جشن مهرگان: از ابتدا تا امروز — Transcript
Full transcript
- 0:00جشن مهرگان بعد از نوروز مهم‌ترین و
- 0:03بزرگ‌ترین جشن در ایران باستان به حساب
- 0:05میاد. مهرگان مفاهیم نزدیکی به نوروز
- 0:09داره. در هر دو طول شب و روز برابر میشه.
- 0:12نوروز در اعتدال بهاری و مهرکان در اعتدال
- 0:15پاییزی رخ میده. نوروز زمان برخت نشستن
- 0:18پادشاه اساطیری ایران جمشید بوده و مهرگان
- 0:22زمان برترخت نشستن فریدون و شکست زحاک و
- 0:26البته در هر دو عشق و امید رو در دل‌ها
- 0:29زنده می‌کنه. بریم ببینیم که ریشه جشن
- 0:32باستانی مهرکان چی بوده و آیین‌ها و مراسم
- 0:35این جشن از گذشته تا به امروز به چه شکل
- 0:38بوده.
- 0:45مرکان در ابتدایی‌ترین شکل خودش یه جشن
- 0:48کشاورزی بود که در زمان برداشت محصولات
- 0:51کشاورزی برگزار میشد. ولی کم‌کم این جشن
- 0:54با خدای مهر در آیین باستان و ایزد مهر در
- 0:58دین زرتشتی پیوند خورد و جشن مهرکان به
- 1:01وجود اومد. درباره ایزد مهر به صورت مفصل
- 1:05در قسمت خدایان ایران‌زمین و آیین مهر در
- 1:08ایران باستان صحبت کردیم و گفتیم که ایزد
- 1:11مهر یا میترا نگهبان پیمان و دوستیه و با
- 1:16خورشید و روشنایی ارتباط داره. ایزد مهر
- 1:19همون ایزدیه که در شب یلدا به دنیا میاد و
- 1:23در نوروز بالغ میشه و اهریم رو شکست میده
- 1:26و در مهرگان بر تخت می‌نشینه. ایزد مهر
- 1:30چند تا وظیفه داره که یکیش نبرد با دشمنه
- 1:34مهر ایزدیه که هیچ‌وقت شکستی تو کارش نیست
- 1:37و برای همینم در مواقع جنگ سران لشکرها و
- 1:41مردم و سپاهیان برای پیروزی در برابرش دعا
- 1:45می‌کردن و می‌گفتن که بشود که هر دو بزرگ
- 1:49مهر و اهورا به یاری ما بشتاب‌اند.
- 1:54اما مهر با وجود رفعت و عطوفتی که در
- 1:56برابر نیکخواهان داره چنان نیروی مخربی هم
- 2:00داره که به خاطرش همه ازش می‌ترسن. پس هم
- 2:04شکست ناپذیره و هم به موقعش خشن.
- 2:09داوری یکی دیگه از وظایف مهره. مهر ایزدیه
- 2:12که بین اهورا مزدا و اهریمنم داوری
- 2:15می‌کنه. جدایی از اینا مهم‌ترین و
- 2:18بارزترین مشخصه ایزد مهر نگهبانی عهد و
- 2:22پیمانه.
- 2:24مقام و منزلت هر کسی با عهد و پیمان‌هایی
- 2:27که بسته مشخص میشه و مهر بر همه عهد و
- 2:31پیمان‌ها نظارت داره و پیمان شکن رو هر
- 2:34جایی باشه مجازات می‌کنه. انواع پیمان‌ها
- 2:38از نظر مهر از این قرارن. بین دوستان و
- 2:41شهروندان بین شرکای بازرگانی پیوند
- 2:45زناشویی و قراردادهای میان حکومت‌ها
- 2:50برای پیمان بستنم افراد در برابر آتش
- 2:53سوگند یاد می‌کردن و با هم پیمان می‌بستن.
- 2:56آخرین کار مهر هم داوری در جهان ارواح و
- 2:59مردگانه. مهر که زمین و آسمون رو در
- 3:03اختیار داره در روز جزا ارواح مردگان رو
- 3:07به استثنای گناهکاران رو از پل چینوت یا
- 3:10چینوت رد می‌کنه و گناهکارا رو توی آتیش
- 3:14می‌سوزونه. پل چینوت در بین زمین و آسمون
- 3:18قرار گرفته و پلیه که در باور زرتشتی
- 3:22ارواح مردگان بعد از مرگ از این پل عبور
- 3:25می‌کنند. پل صراط در دین اسلام رو برابر
- 3:29این پل دونستن. در روز جزا مهر و دو ایزد
- 3:33دیگه مأمور این معبر و گذرگاهن و اجازه رد
- 3:36شدن گناهکارا رو نمیدن. خب این از توضیحات
- 3:40مربوط به ایزد مهر. حالا بریم ببینیم روز
- 3:42مهرگان داستانش چیه. همون طور که در
- 3:45قسمت‌های دیگه هم اشاره کردیم در تقویم
- 3:48زرتشتی هر روز از ماه اسمی داشته و اسم
- 3:52بعضی از روزها با اسم ماه‌ها یکی می‌شده.
- 3:56مثلاً شونزدهم هر ماه اسمش روز مهر بود و
- 4:00فرقی هم نمی‌کنه تو کدوم ماه باشه. مثلاً
- 4:03۱۶ خردادم اسمش روز مهره و ۱۶ مهر ماههم
- 4:07اسمش روز مهره. حالا وقتی هر روزی با ماهی
- 4:12که داخلش بود یکی میشد اون روز رو جشن
- 4:15می‌گرفتن. یه مثال دیگه بزنم. مثلاً روز
- 4:19سیزدهم هر ماه اسمش تیره و در تیرماه
- 4:24سیزدهمین روز رو جشن می‌گیرن. جشن تیرگان
- 4:28و یا شونزدهم هر ماه که روز مهره در ماه
- 4:32مهر جشن گرفته میشه و اسمشم جشن مهرگانه.
- 4:36مهرکان بعد از نوروز مهم‌ترین جشن در
- 4:39ایران باستان به حساب میومد. همون طور که
- 4:41نوروز با به تخت نشستن جمشید در ارتباط
- 4:44بود، مهرکانم با شکست زهاک و بر تختن
- 4:48نشستن فریدون در ارتباطه. باور مردم بر
- 4:51این بوده که در روز شانزدهم مهر ماه یعنی
- 4:54اولین روز از جشن که به این روز از جشن
- 4:57میگن جشن عامه، فرشتگان به کمک کاوه
- 5:01آهنگگر اومدن تا زهاک رو شکست بده. در
- 5:05ادامه کاوه به کمک فریدون و مردمی که به
- 5:07سمتش اومدن تونست زحک رو شکست بده.
- 5:12فریدون زهاک رو در کوه دماوند در البرزکوه
- 5:15به بند کشید و ظلم و جار از میان برداشته
- 5:18شد. فردوسی در اینباره گفتهبند
- 5:21زهاک را بستهزار به پشت حیونی برفکنده
- 5:26خوار بیاورد زحاک را چون نوند به کوه
- 5:30دماوند کردش به بند به کوهن در اون جای
- 5:34تنگش گزید نگه کرد غاری بنش ناپدید
- 5:40در ادامه به جای زحاک این فریدون نیکوکار
- 5:44و دادگر بود که بر تخت پادشاهی ایران نشست
- 5:47و در برابر هزار هزار سال بدکاری و پلشتی
- 5:50زحک فریدون ۵۰۰ سال به داد و دهش پادشاهی
- 5:54کرد پس به مناسبت به تخت نشستن فریدون جشن
- 5:59بزرگی هم برپا کردند جشن مهرگان
- 6:03فردوسی در شاهنامه میگهفریدون
- 6:06چو شد بر جهان کامکار ندانست جز خویشتن
- 6:10شهریار به رسم کیانگاه و تخت بهی بیاراس
- 6:15با کاخ شاهنشهی
- 6:17به روز خجسته سر مهر ماه به سر برنهاد آن
- 6:21کیانی کلاه زمانه بی‌اندوه گشت از بدی
- 6:26گرفتند هر کس ره ایزدی دل از داوری‌ها
- 6:30بپرداختند به آیین یکی جشن نو ساختند
- 6:35نشستند فرزانگان شادکام گرفتند هر یک ز
- 6:39یاقوت جام می روشن و چهره شاه نو جهان نو
- 6:45زاد و سر ماه نو بفرمود تا آتش افروختند
- 6:50همه انبر و زعفران سوختند پرستیدن مهرگان
- 6:56دین اوست تناسانی و خوردن آیین اوست اگر
- 7:01یادگار است از او ماه مهر بکوش و برنجیچ
- 7:06منی چهر
- 7:09خب جشت مهرگان در ۶ روز برگزار میشد و توی
- 7:13هر کدوم از این روزها مثل عید نوروز یکی
- 7:16از طبقات جامعه برای تبریک می‌رفتن به
- 7:20خدمت شاه. شروعش از روز شونزدهم مهر یا
- 7:24مهرگان عامه بود و تا بیست و یکم مهر ماه
- 7:27هم ادامه داشت که بیست و یکم رو به عنوان
- 7:30مهرکان خاصه می‌خوندن. تو این روزها جشن و
- 7:33سرور به پا بود و خواص و عوام به شادی و
- 7:36پایکوبی و میخوارگی و رد و بدل کردن هدیه
- 7:39می‌پرداختن و برای همینه هم توی شهرها
- 7:43بازار ویژه‌ای برم میشد. مثل الان که
- 7:45مثلاً بازار شب عید برپا میشه. از
- 7:48قسمت‌های دیگه این مراسم که خیلی شبیه به
- 7:50نوروزه میشه به خونچه‌ای که موبدها پهن
- 7:53می‌کردن اشاره کرد. خونچه‌ای که توش ۷ تا
- 7:56چیز می‌ذاشتن. ترنج، شکر، گل نیلوفر که
- 8:00نماد میتراست، سیب، انار و خوشه‌های انگور
- 8:03سفید و ۷ عدد شاخه مرد که یه گیاه خیلی
- 8:08زیباییه. بعد در حالی که دعای شب عید رو
- 8:11زمزمه می‌کردن اونا رو نزد پادشاه
- 8:13می‌آوردن.
- 8:14از اونجایی که توی خوانچه مهرگانم هفت چیز
- 8:17مختلف و ۷ شاخه مورد قرار می‌دادن میشه
- 8:21فهمید که عدد واسه ایرانی‌ها یه عدد مقدس
- 8:24بوده. توی بعضی از گزارشهم اومده که توی
- 8:27این روز بعضی از مردم تاجی از جنس
- 8:30شاخه‌های مرد درست می‌کردن و رو سرشون
- 8:32می‌ذاشتن. مرد یه گیاه مقدس نزد مردم اون
- 8:36زمان بوده و توی مراسم‌های عید و حتی
- 8:39عروسی‌ها باهاش تاج درست می‌کردن. البته
- 8:42توی عروسی تاج مرد رو روی سر داماد
- 8:45می‌ذاشتن. رودکی در اینباره گفته ملکا جشن
- 8:49مهرگان آمد. جشن شاهان خسروان آمد. مرد
- 8:54جای سوسن آمد باز می به جای ارغوان آمد.
- 8:59و یا اونجایی که منو چهره میگه بر خیزان
- 9:03ای جاریه می در فکن در باطیه آراسته کن
- 9:07مجلسی از بلخ تا ارمینیه
- 9:11آمد خجست مهرگان جشن بزرگ خسروان نارنج و
- 9:16نار وقهوان آورد از هر ناحیه
- 9:20از آیین‌های مهرگانم یکی این بوده که تو
- 9:22این روز شراب رو از خم می‌آوردن بیرون و
- 9:25می‌نوشیدن و از روی خانچه هم ترنج و سیب و
- 9:29انار و عناب و انگور می‌خوردن. مردم معتقد
- 9:32بودن اگه این میوه رو بخورن و گلاب
- 9:34بیاشامن و روی خودشون و دیگران گلاب بپاشن
- 9:37در اون سال از آفت و بلا در امان می‌مونن.
- 9:41یکی دیگه از آیناشونم این بود که گاو رو
- 9:43قربانی می‌کردن و خونش رو بر زمین
- 9:46می‌ریختن تا با ریختن خون گاو بر زمین در
- 9:49هنگام بهار توی مزاره زندگی تازه به وجود
- 9:52بیاد و گله و حشم زندگی تازه‌ای پیدا کنن.
- 9:56تو برخی مراسمه مذهبی مربوط به ایزد مهرم،
- 10:00پادشاه حاکم خون گاو رو با عصاره گیاه هوم
- 10:04مخلوط می‌کردند و می‌نوشیدند. بعدم یه رقص
- 10:08مذهبی خاص انجام می‌دادن. راجع به گیاه
- 10:11هوم هم در اپیزود ویژه خدایان ایران‌زمین
- 10:15اپیزود شماره ۹۹ از پادکست رخ کامل توضیح
- 10:18دادیم. خب در ادامه می‌خوایم بریم به
- 10:21دوران هخامنشیان و ببینیم که از اون زمان
- 10:24تا امروز این جشن به چه شکلی برگزار
- 10:27می‌شده. در دوران هخامنشی پادشاهان در
- 10:31نوروز و در مهرگان می‌رفتند به تخت جمشید.
- 10:35در الواح یافت شده در تخت جمشید بارها از
- 10:38نام و نماد میترا یا همون مهر استفاده
- 10:41شده. در روز مهرکان شاه هخامنشی لباسی
- 10:45فاخر و ارقوانی به رنگ یاقوت که نماد
- 10:48میتراس می‌پوشید و یه تاجم می‌ذاشت رو سرش
- 10:51که گردونه خورشید رو نشون بده و به یه روش
- 10:54خاص هم می‌رقصید. رقص مقدسی که به رقص
- 10:58پارسی شهرت داشت ویژه پادشاه بود که در
- 11:01اون حرکات جنگی نشون داده میشد. این رقص
- 11:04از مراسم درباری مهرگان به حساب میومد و
- 11:07از اونجایی که ایزد مهر ایزد جنگآوری بود
- 11:10به جشن مهرگان مرتبط میشد. توی این جشن
- 11:14درباری نوشیدن هوم هم مرسوم بوده. در
- 11:17ادامه این جشن معبدان خانچه‌ای که در اون
- 11:20ترنج و شکر و نیلوفر و به و سیب و خوشه
- 11:23انگور سفید و هفت شاخه از مرد گذاشته شده
- 11:26بود رو زمزمه‌کنان نزد پادشاه می‌آوردن.
- 11:30جلوتر در دوران اشکانیان هم به همین شکل
- 11:33رسم و رسوم‌ها ادامه داشتن. حتی میشه گفت
- 11:36که مهم‌ترین رکن دینی پارتیان آیین
- 11:39میترایی بود و نه تنها در ایران بلکه در
- 11:42روم و نقاط دیگه جهان هم این ایزد نقشش
- 11:45پررنگ‌تر شده بود. در این دوران روز اول
- 11:49مهرگان هرمز روز و روز آخر که میشد بیست و
- 11:53یکم مهر رامروز نام داشت و تو این روز
- 11:56جشن‌ها دیگه تموم میشد. در دوران ساسانی
- 11:59هرمز اول دستور داد که به جای این ۶ روز
- 12:03تمام مهر ماه رو جشن بگیرن و از اون به
- 12:06بعد ایرانیا به مدت ۳۰ روز از اول تا آخر
- 12:09مهر جشن می‌گرفتن. اردشیر بابکان مؤسس
- 12:12ساسانی در روز مهرگان بر تخت پادشاهی نشست
- 12:16و تاجی بر سر گذاشت که به رسم هخامنشیان
- 12:19گردونه خورشید روش بود و از اون به بعد
- 12:22رسم بر این شد که تاج‌گذاری شاهان ساسانی
- 12:25در روز مهرکان خاصه انجام بشه.
- 12:29یه رسم جالب دیگه هم که توی دوران ساسانی
- 12:32اضافه شد این بود که در بامداد شروع جشن
- 12:34در کاخ مرد تنومند و دلیل رو می‌آوردن که
- 12:38بایسته و با صدای رسا بگه ک فرشتگان به
- 12:41سوی دنیا بشتابید و جهان را از گزند
- 12:44اهریمن‌ها برهانید مثل فریدون که در همین
- 12:47روز فرشته‌ها رو به یاری طلبید تا زهاک رو
- 12:50نابود کنه جلوتر ساسانی‌ها این جشن رو مثل
- 12:54نوروز با شادی و سرور هرچه بیشتر برگزار
- 12:57کردن هر روز جشن به یکی از طبقه‌ها اختصاص
- 13:00داشت و از نظر مراسم تشریفاتی با عید
- 13:03نوروز برابری می‌کرد و مردمم بچه‌هاشون رو
- 13:06برای خوشیمنی در این روز نامگذاری می‌کردن
- 13:09و شاهانم در این روز به عنوان عیدی به
- 13:12بعضی از مردم لباس نو می‌دادن و همون
- 13:15خوانچه‌ای که گفتیم رو معبدان نزد پادشاه
- 13:17می‌بردن و مردمم همین خوانچه رو برای
- 13:20خودشون توی خونه‌هاشون روی سفره پهن
- 13:23می‌کردن و میوه‌هاشونم می‌خوردن تا از
- 13:26بلایا مسون بمونن. تو جشن مهرگان روغنی به
- 13:30نام روغن بان که از درختی با همین نام
- 13:33گرفته شده بود هم به بدنشون می‌مالن. بعد
- 13:37از اون با ظهور اسلام و بعد از اومدن
- 13:39اسلام به ایران آداب و رسوم جشن مهرگان
- 13:43کم‌رنگ شد ولی همچنان با شدت و ضعف برگزار
- 13:46میشد تا به امروز که دوباره آیین‌های
- 13:49باستانی ایرانی مورد توجه نسل جدید قرار
- 13:53گرفته.
- 13:55این ویدیو رو با دو بیت از قطران تبریزی
- 13:57به پایان می‌بریم. میگه هر که را دلبند
- 14:02باشد مهرجوی و مهربان روز او دائم بود
- 14:07نوروز و عید مهرگان. دل به دلبر دادم و
- 14:11دلبر بسیتر زان
- 14:14دادم و جانان بسیتر
- 14:17جان
- 14:23[موسیقی]
- 14:40[موسیقی]
About this transcript
This page contains the full transcript of جشن مهرگان: از ابتدا تا امروز by Rokh Podcast, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 1,941 words across 250 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.