58:18bại trước hỏa lực hiện đại. Các hiệp ước
1586. 58:20mới buộc Trung Quốc mở thêm nhiều cảng
1587. 58:22cho phép người nước ngoài đi lại lập sứ
1588. 58:24quán tại Bắc Kinh. Năm 1860, sau khi
1589. 58:27quân Anh Pháp tiến vào thủ đồ và phá hủy
1590. 58:30các cùng điện, triều đình phải ký thỏa
1591. 58:31thuận cuối cùng hợp pháp hóa việc buôn
1592. 58:33bán thuốc viện, một đòn dáng mạnh vào
1593. 58:35chủ quyền và đạo lý xã hội.
1594. 58:39Giai đoạn này về sau được gọi là thế kỷ
1595. 58:41sỉ nhục khi Trung Quốc liên tiếp chịu
1596. 58:43thất bại, bị ép ký những hiệp ước bất
1597. 58:45lợi và mất quyền kiểm soát đối với nhiều
1598. 58:47vấn đề cốt lõi. Trong khi đó, cuộc chiến
1599. 58:50với Thái Bình Thiên Quốc vẫn tiếp diễn
1600. 58:52với sự hỗ trợ về vũ khí và huấn luyện từ
1601. 58:54phương Tây. Quân đội nhà Thanh được cải
1602. 58:56tổ dần lấy lại thế chủ động. Hai bên
1603. 58:58tiến hành những chiến dịch tan khốc, phá
1604. 59:00hủy ruộng đất và thành thị, khiến nạn
1605. 59:02đói và dịch bệnh làn rộng. Sau nhiều năm
1606. 59:04giao tranh, lực lượng Thái Bình bị đẩy
1607. 59:06lùi về Nam Kinh, Hồng Tú Toàn qua đời
1608. 59:08năm 1864 và thành phố bị tái chiếm.
1609. 59:12Phong trào sụp đổ, các lãnh đạo còn lại
1610. 59:14bị tiêu diệt.
1611. 59:17Cuộc nội chiến kết thúc với thắng lợi
1612. 59:19của nhà Thanh nhưng cái giá phải trả là
1613. 59:21vô cùng lớn với hàng chục [âm nhạc]
1614. 59:22triệu sinh mạng bị mất và đất nước bị
1615. 59:24tàn phá sâu sắc. Dù dập tắt được mối đe
1616. 59:26dọa lệ thuộc ngày càng nhiều vào các
1617. 59:28cường quốc. Trong bối cảnh đó, một thế
1618. 59:31lực mới đang trỗi dậy ở Đông Á là Nhật
1619. 59:33Bản, quốc gia đã nhanh chóng hiện đại
1620. 59:35hóa theo mô hình phương Tây và nuôi tham
1621. 59:37vọng mở rộng ảnh hưởng. Những va trạm
1622. 59:39sắp tới với một đối thủ châu Á được công
1623. 59:41nghiệp hóa sẽ tiếp tục phơi bày sự lạc
1624. 59:43hậu và mong manh của triều đại nhà thành
1625. 59:46đẩy Trung Quốc sâu hơn vào vòng xoáy
1626. 59:48khủng hoảng của thời đại cận đại.
1627. 59:57Sau những thất bại nặng nề trong chiến
1628. 59:58tranh nha phiến và cuộc nội chiến Thái
1629. 1:00:00Bình Thiền Quốc, triều đại nhà Thanh
1630. 1:00:02bước vào giai đoạn suy yếu không thể cứu
1631. 1:00:03vãn. Đòn dáng tiếp theo đến từ bên ngoài
1632. 1:00:06khi Trung [âm nhạc] Quốc đối đầu với một
1633. 1:00:07cường quốc châu Á đang trỗi dậy nhanh
1634. 1:00:09chóng, Nhật Bản.
1635. 1:00:12Trong chiến tranh Trung Nhật lần thứ
1636. 1:00:14nhất 1894-1895,
1637. 1:00:17dù có quân số đông, quân thành lại thua
1638. 1:00:19kém nghiêm trọng về tổ chức, vũ khí và
1639. 1:00:21[âm nhạc] huấn luyện so với quân đội
1640. 1:00:22Nhật đã được hiện đại hóa theo mô hình
1641. 1:00:24phương Tây. Thất bại này buộc Trung Quốc
1642. 1:00:26phải ký hiệp ước Shimonoeki, nhượng Đài
1643. 1:00:29Loan cho Nhật, công nhận Triều Tiên độc
1644. 1:00:30lập và trả một khoản bồi thường khổng
1645. 1:00:32lồ. Lần đầu tiên trong lịch sử cận đại,
1646. 1:00:35một quốc gia Đông Á đánh bại Trung Quốc
1647. 1:00:37một cách toan diện khiến niềm tin vào
1648. 1:00:39khả năng tự bảo vệ và hiện đại hóa của
1649. 1:00:41nhà Thanh sụp đổ.
1650. 1:00:44Không lâu sau đó, vòng trào Nghĩa Hòa
1651. 1:00:46Đoàn bùng nổ vào năm 1900, thể hiện sự
1652. 1:00:49phẫn nộ của một bộ phận dân chúng đối
1653. 1:00:51với sự hiện diện và ảnh hưởng ngày càng
1654. 1:00:53sâu của người nước ngoài. Tuy mangu sắc
1655. 1:00:55yêu nước, phong trào này lại thiếu tổ
1656. 1:00:58chức và chiến lược dẫn đến việc các
1657. 1:00:59cường quốc phương Tây can thiệp quân sự,
1658. 1:01:01tiếp tục làm tổn hại uy tín và chủ quyền
1659. 1:01:03của triều đình. Từ đây, ngày càng nhiều
1660. 1:01:05trí thức và quan chức nhận ra rằng chế
1661. 1:01:07độ phong kiến không còn đủ khả năng dẫn
1662. 1:01:09dắt Trung Quốc trong một thế giới đang
1663. 1:01:11bước vào thời đại công nghiệp và quốc
1664. 1:01:13gia dân tộc hiện đại.
1665. 1:01:16Trong bối cảnh đó, Tôn Trung Sơn, một
1666. 1:01:19bác sĩ được đào tạo theo phương Tây đã
1667. 1:01:20trở thành gương mặt tiêu biểu của phong
1668. 1:01:22trào cách mạng. Ông cùng những người
1669. 1:01:24cùng chi hướng thành lập Đông Minh Hội
1670. 1:01:26kêu gọi lật đổ nhà Thanh và xây dựng một
1671. 1:01:28đất nước Trung Hoa Cộng hòa.
1672. 1:01:32Ngày mùng 10 tháng 10 năm 1911, một cuộc
1673. 1:01:35khởi nghĩa nổ ra tại Vũ Sương. Phong
1674. 1:01:36trào nhanh chóng làn rộng. Các tỉnh lần
1675. 1:01:38lượt tuyên bố độc lập khỏi triều đình.
1676. 1:01:40Nhà Thanh [âm nhạc] vốn đã suy yếu về
1677. 1:01:41quân sự lẫn tài chính, không còn khả
1678. 1:01:43năng kiểm soát tình hình. Đầu năm 1912,
1679. 1:01:46Hoàng đế phổ nghi thoái vị, [âm nhạc]
1680. 1:01:48chấm dứt hơn 2000 năm lịch sử quân chủ ở
1681. 1:01:50Trung Quốc. Lần đầu tiên đất nước bước
1682. 1:01:52sang mô hình nhà nước Cộng hòa.
1683. 1:01:56Tôn Trung Sơn trở thành tổng thống lâm
1684. 1:01:58thời nhưng để thuyết phục triều đình
1685. 1:01:59chấp nhận thoái vị trong hòa bình, ông
1686. 1:02:01đồng ý trao chức vụ này cho Viên Thế
1687. 1:02:03Khải, một tướng lĩnh và quan chức cao
1688. 1:02:05cấp của nhà Thanh, người nắm quyền kiểm
1689. 1:02:07soát quân đội mạnh nhất lúc bấy giờ.
1690. 1:02:11Viên Thế Khải ban đầu giữ vai trò tổng
1691. 1:02:13thống nhưng tham vọng quyền lực khiến
1692. 1:02:15ông không hài lòng với vị trí này.
1693. 1:02:16[âm nhạc] Cuối năm 1915, ông tự xưng là
1694. 1:02:19hoàng đế, mưu toàn khôi phục chế độ quân
1695. 1:02:21chủ. [âm nhạc] Quy định này vấp phải sự
1696. 1:02:23phản đối dữ dội trên khắp đất nước. Viên
1697. 1:02:25Thế Khải buộc phải từ bỏ ngay vàng chỉ
1698. 1:02:27sau vài tháng và qua đời không lâu sau
1699. 1:02:29đó. Trung Quốc rơi vào tình trạng không
1700. 1:02:31có chính quyền trung ương đủ mạnh, mở ra
1701. 1:02:33thời kỳ được gọi là thời đại quân phiệt
1702. 1:02:35khi các tướng lĩnh địa phương chia nhau
1703. 1:02:37kiểm soát từng vùng lãnh thổ.
1704. 1:02:41Trước tình trạng phân liệt, Tôn Trung
1705. 1:02:42Sơn thành lập một chính phủ cách mạng ở
1706. 1:02:44miền Nam, xây dựng quốc dân Đảng với mục
1707. 1:02:46tiêu thống nhất đất nước. Cùng lúc,
1708. 1:02:48phong trào tri thức ngũ tứ nổi lên, cổ
1709. 1:02:50vũ tư tưởng khoa học, dân chủ và phản
1710. 1:02:53đối chủ nghĩa đế quốc. Từ môi trường đó,
1711. 1:02:55các tư tưởng Marit du nhập và dẫn đến sự
1712. 1:02:57ra đời của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ban
1713. 1:03:00đầu, Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản hợp
1714. 1:03:02tác trong một mặt trận thống nhất nhằm
1715. 1:03:03chấm dứt cát cứ quân phiệt. Nhưng sự
1716. 1:03:05khác biệt về mục tiêu và con đường cách
1717. 1:03:07mạng nhanh chóng bộc lộ.
1718. 1:03:10Sau khi Tôn Trung Sơn qua đời năm 1925,
1719. 1:03:13[âm nhạc]
1720. 1:03:13quyền lãnh đạo quốc dân đảng rơi vào tay
1721. 1:03:15Tưởng Giới Thạch, ông tiến hành các
1722. 1:03:17chiến dịch quân sự nhằm tiêu diệt các
1723. 1:03:19quân phiệt và thống nhất phần lớn Trung
1724. 1:03:21Quốc. Khi đã củng cố được vị thế, tưởng
1725. 1:03:23coi Đảng Cộng sản là đối thủ chính đối
1726. 1:03:25với quyền lực của mình, [âm nhạc] năm
1727. 1:03:271927, ông phát động các cuộc đàn áp quy
1728. 1:03:30mô lớn, trong đó nổi tiếng nhất là vụ
1729. 1:03:32thảm sát ở Thượng Hải khiến hàng nghìn
1730. 1:03:34đảng viên cộng sản và công nhân bị giết.
1731. 1:03:36Từ đây, cuộc nội chiến giữa quốc dân
1732. 1:03:38đảng và Đảng Cộng sản chính thức bùng
1733. 1:03:40nổ.
1734. 1:03:43Trong hoàn cảnh bị truy đuổi, Mao Trạch
1735. 1:03:45Đông nổi lên như một lãnh đạo mới của
1736. 1:03:47phong trào cộng sản. Khác với nhiều nhà
1737. 1:03:49cách mạng trước đó tập trung vào công
1738. 1:03:50nhân thành thị, Mao cho rằng nông dân
1739. 1:03:52mới là lực lượng cách mạng chủ yếu của
1740. 1:03:54Trung Quốc. Ông xây dựng căn cứ ở các
1741. 1:03:56vùng nông thôn, tổ chức lực lượng vũ
1742. 1:03:58trang và tiến hành chiến tranh dù kích.
1743. 1:04:03Trước các chiến dịch bao vây liên tiếp
1744. 1:04:04của quốc dân đảng, lực lượng cộng sản
1745. 1:04:06buộc phải thực hiện một cuộc rút lui
1746. 1:04:08chiến lược khổng lồ được gọi là Vạn Lý
1747. 1:04:10Trường Trinh. Trong hơn 1 năm, họ vượt
1748. 1:04:13qua núi cao, xông sâu vào vùng hoang dã
1749. 1:04:15với tổn thất cực lớn. Nhưng cuộc hành
1750. 1:04:17trình này giúp Mao củng cố vị thế lãnh
1751. 1:04:19đạo và tạo ra một huyền thoại cách mạng.
1752. 1:04:24Trong khi nội chiến chưa ngã ngũ, một
1753. 1:04:26mối đe dọa lớn hơn xuất hiện từ bên
1754. 1:04:28ngoài, Nhật Bản sau khi hiện đại hóa
1755. 1:04:30nhanh chóng bắt đầu mở rộng xâm lược ở
1756. 1:04:32Đông Á. Việc chiếm mãn châu đầu thập
1757. 1:04:34niên 1930 cho thấy tham vọng rõ ràng của
1758. 1:04:37họ đối với Trung Quốc. Đến năm 1937,
1759. 1:04:40chiến tranh Trung Nhật lần thứ hai bùng
1760. 1:04:42nổ toàn diện trước nguy cơ tồn vong của
1761. 1:04:44quốc gia, quốc dân đảng và Đảng Cộng sản
1762. 1:04:46buộc phải tạm gác thủ địch, lập nên mặt
1763. 1:04:48trận thống nhất để kháng chiến.
1764. 1:04:52Cuộc chiến với Nhật Bản vô cùng tan
1765. 1:04:54khốc. Sau khi chiếm Bắc Kinh và Thượng
1766. 1:04:56Hải, quân Nhật tiến về Nam Kinh gây ra
1767. 1:04:58một trong những thảm sát khủng khiếp
1768. 1:04:59nhất thế kỷ 20 với hơn 200.000 thường
1769. 1:05:02dân bị giết. Dù chịu tổn thất nặng nề,
1770. 1:05:04lực lượng Trung Quốc với sự hỗ trợ gián
1771. 1:05:06tiếp của phe đồng minh đã cầm cự cho đến
1772. 1:05:08khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945 kết thúc
1773. 1:05:11thế chiến hai tại Châu Á.
1774. 1:05:15Ngay sau khi kẻ thù chung bị đánh bại,
1775. 1:05:17cuộc nội chiến giữa quốc dân Đảng và
1776. 1:05:18Đảng Cộng sản lại bùng phát. Lần này cán
1777. 1:05:21cơ lực lượng đã thay đổi. Đảng Cộng sản
1778. 1:05:23nhờ tổ chức chặt chẽ, sự ủng hộ rộng rãi
1779. 1:05:25của nông dân và kinh nghiệm chiến tranh
1780. 1:05:27du kích dân chiếm ưu thế. Từ năm 1945
1781. 1:05:31đến năm 1949, các trận đánh quyết định
1782. 1:05:33diễn ra và lực lượng của Tưởng Giới
1783. 1:05:35Thạch liên tiếp thất bại. Cuối cùng,
1784. 1:05:37Quốc dân đảng rút ra đảo Đài Loan còn
1785. 1:05:39Mao Trạch Đông kiểm soát toàn bộ lục
1786. 1:05:41địa.
1787. 1:05:43Ngày mùng 01 tháng 10 năm 1949, ông Mao
1788. 1:05:46Trạch Đông tuyên bố thành [âm nhạc] lập
1789. 1:05:48nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Bắc
1790. 1:05:49Kinh. Sự kiện này khép lại gần một thế
1791. 1:05:51kỷ đầy biến động với chiến tranh cách
1792. 1:05:53mạng và xâm lược, đồng thời mở ra một kỷ
1793. 1:05:55nguyên mới trong lịch sử Trung [âm nhạc]
1794. 1:05:57Quốc. Tuy nhiên, những cải cách sâu rộng
1795. 1:05:59và các chiến dịch chính trị tiếp theo
1796. 1:06:01dưới sự lãnh đạo của Mao sẽ tiếp tục
1797. 1:06:03mang lại cả những thay đổi to lớn, đặt
1798. 1:06:05dấu ấn sâu sắc lên vận mệnh của đất nước
1799. 1:06:07trong thế kỷ 20.
1800. 1:06:15Khi Mao Trạch Đông lên nắm quyền sau năm
1801. 1:06:171949, ông được đông đảo người dân Trung
1802. 1:06:20Quốc nhìn nhận như một vị lãnh tụ đã
1803. 1:06:22thống nhất đất nước sau hàng chục năm
1804. 1:06:23chiến tranh và chia rẽ. Hình ảnh một nhà
1805. 1:06:26cách mạng xuất thân từ nông thôn nói
1806. 1:06:28thay cho người nghèo và hứa hẹn xóa bỏ
1807. 1:06:30bất công xã hội khiến Mao được xem là
1808. 1:06:32người của nhân dân.
1809. 1:06:35Trong những năm đầu, ông tiến hành cuộc
1810. 1:06:36cải cách ruộng đất quy mô lớn, tịch thu
1811. 1:06:38đất của địa chủ và phân phát cho nông
1812. 1:06:40dân. Chiến dịch này nhằm xóa bỏ tận gốc
1813. 1:06:42trật tự phong kiến cũ và tái cấu trúc xã
1814. 1:06:45hội theo lý tưởng cộng sản. Tuy nhiên,
1815. 1:06:47nó cũng đi kèm với các cuộc đấu tố và xử
1816. 1:06:50tử hàng loạt khiến hơn 1 triệu người bị
1817. 1:06:52giết.
1818. 1:06:54Mao Trạch Đông không chỉ muốn cải tạo xã
1819. 1:06:56hội mà còn quyết tâm đưa Trung Quốc trở
1820. 1:06:58thành một cương quốc công nghiệp. Năm
1821. 1:07:001958, ông phát động chiến dịch đại nhảy
1822. 1:07:03vọt với mục tiêu rút ngắn con đường phát
1823. 1:07:05triển, đưa đất nước từ nền kinh tế nông
1824. 1:07:07nghiệp Lạc Hậu tiến thẳng lên công
1825. 1:07:09nghiệp hóa.
1826. 1:07:11Nông dân được tổ chức vào các công xã,
1827. 1:07:13từ hữu bị xóa bỏ. Mọi nguồn lực được huy
1828. 1:07:16động cho sản xuất tập thể, khắp nơi mọc
1829. 1:07:18lên các lò luyện thép, nơi người dân nấu
1830. 1:07:20chảy kim loại để đáp ứng chỉ tiêu thép
1831. 1:07:22mà trung ương để ra. Nhưng thép làm ra
1832. 1:07:24hầu hết kém chất lượng, không thể sử
1833. 1:07:26dụng trong khi lực lượng lao động bị rút
1834. 1:07:28khỏi đồng ruộng làm gián đoạn nghiêm
1835. 1:07:29trọng sản xuất lương thực. Cùng lúc, các
1836. 1:07:32báo cáo thành tích bị thổi phồng khiến
1837. 1:07:33chính quyền trung ương không nhận ra
1838. 1:07:35tình hình thiếu đói thực sự.
1839. 1:07:38Hậu quả là từ năm 1959, Trung Quốc rơi
1840. 1:07:41vào nạn đói lớn. Đây là thảm họa nhân
1841. 1:07:43đạo lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc
1842. 1:07:44hiện đại. Sau đó, Mao Trạch Đông nhường
1843. 1:07:46lại nhiều quyền lực cho các lãnh đạo
1844. 1:07:48khác trong đảng.
1845. 1:07:50Đến năm 1966, ông trở lại chính trường
1846. 1:07:53bằng một chiến dịch chính trị tư tưởng
1847. 1:07:55quy mô chưa từng có, cách mạng văn hóa.
1848. 1:07:58Mục tiêu chính thức là thanh lọc những
1849. 1:07:59tàn dư tư bản và tư tưởng phản cách
1850. 1:08:01mạng. Ông kêu gọi thanh niên, đặc biệt
1851. 1:08:03là học sinh sinh viên, thành lập các đội
1852. 1:08:05hồng vệ binh và tấn công mọi biểu hiện
1853. 1:08:07bị coi là phản động.
1854. 1:08:10Trí thức, giáo viên, [âm nhạc] quan chức
1855. 1:08:12kỳ cựu và cả những người dân bình thường
1856. 1:08:14bị đấu tố. Đền chùa, sách cổ, di tích
1857. 1:08:16lịch sử bị phá hủy như biểu tượng của tư
1858. 1:08:19tưởng cũ. Xã hội rơi vào hỗn loạn khi
1859. 1:08:21các phe hồng vệ binh thậm chí còn xung
1860. 1:08:23đột lẫn nhau. Cuối cùng Chính Mao phải
1861. 1:08:25dựa vào quân đội để lập lại trật tự vào
1862. 1:08:27năm 1968
1863. 1:08:29và dần dần giải tán lực lượng mà chính
1864. 1:08:31ông đã khởi dậy. Khi cách mạng văn hóa
1865. 1:08:33kết thúc, một thế hệ bị tổn thương sâu
1866. 1:08:34sắc về tinh thần lẫn giáo dục.
1867. 1:08:39Mao Trạch Đông qua đời năm 1976 để lại
1868. 1:08:41[âm nhạc] một di sản vô cùng phức tạp.
1869. 1:08:44Sau đó Đặng Tiểu Bình vươn lên trở thành
1870. 1:08:46nhà lãnh đạo thực tế của Trung Quốc. Ông
1871. 1:08:48Đặng công khai phê phán những sai lầm
1872. 1:08:50trong thời Mao và đưa ra một con đường
1873. 1:08:52mới nhấn mạnh cải cách kinh tế và mở cửa
1874. 1:08:54với thế giới.
1875. 1:08:57Từ cuối thập niên 1970, Trung Quốc bắt
1876. 1:08:59đầu chuyển sang mô hình kinh tế thị
1877. 1:09:01trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nông
1878. 1:09:03nghiệp được khoán hộ, doanh nghiệp
1879. 1:09:04[âm nhạc] tư nhân dần được thừa nhận.
1880. 1:09:06đầu tư nước ngoài được khuyến khích khẩu
1881. 1:09:08hiệu nổi tiếng của Đặng Tiểu Bình làm
1882. 1:09:10giàu làm vinh quang, phản ánh sự thay
1883. 1:09:12đổi tư duy căn bản so với thời kỳ cách
1884. 1:09:14mạng thuần túy. Trong vài thập kỷ, nền
1885. 1:09:16kinh tế Trung Quốc tăng trưởng với tốc
1886. 1:09:18độ chưa từng có. GDP tăng gấp nhiều lần,
1887. 1:09:20hàng trăm triệu người thoát nghèo và đất
1888. 1:09:22nước trở thành một trung tâm sản xuất
1889. 1:09:24của thế giới.
1890. 1:09:26Bước sang thế kỷ 21, Trung Quốc ngày
1891. 1:09:29càng khẳng định vị thế cường quốc. nhân
1892. 1:09:31vật trung tâm của giai đoạn hiện nay là
1893. 1:09:32Tập Cận Bình, sinh năm 1953, người đã
1894. 1:09:35từng trải qua cách mạng văn hóa trong
1895. 1:09:37tuổi trẻ và sau đó thăng tiến dần trong
1896. 1:09:39bộ máy Đảng Cộng sản. Năm [âm nhạc]
1897. 1:09:422013, ông trở thành Chủ tịch nước và
1898. 1:09:44nhanh chóng tập trung quyền lực phát
1899. 1:09:45động chiến dịch chống tham nhũng quy mô
1900. 1:09:47lớn.
1901. 1:09:49Dưới thời Tập Cận Bình, Trung Quốc tiếp
1902. 1:09:51tục tăng trưởng mạnh mẽ, [âm nhạc] trở
1903. 1:09:52thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới,
1904. 1:09:55trung tâm sản xuất toàn cầu và một cường
1905. 1:09:57quốc quân sự hàng đầu. Dân số hơn 1,4 tỷ
1906. 1:09:59người, lực lượng hải quân lớn nhất thế
1907. 1:10:01giới và ảnh hưởng ngày càng sầu rộng
1908. 1:10:03trong các vấn đề quốc tế khiến Trung
1909. 1:10:05Quốc trở thành một trong những nhân tố
1910. 1:10:06quyết định của trật tự toàn cầu mới.
1911. 1:10:09Tiếng quan thoại với hàng trăm triệu
1912. 1:10:11người sử dụng ngày càng có vai trò quan
1913. 1:10:12trọng trong giao thương và văn hóa quốc
1914. 1:10:14tế.
1915. 1:10:17Tương lai của Trung Quốc vẫn là một dấu
1916. 1:10:19hỏi lớn. Quốc gia này mang trong mình di
1917. 1:10:21sản của một nền văn minh liên tục lâu
1918. 1:10:22đời nhất thế giới đã trải qua các triều
1919. 1:10:25đại, cách mạng, chiến tranh và những
1920. 1:10:27biến động khốc liệt từ cải cách đến toàn
1921. 1:10:29cầu hóa, từ kiểm soát chặt chẽ đến tham
1922. 1:10:31vọng siêu cường. Mỗi giai đoạn đều để
1923. 1:10:33lại dấu ấn sâu sắc. Dù con đường phía
1924. 1:10:36trước còn nhiều bất định, lịch sử phong
1925. 1:10:38phú và đầy kịch tính của Trung Hoa, chắc
1926. 1:10:40chắn sẽ tiếp tục được viết tiếp như một
1927. 1:10:42câu chuyện chưa bao giờ khép lại của một
1928. 1:10:44nền văn minh luôn vận động và biến đổi.
1929. 1:10:47Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi
1930. 1:10:49video này. Nếu thấy video hữu ích, đừng
1931. 1:10:51quên để lại bình luận và xem thêm những
1932. 1:10:53video khác của kênh để ủng hộ nhóm nhé.
1933. 1:10:56Xin chào và hẹn gặp lại trong video tiếp
1934. 1:10:58theo.