1991: Năm Liên Xô Tan Rã Và Người Việt Đứng Trước Ngã Rẽ Định Mệnh — Transcript

Full transcript

1. 0:10Tháng 12 năm
2. 0:121991,
3. 0:14sân bay Sheremiavo
4. 0:17Mcova. Trời đang vào đông, nhiệt độ
5. 0:21xuống dưới -1 độ, một nhóm công nhân
6. 0:24Việt Nam đứng trong khu vực làm, thủ tục
7. 0:26ra về, hành lý đã được gửi lên băng
8. 0:29chuyền. Vé đã cầm tay. Máy bay về Hà Nội
9. 0:32cất cánh sau trưa đầy nửa giờ. Nhưng có
10. 0:35người trong nhóm đó không bước qua cửa
11. 0:37kiểm tra. Họ quay lại bỏ hành lý trên
12. 0:40băng chuyền, bước ra ngoài, đứng giữa
13. 0:43sân bay Mcova với vài đồng roup trong
14. 0:45túi. Không có hợp đồng lao động, không
15. 0:48có chỗ ở, không biết ngày mai sẽ ra sao,
16. 0:51tại sao họ không về. Xin chào quý vị và
17. 0:54các bạn, chào mừng đến với chương trình
18. 0:56Á Lục Quý. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau
19. 0:59[âm nhạc] nhìn lại một năm mà có lẽ ít
20. 1:02ai trong chúng ta được nghe kể đầy đủ.
21. 1:05Năm 1991
22. 1:08khi Liên Bang Xô viết sụp đổ và người
23. 1:11Việt Nam cả trong nước lẫn ở nước ngoài
24. 1:14đã sống qua khoảnh khắc đó như thế nào?
25. 1:17Không phải qua những con số kinh tế,
26. 1:19không phải qua các bản tin ngoại giao mà
27. 1:21qua những con người thật, những lựa chọn
28. 1:24thật và những hệ quả kéo dài đến tận
29. 1:26ngày hôm nay.
30. 1:29>> [âm nhạc]
31. 1:32>> Để hiểu điều gì đã xảy ra vào năm 1991,
32. 1:36chúng ta cần lùi lại một chút về những
33. 1:39năm cuối thập niên 80. Lúc đó, Liên Xô
34. 1:42không sụp đổ đột ngột. Nó dệu dã từ bên
35. 1:45trong chậm chạp qua một quá trình mà
36. 1:47chính nhà lãnh đạo Michael Kobachev gọi
37. 1:50là cải tổ và công khai hóa. Báo chí Liên
38. 1:53Xô bắt đầu được phép nói những điều
39. 1:55trước đây không ai dám nói. Những tờ tạp
40. 1:57chí và báo Liên Xô bằng tiếng Việt lưu
41. 2:00hành ở Hà Nội thời đó, đặc biệt là tạp
42. 2:02chí ngọn lửa nhỏ. Đăng những bài viết
43. 2:05lật lại lịch sử, phơi bày những góc
44. 2:07khuất của thời kỳ trước. Giới trí thức
45. 2:09Việt Nam đọc những tờ báo đó với tâm
46. 2:12trạng vừa bị hút vào vừa hoang mang. Họ
47. 2:15đang chứng kiến chính hệ thống mà mình
48. 2:18tin tưởng đang tự đặt câu hỏi về mình.
49. 2:20Nhưng dù vậy, hầu hết mọi người đều
50. 2:23không nghĩ nó có thể sụp đổ hoàn toàn.
51. 2:25Rồi ngày 19 tháng 8 năm 1991,
52. 2:29một nhóm quan chức cấp cao trong Đảng
53. 2:31Cộng sản Liên Xô, những người lo sợ
54. 2:34trước kế hoạch trao thêm quyền tự trị
55. 2:35cho các nước Cộng hòa đã tiến hành đảo
56. 2:38chính. Họ thành lập ủy ban nhà nước về
57. 2:41tình trạng khẩn cấp triển khai xe tăng
58. 2:43và Mascova và tuyên bố tổng thống Gopev
59. 2:47không còn khả năng điều hành đất nước vì
60. 2:49lý do sức khỏe. Trong 72 giờ tiếp theo,
61. 2:52toàn thế giới nín thở tại các khu ký túc
62. 2:55xá ở M CVA, nơi hàng nghìn người Việt
63. 2:58đang sinh sống và làm việc. Người ta
64. 3:00nhìn qua cửa sổ ra đường phố có xe tăng,
65. 3:02không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp
66. 3:04theo.
67. 3:04>> Có một chi tiết ít được nhắc đến trong
68. 3:06những ngày đảo chính đó. Boris Yelson
69. 3:10lúc này là tổng thống của liên bang Cộng
70. 3:12hòa Nga, là người đứng ra lãnh đạo phong
71. 3:14trào [âm nhạc] chống lại phe đảo chính.
72. 3:16Hình ảnh ông đứng trên xe tăng trước tòa
73. 3:18nhà Quốc hội Nga trở thành biểu tượng
74. 3:20của những ngày đó. Nhưng theo hồi ký của
75. 3:22người cận vệ riêng Alexander Kozakov,
76. 3:25đêm trước khi đứng lên đó, Gelsin đã
77. 3:27trải qua một đêm hoảng loạn thật sự, co
78. 3:29ro trong trang phục không chỉnh tề và
79. 3:31cần được trấn tĩnh bằng rượu mạnh trước
80. 3:33khi bước ra đối đầu với phe đảo chính.
81. 3:36Câu chuyện đó không làm giảm đi ý nghĩa
82. 3:39lịch sử của những gì xảy ra sau đó.
83. 3:42Nhưng nó nhắc chúng ta rằng lịch sử
84. 3:44thường được làm bởi những con người rất
85. 3:45bình thường trong những khoảnh khắc cực
86. 3:47kỳ không bình thường. Cuộc đạo chính
87. 3:50thất bại sau ba ngày. Gobev quay lại
88. 3:53Mcva nhưng quyền lực của ông và của Đảng
89. 3:57Cộng sản Liên Xô đã không thể phục hồi.
90. 4:00Từ ngày đó các nước Cộng hòa lần lượt
91. 4:03tuyên bố độc lập. Đêm 20 tháng 12 năm
92. 4:081991,
93. 4:09Gobev đọc diễn văn từ chức trên truyền
94. 4:12hình. Lá cờ búa liềm được hạ xuống khỏi
95. 4:15nóc điện Kremlin liên bang viết
96. 4:17[âm nhạc] một đế chế tồn tại gần 70 năm
97. 4:19chính thức chấm dứt. Tin tức truyền về
98. 4:22Việt Nam và phản ứng của người Việt
99. 4:25[âm nhạc] tùy thuộc vào từng thế hệ,
100. 4:27từng hoàn cảnh rất khác nhau. Đối với
101. 4:30thế hệ những người đã trải qua kháng
102. 4:32chiến, đã được học tập tại Liên Xô đã
103. 4:35coi đó là chỗ dựa tinh thần và vật chất
104. 4:37trong những năm dài [âm nhạc] chiến
105. 4:38tranh. Sự sụp đổ của Liên Xô là một cú
106. 4:40chấn động thật sự. Nhà thơ Tố Hữu, một
107. 4:43trong những nhà thơ lớn của nền văn học
108. 4:45cách mạng Việt Nam đã sáng tác bài thơ
109. 4:47có tên Chân lý vẫn xanh tươi đúng vào
110. 4:50dịp kỷ niệm cách mạng tháng 10 Nga tháng
111. 4:5211 năm 1991.
112. 4:56Trong bài thơ đó, ông viết: "Một đàn sói
113. 4:59trồm lên cắn vào lịch sử, cào chiến
114. 5:01công, xé cả xác anh hùng." Đó là tiếng
115. 5:04nói của một người không chịu buông tay.
116. 5:06Trước điều mình đã tin cả đời nhưng ở
117. 5:09đầu bên kia của xã hội, thế hệ trẻ hơn.
118. 5:11Những người sinh trong khoảng 1965
119. 5:15đến 1975 lại có một phản ứng khác lớn
120. 5:18lên trong những năm bao cấp thiếu thốn
121. 5:21rồi bắt đầu cảm nhận những luồng sinh
122. 5:22khí đầu tiên của đổi mới từ năm 1986.
123. 5:27Họ nhìn sự kiện này với sự tò mò thực
124. 5:30dụng hơn là đau đớn. Nhiều người trong
125. 5:32số đó bắt đầu tìm cách học tiếng Anh.
126. 5:35Thay cho tiếng Nga mà thế hệ trước đã
127. 5:37học, nước Nga trong tâm trí họ dần trở
128. 5:40thành một hoài niệm lãng mạng hơn là một
129. 5:42chỗ dựa. Năm 1991,
130. 5:47tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu
131. 5:49người của Việt Nam ở mức khoảng 188
132. 5:51[âm nhạc]
133. 5:52đô la Mỹ theo số liệu của ngân hàng thế
134. 5:55giới, lạm phát [âm nhạc] vẫn đang ở mức
135. 5:57cao. Điện mất thường xuyên ngay tại Hà
136. 5:59Nội, đời sống người dân vẫn còn rất
137. 6:02nhiều khó khăn. Đội mới đã bắt đầu từ
138. 6:05năm 1986
139. 6:08nhưng chưa đủ để người ta không lo ngày
140. 6:10mai. Và vào đúng lúc đó, nguồn viện trợ
141. 6:13từ Liên Xô ước tính từ 700 triệu đến 1
142. 6:16tỷ đô la Mỹ mỗi năm trong suốt thập niên
143. 6:1980 theo các tài liệu nghiên cứu bị cắt
144. 6:22đứt hoàn toàn.
145. 6:24[âm nhạc]
146. 6:29>> [âm nhạc]
147. 6:34[âm nhạc]
148. 6:36>> Nhưng nếu trong nước là sự bàng hoàng từ
149. 6:38xa thì 100.000 người Việt đang sinh sống
150. 6:41và làm việc tại Liên Xô và các nước Đông
151. 6:43Âu lúc đó đang đối mặt với hoàn cảnh
152. 6:46trực tiếp hơn nhiều. Họ đến đây theo
153. 6:48nhiều con đường khác nhau. Một số là lưu
154. 6:50học sinh và nghiên cứu sinh được nhà
155. 6:52nước cử sang đào tạo. Một số khác là
156. 6:54công nhân xuất khẩu lao động, làm việc
157. 6:56trong các nhà máy và xí nghiệp theo hiệp
158. 6:58định hợp tác lao động ký giữa hai nước.
159. 7:01Từ năm 1981
160. 7:04khi Liên Xô sụp đổ. Mọi thứ đứt gãy cùng
161. 7:07một lúc. Các nhà máy, nhà nước đóng cửa
162. 7:11hoặc ngừng trả lương. Hợp đồng lao động
163. 7:13trở thành giấy lộn vì không còn bên nào
164. 7:16có khả năng thực hiện. Học bổng bị cắt.
165. 7:19Các chính phủ mới thành lập tại các nước
166. 7:21Cộng hòa vừa độc lập đang bận rộn với vô
167. 7:24số vấn đề của chính mình và không có
168. 7:26trách nhiệm pháp lý rõ ràng với người
169. 7:28lao động nước ngoài từ thời trước. Nền
170. 7:30kinh tế Nga bước vào giai đoạn mà các
171. 7:32nhà kinh tế gọi là liệu pháp sốc. Đồng
172. 7:36rúp mất giá nhanh đến mức người ta nói
173. 7:39giá trị của nó thay đổi từng giờ. Những
174. 7:41gì mua được bằng một tờ group hôm qua,
175. 7:43hôm nay có thể không còn mua được nữa.
176. 7:45Đại sứ quán Việt Nam tại Mascova lúc đó
177. 7:48dù đã nỗ lực đàm phán cũng rơi vào tình
178. 7:51thế bất lực, không có đủ nguồn lực để hỗ
179. 7:54trợ hàng vạn công dân đang giải giác
180. 7:56trên một lãnh thổ trải dài 11 múi giờ.
181. 7:59Và rồi mỗi người phải tự quyết định về
182. 8:02hay ở lại. Đây là lúc chúng ta trở lại
183. 8:05với câu chuyện mở đầu chương trình. Câu
184. 8:07chuyện của bà Đoàn Thị Hòa là một trong
185. 8:09những trường hợp được ghi lại và kể lại
186. 8:11trong cộng đồng người Việt tại Nga. Khi
187. 8:13hợp đồng lao động kết thúc đúng vào lúc
188. 8:15Liên Xô đang tan rã, công ty đưa bà và
189. 8:17cả đoàn công nhân đến sân bay để về
190. 8:19nước. Hành lý đã được gửi, vé đã cầm
191. 8:22tay. Nhưng nửa giờ trước khi máy bay cất
192. 8:25cánh, bà không bước vào cửa kiểm tra. Bà
193. 8:28và một số người khác trong đoàn quay ra.
194. 8:31Họ bỏ lại hành lý trên băng chuyền, bước
195. 8:33ra ngoài sân bay với vài đồng giúp trong
196. 8:36túi. Lý do theo những gì bà kể lại sau
197. 8:39này là nỗi lo về việc trở về tay không
198. 8:42sau bao năm đi xa. Trong tâm thức của
199. 8:44nhiều người Việt lúc đó, đặc biệt ở vùng
200. 8:46nông thôn, việc đi tây mà về không có gì
201. 8:49mang theo là một [âm nhạc] điều nặng nề
202. 8:51về mặt danh dự với gia đình, với hàng
203. 8:54xóm. Nỗi sợ đó cộng với niềm tin rằng ở
204. 8:57lại có thể kiếm được gì đó đã khiến
205. 9:00nhiều người đưa ra một quyết định mà về
206. 9:02sau định hình lại cả cuộc đời họ. Nhiều
207. 9:05người trong số những người ở lại đó đã
208. 9:07cắt đứt liên lạc với gia đình trong
209. 9:09nhiều năm, không dám viết thư, không dám
210. 9:12gọi điện, để lại những [âm nhạc] người
211. 9:14thân ở Việt Nam không biết họ còn sống
212. 9:16hay đã mất. Đây là một phần của câu
213. 9:18chuyện mà ít khi được nhắc đến khi người
214. 9:21[âm nhạc] ta nói về cộng đồng người Việt
215. 9:22tại Nga. Để tồn tại trong một nền kinh
216. 9:25tế đang vỡ vụn, những người Việt ở lại
217. 9:28đã tự tổ chức theo cách của mình. Các
218. 9:30tòa nhà ký túc xá bỏ hoang được thuê
219. 9:32lại, biến thành những khu sinh hoạt và
220. 9:34kinh doanh khép kín. Cộng đồng người
221. 9:36Việt gọi đó là ốp. Từ chữ Nga Obches
222. 9:40Hitier có nghĩa là ký túc xá, nổi tiếng
223. 9:42nhất là hệ thống Obsolute tại Mascova.
224. 9:46Với nhiều tòa nhà được sử dụng cùng lúc,
225. 9:49trong những căn phòng nhỏ, người ta cơi
226. 9:51nới thêm gác xếp để có chỗ ngủ. Nhường
227. 9:53toàn bộ không gian bên dưới cho hàng
228. 9:55hóa. Quần áo, đồ may mặc nhập từ nhiều
229. 9:58nguồn khác nhau được bày bán. Người Nga
230. 10:01từ các tỉnh xa lái xe tải đến mua sỉ rồi
231. 10:04mang về địa phương bán lẻ. Nhưng đây là
232. 10:07điều mà ít khi được nói đến đầy đủ trong
233. 10:09những câu chuyện về sự năng động của
234. 10:11cộng đồng Việt tại Nga lúc đó. Cái giá
235. 10:13thật sự của nó. Vì đồng giúp mất giá
236. 10:16từng giờ, bất cứ ai bán hàng xong đều
237. 10:18phải đổi sang đô la Mỹ ngay lập tức để
238. 10:20giữ giá trị. Nhưng mang tiền mặt trên
239. 10:23đường về là chuyện đặt cược mạng sống.
240. 10:25Trong bối cảnh nhà nước pháp quyền gần
241. 10:27như tê liệt, các băng nhóm tội phạm hoạt
242. 10:30động gần như công khai. Để không bị trấn
243. 10:33lột [âm nhạc] giữa thời buổi đó, nhiều
244. 10:35người phải cuộn những tờ đô la nhét sâu
245. 10:37vào cơ thể. Có những người về đến căn
246. 10:39phòng 16 m²ông, cởi lớp áo quần ra là
247. 10:42máu tôn ướt đẫm, lợi nhuận bán hàng đôi
248. 10:45khi không đủ trả viện phí. Theo nhiều
249. 10:48tài liệu và hồi ký của cộng đồng người
250. 10:50Việt tại Nga, không ít [âm nhạc] người
251. 10:52đã thiệt mạng trong giai đoạn đó. Trong
252. 10:55các vụ cướp, trong các tranh chấp địa
253. 10:57bản, trong những đêm đông Mascova. Đây
254. 11:00là phần lịch sử mà gia đình nhiều người
255. 11:02vẫn chưa được biết đầy đủ. Nhưng cũng
256. 11:04chính từ những năm tháng đó, những đồng
257. 11:06vốn đầu tiên được tích lũy. Những người
258. 11:08sống sót qua giai đoạn 1991 đến 1993
259. 11:14đó khi trở về Việt Nam mang theo vốn
260. 11:17liếng và kinh nghiệm thương trường một
261. 11:19môi trường cực kỳ khắc nghiệt. Một phần
262. 11:21trong số họ trở thành lớp doanh nhân đầu
263. 11:23tiên của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.
264. 11:28[âm nhạc]
265. 11:31máu và nước mắt đã rơi trên tuyết lạnh
266. 11:34Mascava để đổi lấy từng đồng đô la sinh
267. 11:36tồn, còn ở cách đó 8000 [âm nhạc] cây
268. 11:39số. Tại Hà Nội, những giọt mồ hôi lạnh
269. 11:42cũng đang rơi xuống trên một bàn cờ
270. 11:44ngoại giao không có tiếng súng, nhưng hệ
271. 11:46quả của nó không kém phần quyết định.
272. 11:49Người đứng ở trung tâm của ván cờ đó là
273. 11:51ông Nguyễn Cơ Thạch, Bộ trưởng Bộ Ngoại
274. 11:53giao từ năm 1980 đến năm 1991. Để hiểu
275. 12:00vị trí của ông trong giai đoạn này, cần
276. 12:02nhìn lại những gì ông đã làm trước đó.
277. 12:05Năm 1988,
278. 12:08ông là kiến trúc sư chính của Nghị quyết
279. 12:1013 của Bộ Chính trị, một văn kiện đánh
280. 12:12dấu sự chuyển hướng chiến lược quan
281. 12:14trọng, đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên
282. 12:17trước lợi ích ý thức hệ, mở đường cho
283. 12:19chính sách đa phương hóa, đa dạng hóa
284. 12:22trong quan hệ đối ngoại. Đó là nền tảng
285. 12:25để Việt Nam về sau có thể mở cửa với thế
286. 12:28giới rộng hơn, không chỉ với khối xã hội
287. 12:30chủ nghĩa. Nhưng năm 1991 là một thời
288. 12:34điểm rất đặc biệt. Liên Xô đang hấp hối.
289. 12:37Nguồn viện trợ và chỗ dựa chiến lược mà
290. 12:39Việt Nam phụ thuộc vào trong nhiều thập
291. 12:41kỷ đang biến mất. Trong hoàn cảnh đó,
292. 12:44bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc
293. 12:47được xem là lối thoát không thể tránh
294. 12:49khỏi để phá vỡ thế cô lập. Tại đại hội
295. 12:52đại biểu toàn quốc lần thứ bảy của Đảng
296. 12:54Cộng sản Việt Nam, tháng 6 năm 1991,
297. 12:58ông Nguyễn Cơ Thạch không còn trong Bộ
298. 12:59Chính trị. Tháng tám cùng năm, ông chính
299. 13:02thức thôi chước Bộ trưởng Ngoại giao,
300. 13:03một người đồng nghiệp sau này nhận xét
301. 13:05về ông. Tư tưởng của ông Thạch đi trước
302. 13:07thời đại nên thiệt cho ông. Bởi khi vấn
303. 13:10đề đặt ra chưa được chấp nhận thì người
304. 13:12đặt vấn đề lại bị nhìn nhận khác đi. Câu
305. 13:15nhận xét đó được ghi lại trong nhiều tài
306. 13:17liệu viết về giai đoạn này. Điều đáng
307. 13:19chú ý là những nền tảng mà ông đã đặt ra
308. 13:22cho chính sách đối ngoại độc lập hơn về
309. 13:24sau đã được những người kế nhiệm tiếp
310. 13:25tục theo đuổi dẫn đến việc Việt Nam gia
311. 13:28nhập ACN5.
312. 13:301995
313. 13:31và bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ
314. 13:34cũng trong năm đó.
315. 13:35>> Khi ông Nguyễn Cơ Thạch rời vị trí, Tổng
316. 13:38Bí thư Đỗ 10 đã đích thân đề nghị ông
317. 13:40Trần Quang Cơ, nguyên thứ trưởng thứ
318. 13:42nhất Bộ Ngoại giao và [âm nhạc] là người
319. 13:44cộng sự lâu năm của ông Thạch lên thay
320. 13:47vị trí bộ trưởng. Nhưng ông Trần Quang
321. 13:49[âm nhạc] Cơ từ chối không phải một lần
322. 13:51mà nhiều lần. Đó là một trong những lần
323. 13:54hiếm hoi trong lịch sử ngoại [âm nhạc]
324. 13:55giao hiện đại của Việt Nam. Một ủy viên
325. 13:58Trung ương khước từ chiếc ghế bộ trưởng
326. 14:00trọng yếu giữa lúc đất nước đang đứng
327. 14:02trước những quyết định sinh tử. Sau khi
328. 14:04nghỉ hưu, ông viết một cuốn hồi ký lưu
329. 14:07hành nội bộ có tên Hồi ức và suy nghĩ.
330. 14:10Trong đó, ông bày tỏ những chăn trở về
331. 14:12những cơ hội ngoại giao bị bỏ lỡ và
332. 14:14những cái giá phải trả trong giai đoạn
333. 14:16truyền tiếp đó. Đây là một trong số ít
334. 14:19tài liệu từ người trong cuộc phản ánh
335. 14:21góc nhìn nội bộ [âm nhạc] về thời kỳ đó.
336. 14:23Người lên nhận chức Bộ trưởng Ngoại giao
337. 14:25thay cho ông Nguyễn Cơ Thạch là ông
338. 14:26Nguyễn Mạnh Cẩm, người vừa kết thúc
339. 14:28nhiệm kỳ đại sứ đặc mệnh toàn quyền của
340. 14:30Việt Nam tại Liên Xô từ năm 1987
341. 14:35đến năm 1991.
342. 14:37Ông là người đã chứng kiến trực tiếp từ
343. 14:39bên trong quá trình sụp đổ của đế chế Xô
344. 14:41Viết. Tháng 8 năm 1991,
345. 14:45ông về Hà Nội tiếp quản Bộ Ngoại giao
346. 14:47trong bối cảnh cực kỳ phức tạp và là
347. 14:50người trực tiếp dẫn dắt ngoại giao Việt
348. 14:52Nam qua những bước tiếp theo, bình
349. 14:54thường hóa quan hệ với Trung Quốc, ký
350. 14:56kết gia nhập Asian và thiết lập quan hệ
351. 14:59với Hoa Kỳ.
352. 15:00>> Có một sự kiện xảy ra vào năm 1993
353. 15:05mà không được nhiều người biết đến.
354. 15:07Nhưng theo các chuyên gia kinh tế quốc
355. 15:09tế, nó có ý nghĩa quyết định đối với
356. 15:11hướng đi của Việt Nam trong [âm nhạc]
357. 15:12thập kỳ tiếp theo. Đó là thỏa thuần tái
358. 15:14cấu trúc nợ mà Việt Nam ký kết với câu
359. 15:17lạc bộ Paris. Tháng 12 năm 1993,
360. 15:22câu lạc bộ Paris là nhóm các chủ nở quốc
361. 15:24tế lớn và thỏa thuận đó cho phép Việt
362. 15:27Nam giải quyết khoản nở quốc tế tích lũy
363. 15:30lên tới hàng tỷ đô la Mỹ từ thời kỳ
364. 15:32trước thông qua việc kết hợp xóa một
365. 15:34phần và giãn nợ phần còn lại. Để hiểu
366. 15:36tại sao điều đó quan trọng, hãy so sánh
367. 15:39với những gì xảy ra với các quốc gia
368. 15:41khác trong cùng hoàn cảnh. Cuba mang
369. 15:43khoảng nợ với Liên Xô lên đến hơn 30 tỷ
370. 15:46đô la Mỹ. Triều Tiên mang khoảng nợ
371. 15:49khoảng 11 tỷ đô la Mỹ. Cả hai lựa chọn
372. 15:52cách đóng băng các khoảng nợ đó, không
373. 15:55đàm phán chờ đợi. Kết quả là họ
374. 15:57[âm nhạc] bị đặt ra ngoài hệ thống tài
375. 15:58chính quốc tế trong nhiều năm. Không thể
376. 16:00tiếp cận các nguồn vốn vay mới, không đủ
377. 16:03điều kiện nhận hỗ trợ từ các tổ chức như
378. 16:05Hiệp hội phát triển quốc tế. Mãi đến năm
379. 16:082014, tức hơn 20 năm sau, Nga mới xóa
380. 16:11phần lớn các khoản nợ đó. Vì theo phía
381. 16:14Nga, các nước này không có cả tiền lẫn
382. 16:16hàng hóa để trả. Việt Nam đi theo một
383. 16:19hướng khác. Thay vì chờ đợi, Hà Nội chủ
384. 16:22động đàm phán, chấp nhận những điều kiện
385. 16:25khắc khe của câu lạc bộ Paris để đổi lấy
386. 16:27việc xóa sạch khoảng nợ động trên sổ
387. 16:29sách quốc tế. Quyết định đó mở đường cho
388. 16:32sự hỗ trợ trở lại của các tổ chức tài
389. 16:34chính quốc tế, tạo điều kiện thu hút đầu
390. 16:37tư trực tiếp nước ngoài và là một trong
391. 16:39những tiền đề quan trọng để Việt Nam
392. 16:41bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ hai
393. 16:43năm sau đó. Không có lễ kỷ niệm nào cho
394. 16:46quyết định đó.
395. 16:47Không có bài phát biểu đặc biệt nhưng
396. 16:49theo giáo sư Carol Their, chuyên gia về
397. 16:52chính trị [âm nhạc] Việt Nam tại Đại học
398. 16:53New South Wales, đây là một trong những
399. 16:56bước đi thực dụng định hình lại vị thế
400. 16:58quốc tế của Việt Nam trong thập niên 90.
401. 17:00>> Và đây là điều mà nhiều người ít nghĩ
402. 17:03đến khi nhìn lại giai đoạn đó. Trong
403. 17:06suốt mấy thập kỷ quan hệ với Liên Xô,
404. 17:08Mascova đã hỗ trợ đào tạo ước tính
405. 17:10khoảng 50.000 sinh viên, kỹ thuật viên
406. 17:13và cán bộ Việt Nam tại các trường đại
407. 17:14học và cơ sở đào tạo Liên Xô. Ngoài ra,
408. 17:18Liên Xô còn hỗ trợ thành lập nhiều
409. 17:20trường đại học kỹ thuật tại Việt Nam,
410. 17:22trong đó có Đại học Bách Khoa Hà Nội và
411. 17:24Đại học Nông nghiệp. Theo các tài liệu
412. 17:27lịch sử, Liên Xô cũng đã giúp xây dựng
413. 17:29117 cơ sở hạ tầng quốc phòng trên lãnh
414. 17:32thổ Việt Nam. Khi Liên Xô sụp đổ và các
415. 17:34chuyên gia Nga lần lượt về nước, tất cả
416. 17:37những cơ sở hạ tầng đó, tất cả những nhà
417. 17:39máy trạm phát điện, bệnh viện, hệ thống
418. 17:42kỹ thuật đó đứng trước nguy cơ đình trệ,
419. 17:44không còn chuyên gia, không còn dòng phụ
420. 17:47tùng thay thế, không còn cập nhật kỹ
421. 17:50thuật. Nhưng 50.000 người được đào tạo ở
422. 17:52Liên Xô vẫn còn ở đó. Họ biết tiếng Nga,
423. 17:55hiểu quy trình kỹ thuật, biết cách vận
424. 17:58hành những hệ thống đó. Trong những năm
425. 18:00từ 1991
426. 18:03đến 1995,
427. 18:05chính họ là những người giữ cho guồng
428. 18:07máy không đổ, tự tìm cách bảo trì và
429. 18:10thích nghi trong điều kiện thiếu thốn.
430. 18:12Nghịch lý của lịch sử đôi khi đẹp theo
431. 18:14cách không ai lường trước. Những con
432. 18:16người được đào tạo bằng tiền thuế của
433. 18:18Liên Xô để vận hành nền kinh tế kế hoạch
434. 18:20hóa tập trung, cuối cùng lại trở thành
435. 18:23những người lèo lái con tàu. Việt Nam rẽ
436. 18:25sóng bước vào nền kinh tế thị trường
437. 18:27toàn cầu. Họ mang theo kỹ năng từ một
438. 18:30thế giới đã không còn tồn tại để xây
439. 18:32dựng một thế giới mà người đã đào tạo họ
440. 18:34không hề nghĩ đến.
441. 18:38[âm nhạc]
442. 18:40Trở lại với người phụ nữ ở sân bay
443. 18:43Sharem,
444. 18:44bà Đoàn Thị Hòa và những người cùng
445. 18:47quyết định ở lại hôm đó đã không biết
446. 18:50mình đang bước vào điều gì. Họ không có
447. 18:52kế hoạch, họ không có sự bảo đảm nào. Họ
448. 18:56chỉ có một điều không muốn trở về tay
449. 18:58không. Những gì xảy ra với họ sau đó,
450. 19:01tốt hay xấu, là một phần của câu chuyện
451. 19:03lớn hơn về cách một cộng đồng người xoay
452. 19:05sở trong hoàn cảnh không ai lường trước.
453. 19:08Năm 1991
454. 19:11thường được nhớ đến như một năm của sự
455. 19:13sụp đổ. Sụp đổ của một đế chế, sụp đổ
456. 19:17của một hệ thống, sụp đổ của những điều
457. 19:19mà nhiều người đã tin cả đời. Nhưng nhìn
458. 19:22lại từ hơn 30 năm sau, nó cũng là năm
459. 19:24của những quyết định thầm lặng của những
460. 19:26con người bình thường đứng trước những
461. 19:28lựa chọn không bình thường và của một
462. 19:31đất nước phải học cách tự đứng vững trên
463. 19:33đôi chân mình trong một thế giới đang
464. 19:35thay đổi [âm nhạc] quá nhanh. Còn nhiều
465. 19:37câu hỏi về giai đoạn đó vẫn chưa có câu
466. 19:39trả lời đầy đủ. Những người đã trải qua
467. 19:42nó mang ký ức riêng của mình và lịch sử
468. 19:45như thường lệ phức tạp hơn bất kỳ một
469. 19:47câu chuyện đơn giản nào. Hẹn gặp lại quý
470. 19:49vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp
471. 19:51theo của Á Lục Ký.
472. 19:55[âm nhạc]