2.000 Năm Người Việt Va Chạm Với 6 Dân Tộc: Bức Tranh Toàn Cảnh — Transcript

Full transcript

1. 0:09Từ nhỏ hầu hết chúng ta đều được học
2. 0:12rằng người Việt là dân tộc kiên thiền.
3. 0:15Ngàn năm chống giạc ngoại sâm, đánh đuổi
4. 0:17các đế quốc và chiến thắng. Đó là câu
5. 0:19chuyện chúng ta được nghe, được học,
6. 0:22được tự hảo. Điều đó đúng. Nhưng đó chỉ
7. 0:25là một nửa câu chuyện, nửa còn lại, nửa
8. 0:27mà sách giáo khoa hiếm khi nhắc đến
9. 0:29thẳng thắn là trong suốt hơn 700 năm,
10. 0:32người Việt cũng đã làm với các dân tộc
11. 0:33khác đúng những điều mà người Trung Quốc
12. 0:35từng làm với chúng ta. Xin chào quý vị
13. 0:37và các bạn. Chào mừng đến với chương
14. 0:38trình Á Lục Ký. Hôm nay chúng ta sẽ cùng
15. 0:40nhau vẽ lại một bức tranh toàn cảnh về
16. 0:42hành trình hơn 2000 năm của người Việt
17. 0:44qua những va chạm, những mâu thuẫn và
18. 0:46những cuộc cạnh tranh với sáu thực thể
19. 0:48khác nhau: Trung Quốc ở phương Bắc,
20. 0:49Champa và Khờ Mè ở phương Nam. người Hoa
21. 0:53ngay trong lòng xã hội Việt Nam và hai
22. 0:55cường quốc phương Tây là Pháp và Hoa Kỳ.
23. 0:57Đây không phải là câu chuyện về kẻ tốt
24. 0:59và người xấu. Đây là câu chuyện về một
25. 1:01dân tộc đang vận động liên tục qua dòng
26. 1:03chảy của lịch sử. Vừa là nạn nhân vừa là
27. 1:05tác nhân và không bao giờ chịu đứng yên
28. 1:08trước khi bắt đầu. Có một khái niệm học
29. 1:09thuật mà ít người Việt được nghe đến
30. 1:11nhưng lại mô tả chính xác hơn bất kỳ cụm
31. 1:13từ nào khác về vị thế của Việt Nam trong
32. 1:15lịch sử. Chúng ta sẽ bắt đầu từ đó.
33. 1:20Hãy nhìn vào bản đồ Việt Nam ngày nay.
34. 1:23Giải đất hình chữ S kéo dài hơn 1600 km
35. 1:27từ ải Nam Quan xuống đến mũi Cà Mau.
36. 1:30Nhưng bản đồ này không phải lúc nào cũng
37. 1:32như vậy. Cách đây 1000 năm, lãnh thổ của
38. 1:35Đại Việt chỉ trải dài đến khoảng vùng
39. 1:37đèo ngang, tức là toàn bộ miền Trung và
40. 1:40miền Nam Việt Nam ngày nay đều [âm nhạc]
41. 1:42chưa thuộc về người Việt. Bản đồ hình
42. 1:45chữ S mà chúng ta quen thuộc là kết quả
43. 1:48của hơn 700 năm dịch chuyển về phía Nam.
44. 1:51700 năm [âm nhạc] mà mỗi bước tiến là
45. 1:54một lần va chạm với dân tộc khác. Giáo
46. 1:57sư Tường Vũ, nhà khoa học chính trị tại
47. 1:59Đại học Oregon, Hoa Kỳ đã mượn một khái
48. 2:03niệm từ nhà nhân chủng học Thomas
49. 2:05Barfield để mô tả vị thế lịch sử của
50. 2:08Việt Nam. Ông gọi đó là Shadow Empire.
51. 2:12trong tiểu luận học thuật của mình với
52. 2:14tựa đề Hình thành nhà nước ở biên cương
53. 2:17phía Nam Trung Hoa, Việt Nam như một
54. 2:20tiểu thiên hạ và bá quyền, [âm nhạc]
55. 2:22giáo sư Tường Vũ lập luận rằng Việt Nam
56. 2:25trong lịch sử tồn tại ở một trạng thái
57. 2:27kép rất độc đáo với Trung Quốc ở phương
58. 2:30Bắc, Việt Nam là chư hầu. Kẻ nhỏ phải
59. 2:33cúi đầu về mặt ngoại giao, phải cống nạp
60. 2:36định kỳ. Nhưng với Champa Khme và các
61. 2:39dân tộc ở phía nam Việt Nam lại chính là
62. 2:42thiên triều của họ, là đế chế đang áp
63. 2:45đặt sức mạnh xuống. Một dân tộc, hai bộ
64. 2:48mặt cùng một lúc, vừa là nạn nhân vừa là
65. 2:51người chinh phục. Đây là điều mà ít sách
66. 2:54giáo khoa Việt Nam nào đề cập thẳng
67. 2:56thắng. Không phải vì nó sai mà vì nó
68. 2:59phức tạp hơn câu chuyện một chiều mà
69. 3:01chúng ta quen được nghe. Vậy hãy cùng
70. 3:04nhau đi qua từng chương [âm nhạc] của
71. 3:06bức tranh toàn cắn này.
72. 3:11Bắt đầu từ phía Bắc, nơi có mối mâu
73. 3:13thuẫn dài nhất và nặng nề nhất trong
74. 3:15toàn bộ lịch sử người Việt. Người ta hay
75. 3:18nói 1000 năm Bắc thuộc nhưng con số thực
76. 3:21tế còn lớn hơn thế. Tính từ năm trước
77. 3:24Công Nguyên khi nhà Hán thôn tính Nam
78. 3:27Việt dưới thời Hán Vũ Đế đến năm 939 sau
79. 3:31công nguyên khi Ngô Quyền đánh bại quân
80. 3:33Nam Hán trên sông Bạch Đằng đã là hơn
81. 3:351049
82. 3:37năm. Cộng thêm giai đoạn nhà Minh Đô hộ
83. 3:39từ năm 1407
84. 3:42đến năm 1428,
85. 3:44tổng cộng là gần 1075.
86. 3:47Con số đó dài hơn toàn bộ lịch sử tồn
87. 3:49tại của nhiều quốc gia hiện đại. Trong
88. 3:52suốt những thế kỷ đó, người Việt không
89. 3:54chấp nhận sự thống trị ấy một cách tĩnh
90. 3:56lạc. Từ cuộc khởi nghĩa của hai bà Trưng
91. 3:58vào năm 40 sau công nguyên đến bà Triệu
92. 4:01Lý Bí xây dựng nước Vạn Xuân, Phùng Hưng
93. 4:04rồi Ngu Quyền, những cuộc nổi dậy chưa
94. 4:06bao giờ dứt. Và một điều ít người chú ý,
95. 4:09sau khi giành lại độc lập vào năm 939,
96. 4:13áp lực từ phương Bắc vẫn không dừng lại.
97. 4:16Đại Việt đã phải đối mặt và đánh lui
98. 4:17quân Tống thế kỷ 11 rồi đánh bại Đế Chế
99. 4:20Nguyên Mông ba lần liên tiếp vào các năm
100. 4:221258,
101. 4:241285
102. 4:26và 1287
103. 4:28đến 1288.
104. 4:30Đế chế Nguyên Mông từng chinh phục Trung
105. 4:32Quốc và một phần lớn Nga nhưng thất bại
106. 4:35trước Đại Việt. Có một chi tiết ít người
107. 4:38biết. Theo nghiên cứu được công bố trên
108. 4:40tạp chí The Maxi Journal, trong cuộc
109. 4:42kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ
110. 4:44hai, đại quân của tướng Toad từ phương
111. 4:46Nam đã bị xa lầy và tiêu hao sinh lực
112. 4:49nghiêm trọng tại mặt trận Champa trước
113. 4:51khi đánh vòng lên Đại Việt. Champa và
114. 4:53Đại Việt, hai vương quốc thường xuyên
115. 4:55xung đột với nhau, đã gián tiếp cùng
116. 4:58nhau cản bước đoàn quân hùng mạnh nhất
117. 4:59thế giới lúc bấy giờ. Đến thế kỷ 18, khi
118. 5:0310 vạn quân thanh vào Thăng Long, họ bị
119. 5:05hoàng đế Quang Trung đánh tan trong vòng
120. 5:07chưa đầy 10 ngày. Trong kỷ nguyên hiện
121. 5:09đại, mâu thuẫn Việt Nam với Trung Quốc
122. 5:11bùng phát thành chiến tranh vào năm
123. 5:131979.
124. 5:15Rạng sáng ngày 17 tháng năm 1979,
125. 5:19Trung Quốc tấn công toàn tuyến biên giới
126. 5:22phía Bắc Việt Nam với lực lượng ước tính
127. 5:24khoảng 220.000 quân. Phía Trung Quốc gọi
128. 5:27đây là đòn phản kích tự vệ. Cuộc chiến
129. 5:30kéo dài đúng một tháng, thiệt hại của cả
130. 5:33hai phía đến nay vẫn còn tranh cãi do
131. 5:36không có ủy ban điều tra quốc tế độc lập
132. 5:38nào được tiếp cận. Theo số liệu chính
133. 5:40thức của Trung Quốc, hơn 6000 lính tự
134. 5:42trận. Nhưng các ước tính của phương Tây
135. 5:44cho rằng con số thực của cả hai bên có
136. 5:47thể cao hơn nhiều. Nhưng cần nói thêm,
137. 5:49để tránh một ngộ nhận phổ biến khác,
138. 5:51Việt Nam và Trung Quốc là kẻ thù truyền
139. 5:53kiếp, không phải là cách mô tả chính
140. 5:55xác. Theo phân tích của giáo sư Keith
141. 5:58Taylor, nhà Việt Nam học tại Đại học
142. 6:00Cornel, Hoa Kỳ cũng như nhiều học giả
143. 6:02khác, các giai đoạn giao thương hòa
144. 6:04bình, triều cống ngoại giao và trao đổi
145. 6:07văn hóa giữa hai nước kéo dài hơn rất
146. 6:10nhiều so với những năm cầm vũ khí. Tầng
147. 6:12lớp tinh hoa người Việt không bài xích
148. 6:14văn minh Trung Hoa mà đã chủ động học
149. 6:16hỏi Nho giáo, hệ thống hành chính văn tự
150. 6:20để xây dựng nhà nước Đại Việt của chính
151. 6:22mình và không thể bỏ qua. Trung Quốc là
152. 6:25đồng minh viện trợ vũ khí sống còn cho
153. 6:27Việt Nam trong cả hai cuộc kháng chiến
154. 6:28chống Pháp và chống Mỹ trước khi hai bên
155. 6:31dạn nứt vì lợi ích địa chính trị vào
156. 6:33cuối thập niên 1970. Ngày nay, theo số
157. 6:36liệu từ Tổng cục Hải quan Việt Nam,
158. 6:39Trung Quốc là đối tác thương mại lớn
159. 6:41nhất của Việt Nam. với tổng kim ngạch
160. 6:43hai chiều đạt gần 205 tỷ đô la Mỹ trong
161. 6:47năm 2024. Nhưng các tranh chấp chủ quyền
162. 6:51tại biển Đông khiến Trung Quốc cũng là
163. 6:53mối lo an ninh lớn nhất mà người Việt
164. 6:55không thể bỏ qua. Một mối quan hệ của
165. 6:57láng giềng không thể rời đi và vì thế
166. 7:00không bao giờ đơn giản. Vậy trong khi
167. 7:02người Việt đang gồng mình đối phó với áp
168. 7:04lực từ phương Bắc, điều gì đang xảy ra ở
169. 7:06phía Nam?
170. 7:10>> [âm nhạc]
171. 7:12>> Vương quốc Champa ra đời từ khoảng năm
172. 7:14190 sau công nguyên trải dài dọc theo
173. 7:17toàn bộ giải Duyên Hải miền Trung Việt
174. 7:19Nam ngày nay. Nền văn minh này chịu ảnh
175. 7:21hưởng sâu sắc từ Ấn Độ giáo, để lại
176. 7:23những công trình tháp gạch vẫn còn đứng
177. 7:25vững đến hôm nay và từng là một thế lực
178. 7:27hàng hải quan trọng của khu vực. Nhiều
179. 7:29người có ấn tượng rằng người Việt đã xóa
180. 7:31sổ Champa bằng chiến tranh liên tục và
181. 7:33tàn bạo. Thực tế phức tạp hơn thế nhiều.
182. 7:36Chiến tranh có xảy ra và những trận đánh
183. 7:39lớn là có thật. Mốc đáng chú ý nhất là
184. 7:41năm 1471
185. 7:43khi hoàng đế Lê Thánh Tông thống lĩnh
186. 7:45đại quân tiến đánh thủ đô Vijaya của
187. 7:48Champa, kinh đô thất thủ, ước tính
188. 7:50khoảng 40.000 người thiệt mạng. Đây là
189. 7:54một sự kiện lịch sử có thật và không nên
190. 7:56che giấu. Tuy nhiên, theo phân tích của
191. 7:58nhiều học giả quốc tế, yếu tố quyết định
192. 8:01sự suy vong của Champa không phải là
193. 8:03những trận đánh lớn mà là một quá trình
194. 8:05tiệm tiến hơn. Các làn sóng di dân người
195. 8:07Kinh vào lập ấp hôn nhân dị chủng và
196. 8:10đồng hóa văn hóa diễn ra từng thế kỷ
197. 8:12một. Champa không bị xóa sổ bằng một
198. 8:14cuộc diệt chủng theo nghĩa đơn thuần. Họ
199. 8:17tan biến dần vào lòng xã hội Việt qua
200. 8:20nhiều con đường. Quá trình nam tiến trải
201. 8:22dài qua nhiều mốc lịch sử. Năm 1069,
202. 8:26vua Lý Thánh Tông đánh chiếm và buộc vua
203. 8:28trăm nhượng lại ba châu phía bắc. Năm
204. 8:301306,
205. 8:32công chúa Huyền Chân được gả cho vua
206. 8:34Trăm Chế Mân đổi lấy hai châu Ô và Lý,
207. 8:37tức là vùng Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng
208. 8:40ngày nay. Và đến năm 1832,
209. 8:43vua Minh Mạng của nhà Nguyễn chính thức
210. 8:45sáp nhập tiểu quốc, trăm cuối cùng vào
211. 8:47lãnh thổ Việt Nam.
212. 8:48>> Người trăm ngày nay vẫn còn hiện diện
213. 8:49tại Việt Nam. Với dân số khoảng 178.000
214. 8:53người theo số liệu được công bố, họ là
215. 8:55bằng chứng sống của một nền văn minh
216. 8:57không bao giờ thực sự biến mất, chỉ
217. 8:59chuyển hóa và di sản Champa vẫn hiện
218. 9:03diện trong văn hóa miền Trung và miền
219. 9:05Nam Việt Nam ngày nay. Từ những tháp
220. 9:07chàm đến nước cốt dừa và các gia vị nồng
221. 9:11trong ẩm thực đến phần nào, giải thích
222. 9:13tại sao tính cách và khẩu vị của người
223. 9:16miền Nam lại khác biệt rõ rệt so với
224. 9:19người miền Bắc. Chuyển sang câu chuyện
225. 9:21phía tây nam. Đồng bằng sông Cửu Long
226. 9:24ngày nay, vựa lúa lớn nhất Việt Nam 300
227. 9:27năm trước là vùng đất của người FE và họ
228. 9:30gọi đó là Campuchia Chrome, nghĩa là
229. 9:33vùng đất FM phía dưới từ thế kỷ 17. Dưới
230. 9:37thời các chúa Nguyễn Cai Trị Đàng trong,
231. 9:39người Việt bắt đầu di cư vào định cư.
232. 9:42Quá trình tiếp quản diễn ra qua nhiều
233. 9:44con đường. Ngoại giao, khai khẩn dân sự
234. 9:48và áp lực quân sự. Từ năm 1620,
235. 9:52công nữ Ngọc Vạn được gả cho vua Khchet
236. 9:55tha đệ nhị, mở đường cho việc [âm nhạc]
237. 9:58người Việt thiết lập các điểm thuế tại
238. 10:00khu vực Sài Gòn ngày nay vào vài năm sau
239. 10:03đó. Người Khrom tức người Khơ Nam Bộ vẫn
240. 10:08sinh sống tại Việt Nam đến ngày nay với
241. 10:10dân số khoảng 1u20.000
242. 10:13người. Theo Tổng điều tra dân số năm
243. 10:172019 tập trung đông nhất tại Trà Vinh,
244. 10:21Sóc Trăng [âm nhạc] và Kiên Giang. Câu
245. 10:23chuyện quan hệ Việt Nam và Campuchia
246. 10:26trong thời hiện đại còn có một chương
247. 10:28đặc biệt phức tạp, chiến tranh biên giới
248. 10:30tây nam. Kênh chúng ta đã có một chương
249. 10:33trình riêng về giai đoạn này. Quý vị có
250. 10:35thể tìm trong phần mô tả bên dưới. Điều
251. 10:38cần nói ngắn gọn ở đây là khi chế độ khờ
252. 10:41me đỏ liên tục tấn công biên giới Tây
253. 10:44Nam Việt Nam từ năm 1977
254. 10:48và tàn sát dân thường, Việt Nam đã phản
255. 10:51công và đưa quân vào Campuchia năm 1978
256. 10:56lậc đồ chế độ diệt chủng PP. Đây là một
257. 10:59trong những nghịch lý của lịch sử. Hành
258. 11:01động chấm dứt nạn diệt chủng của Việt
259. 11:03Nam bị cộng đồng quốc tế lúc bấy giờ lên
260. 11:05án là xâm lược. Trong khi ghế đại diện
261. 11:08Campuchia tại Liên hợp quốc vẫn do đại
262. 11:11diện Khơ Meor nắm giữ. Đó là bối cảnh
263. 11:14địa chính trị của chiến tranh lạnh, nơi
264. 11:16lập trường về đạo đức thường phụ thuộc
265. 11:18vào phe phái.
266. 11:21[âm nhạc]
267. 11:25[âm nhạc]
268. 11:29Còn một cộng đồng nữa mà ít ai để ý khi
269. 11:32nói về các va chạm trong lịch sử người
270. 11:34Việt, đó là người Hoa định cư tại Việt
271. 11:36Nam. Từ thế kỷ 17, khi nhà Minh sụp đổ
272. 11:39trước nhà Thanh, hàng vạn người Minh
273. 11:41Hương, tức những người trung thành với
274. 11:43triều Minh đã vượt biển chạy xuống phía
275. 11:45Nam tị nạn. Họ được các Chúa Nguyễn cho
276. 11:47phép định cư và trong 300 năm tiếp theo,
277. 11:50họ đã cùng người Việt xây dựng Hội An,
278. 11:52chợ Lớn đóng góp lớn vào nền thương mại
279. 11:55và kinh tế của miền Nam. Trước năm 1975,
280. 11:59cộng đồng người Hoa dù chỉ chiếm tỉ lệ
281. 12:02nhỏ trong dân số miền Nam đã kiểm soát
282. 12:04một phần lớn hoạt động thương mại bán
283. 12:06buôn và phân phối hàng hóa. Sau năm
284. 12:091975, chính sách cải tạo kinh tế và căng
285. 12:12thẳng địa chính trị với Bắc Kinh đã dẫn
286. 12:14đến một cuộc di tản quy mô lớn. Theo các
287. 12:17nghiên cứu học thuật về cộng đồng người
288. 12:18Hoa tại Việt Nam, dân số người Hoa sụt
289. 12:21giảm từ hơn 1.00000 người vào năm 1976.
290. 12:26xuống còn khoảng 935.000
291. 12:29người vào năm 1979.
292. 12:31Đáng chú ý, Trung Quốc đã sử dụng vấn đề
293. 12:34bảo vệ Hoa Kiều bị bức hại như một trong
294. 12:36những lý do chính thức để biện minh cho
295. 12:39cuộc tấn công biên giới năm 1979.
296. 12:43Ngày nay, khoảng 750.000 người Hoa vẫn
297. 12:45sinh sống và đóng góp cho nền kinh tế
298. 12:46Việt Nam, tập trung chủ yếu tại khu vực
299. 12:48thành phố Hồ Chí Minh và một vùng đất
300. 12:50nữa cần điểm qua. Dù chỉ ngắn gọn Tây
301. 12:53Nguyên trước thế kỷ 20, vùng cao nguyên
302. 12:56này là địa bàn sinh sống tự trị của hàng
303. 12:58chục nhóm dân tộc bản địa như Jarai,
304. 13:01Bana Cơ Ho không thuộc quyền kiểm soát
305. 13:04thực sự của bất kỳ triều đại nào. Các
306. 13:07làn sóng di dân kinh tế lên Tây Nguyên
307. 13:09sau năm 1954 và đặc biệt mạnh mẽ sau năm
308. 13:131975 đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc
309. 13:16dân số vùng này, đưa người Kinh trở
310. 13:18thành đa số và đẩy các dân tộc bản địa
311. 13:20vào vị thế thiểu số ngay trên quê hương
312. 13:23của họ. Đây là một chủ đề phức tạp mà
313. 13:26kênh sẽ dành riêng một chương trình để
314. 13:28khám phá sâu hơn.
315. 13:30[âm nhạc]
316. 13:36>> [âm nhạc]
317. 13:38>> Và rồi lịch sử xoay chiều. Áp lực không
318. 13:42còn đến từ phương Bắc hay từ các dân tộc
319. 13:44phía Nam nữa. Nó đến từ phương Tây vượt
320. 13:47Đại Dương. Năm 1858,
321. 13:51Liên Quân Pháp và Tây Ban Nha nổ súng
322. 13:53tấn công cửa biển Đà Nẵng. Đến năm 1884,
323. 13:58toàn bộ lãnh thổ Việt Nam trở thành
324. 13:59thuộc địa của Pháp thông qua các hiệp
325. 14:01ước bất bình đẳng. Gần 100 năm đô hộ
326. 14:03tiếp theo mang lại những hệ quả sâu sắc
327. 14:06theo cả hai hướng. Về phía tiêu cực, bóc
328. 14:09lột tài nguyên, thuế má nặng nề, lao
329. 14:12dịch cưỡng bức ở các đồn điền cao su.
330. 14:15Thảm kịch lớn nhất là nạn đói năm 1944
331. 14:18đến 1945,
332. 14:20cướp đi sinh mạng của ước tính từ 1 đến
333. 14:232 triệu người Việt ở phía Bắc. Theo
334. 14:25nghiên cứu của nhà sử học David Mar Đại
335. 14:27học Quốc gia Úc, [âm nhạc] nguyên nhân
336. 14:29không đơn thuần là thiên tai mà là hệ
337. 14:31quả trồng chất của chính sách vơ vét lúa
338. 14:33gạo của quân Nhật chiếm đóng, sự yếu kém
339. 14:36và thụ động của chính quyền thuộc địa
340. 14:37Pháp và hệ thống giao thông bị phá hủy
341. 14:40bởi bom đạn khiến lúa gạo từ miền Nam
342. 14:43không thể chuyển ra miền Bắc. Nhưng và
343. 14:45đây là điều hiếm ai nói thẳng thắn,
344. 14:48người Pháp cũng vô tình để lại những di
345. 14:50sản định hình Việt Nam hiện đại, chữ
346. 14:52quốc ngữ, hệ thống chữ La Tinh mà chúng
347. 14:55ta đang dùng mỗi ngày được các giáo sĩ
348. 14:57châu Âu tạo ra từ thế kỷ 17 nhưng được
349. 15:00chính quyền pháp chuẩn hóa và đưa vào
350. 15:02giáo dục công lập. Chớ trêu thay, chính
351. 15:05bộ chữ đó trở thành công cụ đắc lực nhất
352. 15:07để các nhà yêu nước truyền bá tư tưởng
353. 15:09kháng thực dân. Bên cạnh đó còn có hệ
354. 15:12thống đường sắt, kiến trúc đô thị, y học
355. 15:14phương Tây và một nền ẩm thực mà chúng
356. 15:17ta hưởng mỗi ngày. Cà phê phin, bánh mì,
357. 15:20pate. Chiến tranh Đông Dương kết thúc
358. 15:22năm 1954 với chiến thắng Điện Biên Phủ.
359. 15:26Hiệp định The Never chia đôi Việt Nam
360. 15:28tại vĩ tuyến 17. Pháp rời đi nhưng đất
361. 15:31nước bị chia làm hai. Và rồi đến Hoa Kỳ.
362. 15:35Từ giữa những năm 1950, trong đỉnh điểm
363. 15:38của chiến tranh lạnh Hoa Kỳ dần can
364. 15:39thiệp sâu vào miền Nam Việt Nam dựa trên
365. 15:41thuyết Domino, niềm tin rằng nếu để miền
366. 15:43Nam Việt Nam sụp đổ, toàn bộ Đông Nam Á
367. 15:46sẽ theo phe cộng sản. Đến những năm 1960
368. 15:51can thiệp leo thang thành chiến tranh
369. 15:53trực tiếp, đỉnh điểm là gần nửa triệu
370. 15:55lính Mỹ đặt chân lên đất Việt Nam.
371. 15:57>> Cuộc chiến để lại hậu quả kinh hoàng.
372. 16:00Quân đội Hoa Kỳ ghi nhận 8.193
373. 16:04binh sĩ tự trận [âm nhạc]
374. 16:06theo số liệu chính thức của Bộ Quốc
375. 16:07phòng Mỹ. Về phía người Việt, các ước
376. 16:10tính của giới nghiên cứu quốc tế dao
377. 16:12động từ 1 triệu đến 3 triệu người thiệt
378. 16:14mạng, bao gồm quân nhân của cả hai miền
379. 16:18và một lượng lớn dân thường. Lượng bom
380. 16:20đạn mà Hoa Kỳ thả xuống Việt Nam, Lào và
381. 16:22Campuchia còn nhiều hơn tổng số bom đạn
382. 16:25được sử dụng trong thế chiến thứ hai
383. 16:27trên tất cả các mặt trận. Nhiều nhà sự
384. 16:30học quốc tế đặt câu hỏi tại sao Mỹ thất
385. 16:33bại? Câu trả lời không nằm ở sức mạnh
386. 16:37quân sự thuần túy. Về mặt chiến thuật,
387. 16:40quân đội Hoa Kỳ áp đảo đối phương trên
388. 16:42hầu hết các trận đánh quy mô lớn, nhưng
389. 16:45họ đã cố gắng dùng họa lực của chiến
390. 16:47tranh thông thường để chống lại một cuộc
391. 16:50chiến tranh du kích có chiều sâu chính
392. 16:52trị và sự ủng hộ của người dân nông
393. 16:54thôn. Và cuối cùng, phong trào phản
394. 16:57chiến ngay trong lòng nước Mỹ đã làm sụp
395. 17:00đổ ý chí chính trị, cần thiết để tiếp
396. 17:03tục một cuộc chiến không có lối thoát.
397. 17:05Và đây là nghịch lý lớn nhất mà nhiều
398. 17:07nhà quan sát quốc tế không khỏi thắc
399. 17:09mắc. Tại sao Việt Nam có thể bình thường
400. 17:11hóa quan hệ với Hoa Kỳ, quốc gia đã thả
401. 17:14xuống lãnh thổ Việt Nam lượng bom đạn
402. 17:16nhiều hơn cả thế chiến thứ hai cách
403. 17:19nhanh chóng và thực chất như vậy, trong
404. 17:21khi mối quan hệ với Trung Quốc, đồng
405. 17:23minh cùng hệ tư tưởng đã viện trợ vũ khí
406. 17:26suốt hai cuộc kháng chiến lại luôn đặt
407. 17:28dưới bóng của sự đề phòng và nghi kỵ
408. 17:30theo phân tích của nhiều học giả quan hệ
409. 17:33quốc tế, bao gồm các nghiên cứu được
410. 17:35đăng tải bởi Viện nghiên cứu chiến tranh
411. 17:38và hòa bình. thuộc Đại học Không Quân
412. 17:40Hoa Kỳ. Câu trả lời nằm ở bản chất của
413. 17:43từng mối quan hệ người Mỹ có thể rời đi.
414. 17:46Họ không có tham vọng sáp nhập lãnh thổ
415. 17:48Việt Nam, không muốn thay đổi căn tính
416. 17:50văn hóa người Việt vĩnh viễn. Khi địa
417. 17:53chính trị thay đổi, họ bước ra khỏi cửa.
418. 17:55Trong khi đó, Trung Quốc kề bên hơn
419. 17:58nghìn năm không thể rời đi và người Việt
420. 18:01cũng không thể rời đi. Đó là mối quan hệ
421. 18:03của láng giềng mang theo toàn bộ lịch sử
422. 18:06phức tạp của nó. Năm 1995,
423. 18:09Việt Nam và Hoa Kỳ bình thường hóa quan
424. 18:11hệ. Năm 2023, hai nước nâng cấp lên đối
425. 18:16tác chiến lược toàn diện, mức cao nhất
426. 18:19trong thang quan hệ ngoại giao của Việt
427. 18:21Nam. Theo các khảo sát thường niên của
428. 18:23Viện nghiên cứu Đông Nam Á có trụ sở tại
429. 18:26Singapore, mức độ tin cậy của dư luận
430. 18:29Việt Nam đối với Hoa Kỳ, đặc biệt ở thế
431. 18:32hệ trẻ, vượt trội hơn hẳn so với Trung
432. 18:35Quốc. Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất
433. 18:37khẩu lớn nhất của Việt Nam với thạng dư
434. 18:40thương mại hơn 104,6
435. 18:42tỷ đô la Mỹ trong năm 2024 theo số liệu
436. 18:46từ Tổng cục Thống kê Việt Nam.
437. 18:50[âm nhạc]
438. 18:53Nhìn lại toàn bộ hành trình với Trung
439. 18:55Quốc ở phương Bắc, người Việt là kẻ
440. 18:57phòng thủ. Với Champa Khme và các dân
441. 19:01tộc Tây Nguyên ở phía Nam, người Việt là
442. 19:03kẻ tiến công. Với Pháp và Hoa Kỳ đến từ
443. 19:05phương Tây, người Việt một lần nữa là kẻ
444. 19:08phòng thủ. Và trong tất cả những vai
445. 19:09diễn đó, họ đều đứng vững, không có cách
446. 19:12nào đơn giản hóa lịch sử này [âm nhạc]
447. 19:14thành câu chuyện về kẻ tốt và người xấu.
448. 19:17Người Việt vừa là nạn nhân, vừa là tác
449. 19:21nhân, vừa là cây tre bị gió bão từ
450. 19:23phương Bắc quật xuống, vừa là lưỡi dao
451. 19:26âm thầm mở đường về phía Nam. trong suốt
452. 19:28nhiều thế kỷ, đây không phải là điều cần
453. 19:30xấu hổ, cũng không phải là điều cần phủ
454. 19:33nhận. Đây là sự thật lịch sử và hiểu nó
455. 19:36một cách trung thực, có lẽ là cách tôn
456. 19:38trọng lịch sử đúng nghĩa nhất và câu hỏi
457. 19:40mà chúng ta có thể dành để suy nghĩ.
458. 19:43Trong tất cả những mâu thuẫn đó, qua gần
459. 19:451070
460. 19:47năm Bắc thuộc, qua 700 năm Nam Tiến, qua
461. 19:50gần 100 năm thực dân, qua hàng chục năm
462. 19:52chiến tranh, điều gì đã giữ cho người
463. 19:54Việt vẫn là người Việt? Điều gì tạo ra
464. 19:57một bản sắc đủ mạnh để không bị xóa sổ,
465. 20:00không bị đồng hóa hoàn toàn và vẫn đang
466. 20:03tiếp tục tự định hình trong thế kỷ 21.
467. 20:05Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
468. 20:07phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
469. 20:10[âm nhạc]